Dwór Ferberów – zabytkowy dwór w Gdańsku, położony w Lipcach.
Historia Wolne sołectwo we wsi Guteherberge (obecnie Lipce), leżące pod Gdańskiem, po wschodniej stronie kanału Raduni, było majątkiem rodowym mieszczańskiego rodu Ferberów od połowy XVI wieku. Nabył je w 1550 r. ówczesny burmistrz Gdańska Constantin Ferber I, który zaczął wznosić tu zabudowania rodzinnego majątku, składającego się m.in. z karczmy, dworu oraz założenia parkowego (obecny Park Ferberów)Samp s. 18-20..
Kolejnym właścicielem był syn, Constantin Ferber II (1550-1623), a następnie wnuk Constantin Ferber III (1580-1654), gdański burmistrz i burgrabia. Po śmierci tego ostatniego dobra przeszły na własność jego brata Johanna Ferbera (1592-1664) – gdańskiego rajcy, ławnika i sędziego. Jego syn, Constantin Ferber IV (1625-1704), był następnym posiadaczem wolnego sołectwa. Przed 1727 r. Nathanael Gottfried Ferber (1688-1755) odkupił majątek w Lipcach od swego wuja, Johanna Sigmunta Ferbera (1672-1751)Plata-Nalborski, s. 460..
Dwór był wielokrotnie przebudowywanyinfogdansk – Dwór Ferberów.. Posiadłość gościła Jana III SobieskiegoSamp s. 21. w 1677 r.. Ostateczny kształt dworowi nadał prawdopodobnie Nathanael Gottfried Ferber, który dokonał jego odbudowy i rozbudowy po zniszczeniach spowodowanych wojną o sukcesję polską w 1734 r. Syn Nathanaela, Johann Samuel Ferber (1720-1786), był ostatnim męskim przedstawicielem gdańskiej gałęzi rodu. Gdy zmarł, majątek rodzinny odziedziczyły wdowa Anna Auguste Ferber z d. Weickhmann (1736–1802) oraz córki: Johanna Auguste (1757-1803) i Constantia Florentine Ferber (1759–1814). Po ich śmierci w 1816 r. rodzinne posiadłości stały się współwłasnością dzieci obydwu córek. Do czasu odbudowy spalonego kościoła ewangelickiego na Oruni, w latach 1813-1823, w wielkiej sali na piętrze dworu Ferberów mieściła prowizorycznie urządzona kaplica. W 1822 r., na publicznej licytacji, wolne sołectwo z dworem nabyła wnuczka Ferbera i jedna z dotychczasowych współwłaścicielek – Johanna z d. Broen oraz jej mąż – kupiec Elisaeus Stattmiller. Przypuszczalnie to wtedy dwór przebudowano w stylu klasycystycznym, zamurowując część otworów okiennych i wykonując nowe schodyPlata-Nalborski, s. 461-462, 469-470..
Od 1835 r. posiadłość znajdowała się w rękach osób niespokrewnionych z rodziną Ferberów. Dwór i wolne sołectwo nabył wtedy handlarz bydłem Johann David Falck. Niezwłocznie odsprzedał je wdowie Johanne Dorothei Ladewig, która zdecydowała się wkrótce potem wydzierżawić dobra. W 1850 r. nową właścicielką została Friederike Auguste Misch z d. von Heyden, która rozbudowała majątek ziemski, dokupując dodatkowe grunty. Od 1879 r. należał on do dwóch córek Mischów – wdowy Pauline von Heyden oraz panny Alvine Misch. Kobiety wyodrębniły z wolnego sołectwa dwór Ferberów wraz z ogrodem i sprzedały go w 1892 r. szpitalowi diakonis ewangelickich. W obiekcie zamontowane wtedy instalację elektryczną. W 1899 r. budynek odkupiła wdowa Lydia von Wagenfeldt z d. Misch. Następnie zespół dworsko-ogrodowy posiadały dzieci jej zmarłego brata – Ernsta Juliusa: Catharine Misch (1909), a po jej śmierci rodzeństwo Sophie, Anna i Ernst Misch (1917). Od 1918 r. do końca lat 20., gdy właścicielką była panna Elle Förster ze Szczerbięcina, znajdowała się tutaj siedziba szkoły ogrodniczej dla dziewcząt. W 1930 r., kiedy obiekt nabyło gdańskie stowarzyszenie przeciwdziałania alkoholizmowi, w budynku powstało sanatorium, dla którego potrzeb dobudowano werandę (od południowego wschodu) oraz stołówkęPlata-Nalborski, s. 462-468..
Upaństwowiony po 1945 obiekt w latach 1959-1970 został zaadaptowany na potrzeby Ośrodka Szkolenia Rolniczego. Powstały wówczas żelbetowe schody zewnętrzne, sale dydaktyczne, hotelowe oraz mieszkania. W 1977 postawiono ściany działowe w dawnej sali balowej.
W 1971 w związku z poszerzeniem Traktu Św. Wojciecha (ówczesnej ul. Jedności Robotniczej) wycięto część starodrzewu w parku przy dworze. Postanowiono także o rozbiórce dworu, do czego jednak nie doszło.
Architektura Budynek trzykondygnacyjny, wzniesiony na planie prostokąta. Wewnątrz zachowała się sztukateria z XIX wieku oraz zabytkowa sień. Budynek wpisano do rejestru zabytków w 1984 roku, wraz z otaczającym go ogrodem.
Zobacz też Lwi Dwór – sąsiadujący dom podcieniowy z XVII w. Dom Ferberów – kamienica rodziny Ferberów w Gdańsku
Przypisy
Bibliografia
Karol Plata-Nalborski: Dwory i karczmy we wsi Lipce oraz związane z nimi majątki ziemskie i ich właściciele do roku 1945, [w]: „Historie Gdańskich Dzielnic, T. 6: Orunia – Lipce – Święty Wojciech”, [red.] J. Dargacz, L. Molendowski, Gdańsk 2026. ISBN 978-83-978376-2-1. (pol.).
Ferberów Kategoria:Zabytki w dzielnicy Orunia-Św. Wojciech-Lipce w Gdańsku Kategoria:Ferberowie Kategoria:Architektura I Rzeczypospolitej w Gdańsku Kategoria:Lipce (Gdańsk)