thumb|Wizytacja budowy Okręgu Warownego Śląsk, rok 1936 thumb|Grób gen. Leona Berbeckiego i jego żony Zofii na Cmentarzu Centralnym w Gliwicach Leon Piotr Berbecki (ur. 28 lipca 1874Taką datę urodzenia podał sam generał w swoich wspomnieniach oraz Tadeusz Kryska-Karski i Stanisław Żurakowski. Piotr Stawecki jako datę urodzenia podał 29 lipca 1875 r. w folwarku Kalinowszczyzna, zm. 23 marca 1963Według Piotra Staweckiego generał zmarł 23 marca 1962 r. w Gliwicach) – polski inżynier technolog, generał broni Wojska Polskiego II RP, działacz niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari.
Życiorys
Urodził się i wychował w rodzinie patriotycznej. Jego ojciec Feliks Mikołaj walczył w powstaniu styczniowym w oddziale gen. Michała Kruk-Heydenreicha i został ranny podczas obrony Szczebrzeszyna. W tym samym oddziale służbę kurierską pełniła piętnastoletnia wówczas Aniela Katarzyna z Lutnickich (1848–1889), matka generała. Dziadek Mikołaj walczył w powstaniu listopadowym i był ranny w bitwie o Olszynkę Grochowską. Miał czworo rodzeństwa: starszą siostrę i trzech młodszych braci. W latach 1881–1883 kształcił się w Szkole Ludowej w Grzybowicy, w powiecie włodzimierskim, a później w progimnazjum w Hrubieszowie.
W 1891 zaciągnął się na ochotnika do 44 Kamczackiego Pułku Piechoty w Łucku. Służbę pełnił w kompanii kpt. Marzeckiego. W następnym roku wstąpił do Szkoły Junkrów w Czugujewie (ros. Чугуевское пехотное юнкерское училище). W 1893 powrócił do swojego pułku i przez kolejne trzy lata pełnił obowiązki młodszego oficera w kompanii kpt. Lwowa. W 1896 został awansowany na porucznika i został wykładowcą taktyki w pułkowej szkole podoficerskiej. W 1898 został wyznaczony na stanowisko kwatermistrza pułku. W tym samym roku złożył maturę w II Gimnazjum filologicznym w Żytomierzu. 3 stycznia 1903 zmobilizowany został do Armii Imperium Rosyjskiego i 2 lutego skierowany koleją do Nikolska Ussuryjskiego, gdzie wówczas stacjonowała II Brygada 31. Dywizji Piechoty. W tym samym miesiącu wraz ze swoją brygadą przeniesiony został do Liaoyang w Mandżurii, a w lipcu tego roku nad rzekę Yalu Jiang. W tym czasie pełnił obowiązki młodszego oficera 11. kompanii 124. Woroneżskiego Pułku Piechoty. Później objął dowództwo 10. kompanii w tym samym pułku. W czasie trwającej wojny rosyjsko-japońskiej razem z szer. Mandrykiem zabił japońskiego oficera, członka rodziny panującej. Był pięciokrotnie ranny.
1 sierpnia 1906 podjął studia w Charkowskim Instytucie Technologicznym, który ukończył z odznaczeniem 1 marca 1911, a 21 grudnia następnego roku „został uznany za godnego tytułu inżyniera-technologa”. 1 sierpnia 1911 do 1 sierpnia 1914 bez przerwy służył na stanowisku inżyniera w „Ogólnej Kompanii Elektrycznej” w Charkowie, a potem w fabryce „Huta Milowice” pod Sosnowcem, jako szef oddziału tej fabryki. Ponadto działał w Skautingu, w Polskiej Partii Socjalistycznej i Związku Walki Czynnej na Ukrainie.
Podczas I wojny światowej, aby uniknąć wcielenia do armii rosyjskiej przedostał się do Krakowa. 2 sierpnia 1914 wstąpił do Legionów Polskich, gdzie służył jako dowódca batalionu uzupełnień w 1 pułku piechoty w składzie I Brygady, a następnie dowódca 5 pułku piechoty. Odznaczył się m.in. w boju pod Raśną 21–24 sierpnia 1915. Od listopada 1916 do lipca 1917 był szefem sztabu Komendy Legionów. Po kryzysie przysięgowym, w Polskiej Sile Zbrojnej inspektor wyszkolenia, pułkownik. Później został szefem sztabu Polskiego Korpusu Posiłkowego. Na początku 1918 został mianowany z ramienia Tymczasowej Rady Stanu komendantem Szkoły Podchorążych (niem. Offizieren Aspiranten Schule) powołanej przez władze niemieckie w Ostrowie Łomżyńskim. Był pracownikiem Komisji Przygotowującej Ustawę i Program Szkoły Rycerskiej im. Tadeusza Kościuszki Tymczasowej Rady StanuWłodzimierz Suleja, Tymczasowa Rada Stanu, Warszawa 1998, s. 220..
Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, 11 listopada 1918 wstąpił do Wojska Polskiego. 29 listopada mianowano go dowódcą I Brygady Piechoty z zachowaniem stanowiska inspektora szkół wojskowychDziennik Rozporządzeń Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 9 z 7 grudnia 1918 roku, poz. 176.. Uczestniczył w walkach z Ukraińcami o oswobodzenie miasta Przemyśl, a 7 stycznia 1919 objął dowództwo Grupy Operacyjnej „Bełz” i m.in. do marca tego roku brał udział walkach w obronie Lwowa i Bełza. Następnie od 1 kwietnia 1919 był dowódcą Grupy operacyjnej „Bug” i toczył boje pod Rawą Ruską i Kryłowem. Podczas wojny z bolszewikami, 1 maja został dowódcą piechoty dywizyjnej 3 Dywizją Piechoty Legionów. W tym czasie brał udział m.in. w walkach pod Chyrowem, Samborem, Borysławiem i nad Zbruczem. 21 lipca wyznaczono go na dowódcę 3 Dywizją Piechoty Legionów i walczył m.in. nad Dźwiną i Berezyną. Po 1 kwietnia 1920 jako generał podporucznik m.in. brał udział w wypadzie na 1 Armią Konną Siemiona Budionnego.
Po demobilizacji i przejściu wojska na stopę pokojową wyznaczony został na zastępcę dowódcy Okręgu Korpusu Nr VIII w Toruniu. 3 maja 1922 został zatwierdzony w stopniu generała brygady ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 roku. 7 listopada 1922 został zastępcą Inspektora Armii Nr I w Wilnie, którym był generał dywizji Edward Śmigły-RydzDziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 47 z 25 listopada 1922 roku, s. 851.. Od 22 maja 1923 do 30 czerwca brał udział w ćwiczeniach szkół wojskowych we Francji, a następnie tam też, do marca 1924 przebywał na stażu. 12 marca 1924 został mianowany dowódcą Okręgu Korpusu Nr III w GrodnieDziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 28 z 22 marca 1924 roku, s. 138., którym dowodził do lipca 1926.
31 marca 1924 Prezydent RP Stanisław Wojciechowski na wniosek Ministra Spraw Wojskowych, generała dywizji Władysława Sikorskiego, awansował go na generała dywizji ze starszeństwem z 1 lipca 1923 roku i 3. lokatą w korpusie generałówDziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 32 z 2 kwietnia 1924 roku, s. 165..
22 lipca 1926, po zamachu majowym, Prezydent RP Ignacy Mościcki mianował go na równorzędne stanowisko dowódcy Okręgu Korpusu Nr VIII w ToruniuDziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 30 z 31 lipca 1926 roku, s. 235.. 9 października 1928 został zwolniony ze stanowiska dowódcy OK VIII i mianowany inspektorem armii z siedzibą w WarszawieDziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 14 z 5 listopada 1928 roku, s. 301.. 24 listopada 1928 wyjechał z Torunia będąc żegnany przez korpus oficerski garnizonu oraz kompanię honorową 63 Pułku Piechoty ze sztandarem i orkiestrą wojskową„Polska Zbrojna” Nr 328 z 25 listopada 1928 roku, s. 5.. W czerwcu 1933 powierzono mu jednocześnie funkcję prezesa Zarządu Głównego Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej.
28 lipca 1935 ukończył 61 rok życia. Zgodnie z ówcześnie obowiązującą pragmatyką oficerską powinien być wówczas przeniesiony przez Prezydenta RP w stan spoczynkuArt. 72 ustawy z dnia 23 marca 1922 roku o podstawowych obowiązkach i prawach oficerów Wojsk Polskich ()., lecz mimo tego pozostał w służbie czynnej. 18 marca 1937 weszła w życie nowa pragmatyka oficerskaDekret Prezydenta RP z dnia 12 marca 1937 roku o służbie wojskowej oficerów ().. Mając wówczas 63 lata musiał być zatrzymany przez Prezydenta RP w służbie czynnej mimo osiągnięcia górnej granicy wieku (60 lat dla generała dywizji, 62 lata dla generała broni). Wniosek o zatrzymanie oficera w służbie czynnej, zajmującego stanowisko inspektora armii, Minister Spraw Wojskowych był zobligowany uzgodnić z Generalnym Inspektorem Sił Zbrojnych.
Najbliższym współpracownikiem generała Berbeckiego na stanowisku inspektora armii był jego pierwszy oficer sztabu, pułkownik dyplomowany Leon Mitkiewicz-Żołłtek. Wymieniony oficer, po trzech latach wspólnej służby, scharakteryzował swojego przełożonego w sposób następujący: „przywiązałem się do starego generała, który z powodzeniem mógłby być moim ojcem, i chociaż stale miałem się na baczności przy nim z powodu wybuchowego temperamentu i cholerycznej jego natury ze wszystkimi dodatkami, to zawsze ceniłem w nim starą szkołę wojskową, ścisłe przestrzeganie dystansu w hierarchii stopni oficerskich i przede wszystkim wielką znajomość żołnierza szeregowca, jego potrzeb, jego trosk na co dzień i od święta. Ale co mnie szczególniej uderzyło w generale Berbeckim, to jego ślepa, bezgraniczna wiara w te ideały, które nam pozostawił Marszałek Piłsudski. Generał Berbecki do ostatnich moich dni w jego inspektoracie codziennie zwykł był mówić o zmarłym Marszałku tak, jak gdyby miał on nazajutrz do nas zawitać”Leon Mitkiewicz, Wspomnienia kowieńskie ..., s. 61-62..
5 września 1936 prezydent Ignacy Mościcki powołał go do składu Kapituły Orderu Odrodzenia Polski.
26 marca 1938 marszałek Polski Edward Śmigły-Rydz mianował pułkownika Mitkiewicza attaché wojskowym w KownieLeon Mitkiewicz, Wspomnienia kowieńskie ..., s. 25-27.. 8 kwietnia 1938 pułkownik Mitkiewicz przekazał całość dokumentów operacyjnych odcinka śląskiego pułkownikowi dyplomowanemu Stanisławowi Wilochowi, pierwszemu oficerowi sztabu generała brygady Antoniego SzyllingaLeon Mitkiewicz, Wspomnienia kowieńskie ..., s. 54.. Następcą pułkownika Mitkiewicza na stanowisku I oficera sztabu miał zostać pułkownik dyplomowany Lucjan Janiszewski, dotychczasowy dowódca Pułku KOP „Głębokie”. Kandydaturę pułkownika Janiszewskiego wysunął ówczesny szef Sztabu Głównego, generał brygady Wacław Stachiewicz bez porozumienia z zainteresowanym inspektorem armii. W ocenie generała Berbeckiego był to kolejny akt nieufności szefa Sztabu Głównego wobec jego osoby, zrywający z dotychczasową dobrą praktyką personalną polegającą na tym, że szef Sztabu Głównego przedstawiał inspektorowi armii trzech kandydatów do wyboru, ewentualnie inspektor armii przedstawiał szefowi Sztabu Głównego trzech własnych kandydatów na stanowisko I oficera sztabu. Generał Berbecki, nie widząc szans na poprawę stosunków służbowych z generałem Stachiewiczem, pod koniec września 1938 roku stanął do raportu u Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych i poprosił o przeniesienie w stan spoczynku. W efekcie został zwolniony ze stanowiska inspektora armii, lecz sprawa jego przeniesienia w stan spoczynku nie została formalnie załatwiona do września 1939 roku. Obowiązki inspektora „odcinka śląskiego” przekazał generałowi Szyllingowi, a sam zajął się sprawami zlecanymi mu bezpośrednio przez Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych. Do dyspozycji generała oddano oficera ordynansowego oraz samochód z Kolumny Samochodowej GISZ.
19 marca 1939 został awansowany na generała broni, a 28 marca 1939 mianowany przez Ministra Skarbu Eugeniusza Kwiatkowskiego, za wiedzą i zgodą marszałka Śmigłego-Rydza, komisarzem generalnym Pożyczki Obrony Przeciwlotniczej.
W okresie dwudziestolecia międzywojennego znajdował się w grupie inicjatorów budowy jednego z dwóch najnowocześniejszych w tym czasie obserwatoriów w Europie – Obserwatorium Astronomiczno-Meteorologicznego im. Marszałka Józefa Piłsudskiego na Huculszczyźnie.
1 września 1939 zgłosił się w Naczelnym Dowództwie, lecz żadnego przydziału służbowego nie otrzymał. 8 września 1939 opuścił Warszawę i udał się do Brześcia, gdzie przebywał Naczelny Wódz. W nocy 11 września wyjechał z Naczelnym Dowództwem do Włodzimierza, 13 września pod Młynów koło Dubna, 14 września do Kołomyi, a 17 września do Kosowa Huculskiego. 17 września w Kosowie otrzymał od marszałka Śmigłego-Rydza pisemny rozkaz: „porządkować szeregi Wojska Polskiego przekraczające granicę”.