Derby Pragi (cz. Pražské derby), również Derby praskich „S” (cz. Derby pražských „S”) – derby piłkarskie rozgrywane między Slavią a Spartą Praga.

Mianem derbów praskich "S" określane są też spotkania Sparty i Slavii w hokeju na lodzie i futsalu. Mecze Slavii i Sparty z pozostałymi klubami z Pragi (np. Bohemians, Duklą i Viktorią Žižkov) i spotkania pomiędzy nimi są określane mianem "małych derbów Pragi" (cz. Malé pražské derby).

Historia rywalizacji Slavia i Sparta są najstarszymi istniejącymi (założone odpowiednio w 1892 i 1893; Slavia jako klub kolarski zaczęła grać w futbol dopiero w 1895) klubami piłkarskimi w Pradze i najbardziej utytułowanymi klubami w Republice Czeskiej (odpowiednio 7 i 12 mistrzostw Czech, 13 i 21 mistrzostw Czechosłowacji, 6 i 7 pucharów Czech i 8 pucharów Czechosłowacji zdobytych przez Spartę).

Przed II wojną światową thumb|lewo|Kapitanowie Slavii (Josef Pleticha, z lewej) i Sparty (Karel Pešek) przed derbami w 1927

W czasach monarchii austro-węgierskiej oba kluby należały do pionerów piłki nożnej wśród praskich Czechów (istniały również silne kluby żydowskie i niemieckie, takie jak DFC Prag i BFC Germania). Slavia wzięła swoją nazwę od panslawistów i zamierzała krzewić kulturę słowiańską w wielokulturowej Pradze, z kolei Sparta w nazwie i klubowych symbolach inspirowała się kulturą (głównie fizyczną) antyku.

W pierwszych latach istnienia oba kluby dzieliły boisko na wyspie na Wełtawie nazwanej Cesarską łąką (Císařská louka), gdzie już w 1896 w obecności 121 widzów rozegrano pierwsze, bezbramkowe (sędzia Josef Rössler-Ořovský nie uznał bramki Sparty) derby. Kolejne mecze rozgrywały się na nowych boiskach Slavii (Stadion Slavie na Letné) i Sparty w dzielnicy Letná (dziś znajduje się tam współczesny stadion Sparty). W prostej linii miało je dzielić od siebie 200 kroków.

Przed powstaniem ogólnopaństwowych rozgrywek ligowych, kluby uczestniczyły w rozgrywkach przede wszystkim według podziałów etnicznych. Od 1896 do 1922 Slavia i Sparta konkurowały w mistrzostwach Czech i Moraw (mistrovství Čech a Moravy) oraz w mistrzostwach czeskiego związku piłki nożnej (mistrovství ČSF), gdzie więcej tytułów zgromadziła Slavia.

W międzywojniu obie praskie "S" rywalizowały ze sobą w nowej lidze czechosłowackiej – do aneksji Czechosłowacji przez nazistów Slavia zgromadziła w niej 8 mistrzostw, a Sparta 6 mistrzostw kraju. Przez cały czas istnienia czechosłowackiej ligi od 1925 do 1939, tylko raz wygrała ją drużyna spoza praskich "S" (Viktoria Žižkov w 1928). Rywalizacja między sąsiadami była zacięta na boisku i poza nim – w derbach z września 1931 (Sparta wygrała 3:1) sędzia miał odgwizdać 50 fauli zawodników obu drużyn, w tym wstrząśnienie mózgu i złamaną nogę.

W czasie wojny oba kluby występowały w czeskiej lidze krajowej (Národni liga) Protektoratu Czech i Moraw pod administracją niemiecką, w której Slavia triumfowała cztery razy, a Sparta raz.

Po II wojnie światowej thumb|prawo|"Pepi" Bican, napastnik Slavii i najlepszy strzelec w historii derbów Pragi

W 1947 Slavia zdobyła ostatnie mistrzostwo kraju (kolejny tytuł wygrała dopiero w 1996, już w Republice Czeskiej) w historii czechosłowackiej ligi, a rok później Komunistyczna Partia Czechosłowacji przejęła pełnię władzy w kraju po zamachu stanu. Jako klub z rodowodem mieszczańskim, Slavia została uznana przez nowe władze za organizację "burżuazyjną" i "inteligencką" (w przeszłości jej zawodnikiem był obalony prezydent Edvard Beneš). W epoce stalinizmu klub był zmuszany do zmiany nazwy (na Dynamo Praga) i barw (z biało-czerwonych na niebieskie) oraz marginalizowany przez władze kosztem nowego wojskowego klubu ATK (później Dukla Praga) i derbowego rywala. W latach 60. został uratowany przez kibiców od likwidacji i następnie występował w europejskich pucharach, ale do rozpadu Czechosłowacji już nie był w stanie dorównać osiągnięciom Sparty.

Druga praska "S" po reformie sportu na wzór radziecki została klubem kolejowym i do rozpadu Czechosłowacji z końcem 1992 oraz końca czechosłowackiej ligi (ostatni sezon 1992/1993 przeżył wspólne państwo o kilka miesięcy) zgromadziła 14 mistrzostw kraju i więcej wygranych w derbowych meczach ze Slavią.

12 września 1992 w ostatnich "czechosłowackich" derbach Slavia pokonała Spartę 2:0 na Edenie (w latach 50. przeniosła się z Letnej do dzielnicy Vršovice sąsiadującej z Vinohradami, gdzie w XIX wieku powstała Sparta).

W Republice Czeskiej Od sezonu 1993/1994 samodzielnej czeskiej ligi, mistrzów Czech do 2002 wyłaniała wyłącznie rywalizacja praskich "S" (siedem mistrzostw Sparty, jedno mistrzostwo i sześć wicemistrzostw Slavii). W przegranym finale EURO 1996 w barwach reprezentacji Czech wystąpiło trzech zawodników Sparty (Petr Kouba, Michal Horňák, Pavel Nedvěd) i czterech Slavii (Jan Suchopárek, Radek Bejbl, Karel Poborský i Vladimír Šmicer).

Po rozpadzie Czechosłowacji długo lepiej radziła sobie Sparta – Slavia po pierwszym mistrzostwie w 1996 na kolejny tytuł czekała do 2008. W sezonie 1999/2000 Sparta już przegrywała ze Slavią 0:1, ale ostatecznie po golach Vratislava Lokvenca i Jiřígo Novotnego fetowała mistrzostwo Czech po derbowym zwycięstwie 5:1 na własnym boisku. 13 maja 2002 na stadionie Evžena Rošickiego Slavia pokonała Spartę 2:1 w finałowym meczu i sięgnęła po swój trzeci puchar Czech od rozpadu Czechosłowacji.

W latach 10. XXI wieku rywalizację obu praskich klubów przyćmiły sukcesy Viktorii Pilzno. Sytuacja uległa zmianie, gdy obie praskie "S" zyskały nowych właścicieli i głównym sponsorem Sparty został czeski magnat energetyczny i medialny Daniel Křetínský. Slavii groziło bankructwo, zanim w 2015 większościowe udziały w klubie nabył chiński koncern CEFC China Energy (zastąpiony potem przez CITIC Group). Od ostatniego mistrzostwa Sparty w 2014, Slavia została mistrzem Czech czterokrotnie (w 2017, 2019, 2020 i 2021).

Kibice

Derby Pragi rokrocznie przyciągają najwyższą widownię w czeskiej ekstraklasie (średnio powyżej 19 tysięcy widzów). Na 15 meczów ligowych z największą frekwencją w XXI wieku, jedenaście to spotkania Slavii i Sparty (derby na stadionie Sparty 24 kwietnia 2007 oglądało rekordowe 20 565 widzów). Rekord wszech czasów padł na gigantycznym stadionie w Strahovie, gdzie 4 września 1965 remis 2:2 między praskimi "S" miało oglądać 50 105 kibiców. Były to też pierwsze derby Pragi transmitowane na żywo przez czeską telewizję i radio.

Według badań Kantaru, rywalizacja praskich "S" interesuje najwięcej kibiców w Republice Czeskiej. Slavii ma kibicować 14%, a Sparcie 11% Czechów (trzeciemu Baníkowi 10%). W samej stolicy więcej kibiców ma mieć Sparta (32%, Slavia 19%, 10% kibicuje Bohemians), jednak w kraju środkowoczeskim przeważają kibice Slavii.

Ze względu na częste przeprowadzki obu klubów (Sparty z Vinohradów na Letną, Slavii z Letnej do Vršovic), nie istnieją wyraźne podziały geograficzne między kibicami praskich "S" wewnątrz Pragi. Slavia uchodzi za klub mieszczańskiej, liberalnej i inteligenckiej części Pragi (ultras Tribuna Sever określają się jako apolityczni, na meczach prezentują symbole antykomunistyczne). Sukcesy Sparty w czasach komunistycznej Czechosłowacji przyciągnęły na trybuny cały przekrój społeczny, jednak tradycyjnie jest klubem kojarzonym z klasą pracującą, drobnomieszczaństwem i napływowymi mieszkańcami rozległych praskich blokowisk (paneláków), co powoduje napięcia między sympatykami obu klubów.

Slavia a antysemityzm W symbolice używanej przez kibiców Sparty, jak meczowy okrzyk Jude, Slavie! (zmieniany często na Jugoslavie!, na przykład dla uniknięcia kar pieniężnych dla klubu, oskarżeń o antysemityzm lub po prostu żartobliwie przekręcany), Slavia jest błędnie określana jako klub żydowski. Historyk Vladimír Zápotocký za początek utożsamiania Slavii z Żydami wskazuje towarzyski mecz z West Ham United w 1923, który Slavia miała odwołać już po wyprzedaniu biletów dla pieniędzy z polisy, wcześniej ubezpieczając spotkanie z Anglikami od opadów deszczu. W odpowiedzi sympatycy Sparty mieli nazywać piłkarzy (i kibiców) Slavii Żydami, co praktykowane jest do dzisiaj, głównie przy okazji meczów derbowych. Autor monografii Slavii Pavel Procházka przypuszczał, że pięcioramienna czerwona gwiazda z herbu Slavii na czarno-białych fotografiach mogła być mylona z sześcioramienną gwiazdą Dawida. Przed II wojną światową społeczność żydowską Pragi skupiał głównie niemieckojęzyczny klub DFC Prag, rozwiązany przez okupacyjne władze po inwazji III Rzeszy w 1939 i reaktywowany w 2016.

Statystyki Do roku 2023 rozegrano ponad 300 oficjalnych derbowych spotkań pomiędzy Slavią i Spartą. W ogólnym bilansie o 40 zwycięstw lepsza jest Sparta z 137 wygranymi, Slavia wygrała 97 meczów, 73 razy padł remis.

Najwyższy wynik w derbach padł w 1907, kiedy w towarzyskim spotkaniu Slavia pokonała Spartę 9:1.

Osobiste rekordy należą do piłkarzy Slavii – Josef Bican strzelił 35 derbowych bramek, a Vlastimil Kopecký w derbach Pragi wystąpił 54 razy. Po stronie Sparty najlepszym strzelcem z 19 golami jest Josef Ludl. Najwyższym zwycięstwem Sparty jest 8:1 z towarzyskiego meczu o Puchar Pokoju i Przyjaźni (Pohár míru a přátelství) w 1952.

Ostatnie jak dotąd, 306. derby Pragi, rozegrano na stadionie Sparty 3 maja 2023 w finale pucharu Czech i zakończyły się wygraną Slavii 2:0.

Porównanie klubów Zestawienie klubów 50px Slavia Sparta 50px 2 listopada 1892 Data założenia 16 listopada 1893 61897 (wiosna), 1897 (jesień), 1898, 1899, 1900, 1901 Mistrzostwa Czech i Moraw(1896–1902) 0 11915 Mistrzostwa Czeskiego związku footballowego(1909–1917) 11909 21918, 1924 Mistrzostwa żupy środkowoczeskiej(1918–1924) 31920, 1921, 1923 81925, 1928/29, 1929/30, 1930/31, 1932/33, 1933/34, 1934/35, 1936/37 Mistrzowie Czechosłowacji(1925–1939) 61925/26, 1927, 1931/32, 1935/36, 1937/38, 1938/39 41939/40, 1940/41, 1941/42, 1942/43 Mistrzowie ligi krajowej Protektoratu Czech i Moraw(1940–1944) 11943/1944 11946/47 Mistrzostwo Czechosłowacji(1946–1993) 141945/46, 1947/48, 1952, 1954, 1964/65, 1966/67, 1983/84,1984/85, 1986/87, 1987/88, 1988/89, 1989/90, 1990/91, 1992/93 0 Puchar Czechosłowacji(1961–1993) 81963/64, 1971/72, 1975/76, 1979/80, 1983/84, 1987/88, 1988/89, 1991/92 91995/96, 2007/08, 2008/09, 2016/17, 2018/19, 2019/20, 2020/21, 2024/25, 2025/26 Mistrzostwo ligi czeskiej(1993–) 141993/94, 1994/95, 1996/97, 1997/98, 1998/99,1999/00, 2000/01, 2002/03, 2004/05, 2006/07, 2009/10, 2013/14, 2022/23, 2023/24 71996/97, 1998/99, 2001/02, 2017/18, 2018/19, 2020/21, 2022/23 Puchar Czech(1993–) 81995/96, 2003/04, 2005/06, 2006/07, 2007/08, 2013/14, 2019/20, 2023/24 96 Zwycięstwa w derbach Pragi 137

Bilans derbów Pragi (od 1993) Stan na 28 lutego 2023 RozgrywkiMeczeZwycięstwa SlaviiremisyZwycięstwa SpartyLiga czeska(od 1993)64152227Puchar Czech(od 1993)8702Towarzyskie2110Razem74232329

Ostatnie derby Pragi w lidze Legenda

+SezonGospodarzWynikGoście2013/14Sparta3:0Slavia2014/15Slavia0:2Sparta2014/15Sparta2:1Slavia2015/16Slavia1:0Sparta2015/16Sparta3:1Slavia2016/17Sparta0:2Slavia2016/17Slavia1:1Sparta2017/18Slavia2:0Sparta2017/18Sparta3:3Slavia2018/19Sparta2:2Slavia2018/19Slavia1:1Sparta2019/20Slavia2:1Sparta2019/20Sparta0:3Slavia2020/21Slavia0:0Sparta2020/21Sparta0:3Slavia2020/21Sparta0:2Slavia2021/22Sparta1:0Slavia2021/22Slavia2:0Sparta2021/22Slavia1:2Sparta2022/23Slavia4:0Sparta2022/23Sparta 3:3Slavia2022/23Sparta 3:2Slavia

Ostatnie derby Pragi w pucharze Czech

+SezonRundaGospodarzWynikGoście1995/96 1/4 finałuSparta2:0Slavia1998/99 1/2 finałuSparta0:1Slavia2001/02 finałSlavia1:0Sparta2009/10 1/4 finału (1. mecz) Slavia1:0Sparta2009/10 1/4 finału (rewanż)Sparta0:1Slavia2018/19 1/2 finałuSlavia3:0Sparta2020/21 1/2 finałuSparta0:3Slavia2021/22 1/4 finałuSlavia0:2Sparta2022/23finałSparta0:2Slavia

W obu klubach Piłkarze Karel Nedvěd (w 1897 przeszedł ze Slavii Praga do Sparty) Jan Košek, Jindřich Baumruck i Rudolf Krummer (w 1904 ze Slavii do Sparty, rok później z powrotem) Josef Bělka (w 1911 ze Slavii do Sparty, rok później powrót)