mały|Test startowy Minuteman III (2003) Amerykańska triada nuklearna – strategiczne siły nuklearne Sił Zbrojnych Stanów Zjednoczonych. Stanowi element odstraszania nuklearnego.
Amerykańskie strategiczne siły jądrowe stanowią główny element prowadzonej przez USA polityki odstraszania. Posiadają one wszystkie trzy składowe triady jądrowej, a rakietowe pociski balistyczne ICBM i SLBM stanowią znaczną ich część. W uzbrojeniu znajduje się (2016) 450 wyrzutni rakiet lądowego bazowania typu Minuteman III. Rakiety morskiego bazowania typu Trident II D5 są rozmieszczone na atomowych okrętach podwodnych typu Ohio. Na ich uzbrojeniu znajduje się 336 wyrzutni i 1152 głowic. Komponent powietrzny stanowią dwa typy bombowców strategicznych: B-2 i B-52 przystosowanych do przenoszenia broni jądrowej. W uzbrojeniu znajduje się 96 bombowców strategicznych, które dysponują 300 głowicami.
W sumie Stany Zjednoczone dysponowały pod koniec 2015 roku 882 wyrzutniami środków jądrowych i 1922 głowicami, a w 2021 na 675 nosicielach (delivery means) było 1457 głowic.
Charakterystyka Powstała w latach 60. XX w koncepcja triady nuklearnej zakładała użycie strategicznej broni jądrowej przez trzy niezależne komponenty: lądowe międzykontynentalne rakiety balistyczne, rakiety balistyczne rozmieszczone na okrętach podwodnych oraz bombowce strategiczne. W wypadku wybuchu wojny atomowej, rakiety międzykontynentalne miały zniszczyć radzieckie centra dowodzenia i silosy z bronią atomową; w razie zniszczenia własnych lądowych rakiet w silosach, atak odwetowy miały przeprowadzić rakiety międzykontynentalne wystrzeliwane z okrętów podwodnych, a bombowce strategiczne miały zadać przeciwnikowi ostateczny cios. Każdy z elementów triady musiał być zdolny do przeprowadzenia niezależnego zmasowanego ataku jądrowego, na wypadek, gdyby dwa pozostałe zostały zniszczone lub obezwładnione.
Stany Zjednoczone posiadają największy, najbardziej zróżnicowany i zaawansowany arsenał nuklearny składający się zarówno ze strategicznej, jak i taktycznej broni atomowej. Posiadają także duże zapasy nadającego się do produkcji broni materiału nuklearnego. Przegląd Zdolności Nuklearnych (NPR) przypisał broni atomowej „kluczową rolę w zdolnościach obronnych USA, ich sojuszników i przyjaciół”. Amerykański potencjał nuklearny ma stanowić podstawę bezpieczeństwa dla międzynarodowego zaangażowania USA. Posiadanie odpowiedniego arsenału nuklearnego ma również dać gwarancję sojusznikom, że Stany Zjednoczone nie będą wahały się ich wspomóc swoimi siłami konwencjonalnymi i nuklearnymi. Dotyczy to objętych amerykańskim parasolem nuklearnym Japonii, Korei Południowej, Tajwanu oraz członków NATO. Stany Zjednoczone nie zrezygnowały z prawa do użycia broni nuklearnej jako pierwsze (tzw. first-use).
Podstawowym celem tak stworzonej triady nuklearnej stało się uzyskanie gwarancji zniszczenia przeciwnika, który zdecydowałby się na zadanie pierwszego uderzenia jądrowego. Naczelnym dowództwem odpowiedzialnym za realizację tego zadania jest US Strategic Command z siedzibą w bazie Offutt w Nebrasce.
Komponent lotniczy thumb|B-52 Stratofortress nad terytorium Afganistanu (2006) thumb|Samoloty B-2, B-1B i B-52 (2006) thumb|Samoloty B-1B Lancer – tankowanie w powietrzu (2012) mały|Bombowiec strategiczny B-2 (2011) thumb|Bombowce B-2 Spirit w bazie Whiteman (2011) thumb|Bombowiec B-2 Spirit i tankowiec powietrzny Boeing KC-46 (2019) thumb|Bomba jądrowa B61 thumb|Bomba jądrowa B83 thumb|Pocisk AGM-86B ALCM thumb|Boeing B-52G z pociskami AGM-86B ALCM (1988) W początkowym okresie tworzenia środków przenoszenia broni jądrowej rolę rozstrzygającą w przyszłej wojnie atomowej przyznano lotnictwu strategicznemu. Jeszcze podczas trwania II wojny światowej oblatano ciężki bombowiec strategiczny B-29 Superfortress. 6 sierpnia 1945 z samolotu B-29 „Enola Gay” zrzucono pierwszą bombę jądrową na Hiroszimę, a trzy dni później z B-29 „Bockscar” drugą na Nagasaki. Do 31 grudnia 1946 przystosowano do przenoszenia broni jądrowej 23 samoloty B-29, a w marcu 1947 roku następne 35. W 1950 dysponowano 219 samolotami tego typu przystosowanymi do przenoszenia bomb atomowych. Zmodernizowaną wersją B-29 był bombowiec B-50 Superfortress. W grudniu 1948 przystosowano pierwsze 18 samolotów B-50, a w styczniu 1950 roku kolejne 96 samolotów do przenoszenia bomb atomowych. W latach 1947–1965 w służbie znajdowało się 370 tego typu maszyn.
W 1946 oblatano nowy bombowiec strategiczny B-36 Peacemaker. Był pierwszym amerykańskim bombowcem strategicznym, który mógł prowadzić operacje bombowe nad terytorium ZSRR. W grudniu 1948 przystosowano 4 samoloty, a w styczniu 1950 roku kolejne 34 samoloty B-36 do przenoszenia bomb atomowych.
Pod koniec lat 40. XX w do służby wszedł bombowiec średniego zasięgu B-47 Stratojet i stał się podstawową strategiczną maszyną amerykańskich sił uderzeniowych. W US Air Force służył do lat 70. W sumie wyprodukowano 2032 maszyn wszystkich typów.
W 1955 do wyposażenia lotnictwa weszły bombowce strategiczne dalekiego zasięgu B-52 Stratofortress. Konstrukcja była na tyle udana, że jego zmodernizowane wersje służą w amerykańskich siłach powietrznych do dzisiaj. Samoloty te brały udział w wojnie w Wietnamie, w operacji „Pustynna Burza” w Iraku oraz w operacji „Allied Force” w Jugosławii. W 2001 roku prowadziły działania w ramach operacji „Enduring Freedom”, a także w kolejnej wojnie irackiej w 2003. Podczas tych konfliktów, samoloty B-52 były wykorzystywane jako bombowce konwencjonalne. 20 maja 1956 na atolu Bikini, podczas operacji „Redwig” w ramach testu Cherokee zrzucono po raz pierwszy z samolotu B-52 bombę termojądrową Mk-15.
W czasie „zimnej wojny” bombowce B-52 wykonywały loty patrolowe wzdłuż granic ZSRR w ramach programów „Head Start”, „Chrome Dome”, „Hard Head”, „Round Robin”. Pod koniec lat 60. XX w. nastąpiła kulminacja strategii „świadomego szaleństwa” (premeditated madness). Zorganizowana została „Operacja Olbrzymia Lanca” (Operation Giant Lance). 27 października 1969 z baz w Kalifornii i Waszyngtonie wyleciało osiemnaście bombowców B-52 uzbrojonych w bomby termojądrowe. Samoloty przeleciały nad Alaską, zostały zatankowane w powietrzu przez samolot-tankowiec KC-135, przemieszczały się wzdłuż granicy ZSRR i prowokowały wroga, sprawdzając obronę powietrzną i działania jego samolotów przechwytujących. Amerykańskie samoloty podczas całej operacji pozostawały w ciągłej gotowości do zrzucenia bomb.
W grudniu 1974 oblatany został samolot nowej generacji – bombowiec strategiczny B-1A. Ze względu na olbrzymie nakłady finansowe, w 1977 zrezygnowano jednak z seryjnej produkcji. Dopiero w 1981 powrócono do projektu i zdecydowano o opracowaniu zmodernizowanej wersji – B-1B. Pełną zdolność bojową maszyny osiągnęły w październiku 1986. Łącznie zbudowano 100 samolotów. Miały one pełnić funkcję tymczasowego bombowca strategicznego do czasu wprowadzenia nowocześniejszego, zbudowanego w technologii stealth.
Program budowy nowego samolotu rozpoczęto w 1981, a pierwszy oblot B-2 Spirit odbył się w 1989. Początkowo siły powietrzne zamówiły 132 egzemplarze, jednakże upadek ZSRR i zakończenie wyścigu zbrojeń spowodowały ograniczenie budowy samolotów do 20 egzemplarzy. W skład uzbrojenia samolotu wchodzą bomby termojądrowe B61, B83 i pociski rakietowe AGM-129, ACM i AGM 131 SRAM z głowicami termojądrowymi, które umieszczone są w dwóch komorach bombowych.
Air Force posiada (2021) 20 bombowców B-2A, które są przystosowane do przenoszenia bomb B61 i B83. Łącznie w służbie znajduje się około 322 sztuk bomb dla bombowców i dodatkowych 230 bomb B61 dla samolotów wielozadaniowych. Prócz tego 46 z 76 bombowców B-52H może przenosić broń nuklearną. Grupuje je 8 Armia Lotnicza z siedzibą w Barksdale AFB. Dysponuje ona 58 własnymi bombowcami B-52H w dwóch skrzydłach bombowych (2. Bomb Wing z Barksdale i 5. Bomb Wing z Minot) oraz 19 B-2A zgrupowanymi w 509 Skrzydle Bombowym w bazie Whiteman w Missouri. Ponadto pod względem operacyjnym podlega jej 307 Skrzydło Bombowe należące do Rezerw Sił Powietrznych (AFRES) z 18 B-52H stacjonującymi w bazie Barksdale.
Dowództwem odpowiedzialnym w siłach powietrznych za odstraszanie nuklearne jest (2015) Dowództwo Ataku Globalnego (Air Force Global Strike Command) mające swoją siedzibę w Barksdale w Luizjanie.
Atomowe uzbrojenie bombowców strategicznych Strategiczne bombowce miały w uzbrojeniu ciężkie bomby jądrowe typu Mark 4, Mark 5, Mark 6 i Mark 7, oraz bomby termojądrowe B15, B17, B21, B24, B28, B36, B39, B41, B43, B53, B61 i B83. Po zakończeniu „zimnej wojny” posiadane 260 bombowców mogło przenosić około 4648 bomb atomowych i uzbrojonych w głowice atomowe rakiet cruise typu ALCM i ACM. Po redukcji, w 2001 Stany Zjednoczone posiadały 94 bombowce B-52H, z których każdy mógł przenosić 20 rakiet manewrujących cruise lub osiem bomb termojądrowych swobodnie spadających B61/B83 oraz 21 bombowców B-2A, z których każdy mógł przenosić do 16 bomb B61 lub B83. W 2016 w służbie USA znajduje się 67 samolotów B-1B Lancer, 20 bombowców strategicznych B-2A i 94 bombowców B-52H. Samoloty B-1B znajdują się w wyposażeniu 7 Skrzydła Bombowego stacjonującego w bazie Dyess Air Force Base w stanie Texas i 28 Skrzydła Bombowego stacjonującego w bazie sił powietrznych Ellsworth AFB w stanie Dakota Południowa; samoloty B-2A wchodzą w skład 509 Skrzydła Bombowego stacjonującego w bazie Whiteman Air Force Base w stanie Missouri; samoloty B-52H znajdują się w wyposażeniu 2 Skrzydła Bombowego, stacjonującego w Barksdale Air Force Base w Luizjanie, 5 Skrzydła Bombowego i 307 Skrzydła Bombowego stacjonujących w bazie Minot Air Force Base w Dakocie Północnej.
W 2016 w skład uzbrojenia jądrowego bombowców strategicznych wchodziły bomby termojądrowe swobodnie spadające B61 i B83 oraz rakiety manewrujące cruise z głowicami termojądrowymi: AGM-86B ALCM z głowicą W80-1 i AGM-129 ACM. Bomby termojądrowe i głowice do rakiet cruise składowane są w bazach Whiteman i Minot oraz w centralnych składach atomowych w bazach Kirtland w stanie Nowy Meksyk oraz Nellis w stanie Nevada. Strategiczne samoloty bombowe USATyp samolotuOkres użytkowaniaLiczbaB-29 Superfortress1942–19603970B-36 Peacemaker1946-1959384B-47 Stratojet1947-19772032B-50 Superfortress1947-1965370B-52 Stratofortress1952- w służbie744B-58 Hustler1956–1970116FB-111A Aardvark1968-199876B-1B Lancer1983- w służbie100B-2 Spirit1987- w służbie20A-3 Skywarrior1956-1991282
Komponent lądowy mały|Rakieta balistyczna Atlas (1958) mały|LGM-25C Titan II (1980) thumb|Ekspozycja międzykontynentalnych pocisków balistycznych (od lewej): Peacekeeper, Minuteman III i Minuteman I w bazie sił powietrznych F.E. Warren (2012) Amerykańskie wojska lądowe (US Army) nie dysponują strategiczną bronią nuklearną, stąd też komponent naziemny sił odstraszania nuklearnego podlega Dowództwu Sił Powietrznych Stanów Zjednoczonych (USAF).
Komponent lądowy amerykańskiej triady powstał na przełomie lat 50. i 60. XX w. Wtedy to do uzbrojenia weszły międzykontynentalne rakiety balistyczne wystrzeliwane z wyrzutni lądowych ICBM. Pierwszymi amerykańskimi lądowymi międzykontynentalnymi rakietami balistycznymi przystosowanymi do przenoszenia ładunków jądrowych były rakiety rodziny SM-65 Atlas. Do 1965 wyprodukowano 350 rakiet w różnych wersjach. W uzbrojeniu jednorazowo znajdowało się około 129 rakiet typu SM-65, w tym 30 rakiet Atlas D, 27 rakiet Atlas E i 72 rakiety Atlas F. Rakiety miały dwustopniowy napęd z pięcioma silnikami na paliwo ciekłe i przenosiły głowice termojądrowe. Z powodu słabej celności rakiety te przeznaczone były do niszczenia aglomeracji miejskich i ośrodków przemysłowych.
Pierwsze trzy rakiety Atlas D rozmieszczono w bazie sił powietrznych Vandenberg i podlegały one operacyjnej kontroli 576 dywizjonu rakiet strategicznych. W październiku 1959 operacyjną gotowość osiągnął 564 dywizjon w bazie F.E. Warren, a po nim 565 dywizjon. Kolejna jednostka wyposażona w rakiety Atlas to 549 dywizjon rakiet strategicznych stacjonujący w bazie Offutt.