Gorlice () – miasto w województwie małopolskim, siedziba gminy miejskiej i gminy wiejskiej Gorlice oraz powiatu gorlickiego. Miasto położone jest na północnej granicy Beskidu Niskiego, zostało założone w połowie XIV wieku.
Toponimia Najstarszymi nazwami miejscowości jakie pojawiają się w źródłach historycznych są: 1388 Gerlicz, 1399 Gorlicz, 1401 Gorlicza, 1404 Gorlice, Gorlicze, 1413 Garlice, 1417 Gerlicze, 1418 Gorlijcz, 1421 Gorlijcze, 1426 Gorlica, 1437 Gorlcza, 1456 Gorlycza, 1470-80 Gorliczyn, Gardlicza, 1486 Gorlijcza.
Marcin Kromer w swej kronice używał nazwy GorliczaJak podaje Barut w swojej monografii, w M. Kromer, De origine et regubus gestis..., Basilea 1568 występuje pisownia „Gorlicia”, ale w tłumaczeniu polskim, wydanym w 1767 r. pojawia się „Gorlica”. W pierwszym wydaniu kroniki (z 1555 r.) nie ma w ogóle wzmianki o Gorlicach ani o nadawaniu nazw przez osadników niemieckich. i łączył jej pochodzenie z osadnikami ze Zgorzelca (niem. Görlitz). Większość późniejszych źródeł powielała tę wersję, ale pojawiały się też opinie, że nazwa jest miejscowego pochodzenia. W zachowanych w Archiwum Miejskim w Gorlicach wyciągach z ksiąg ziemskich i grodzkich bieckich, sądeckich i czchowskich od 1401 roku nazwa Gorlicza przeważa liczebnie nad nazwą Gorlice. Próby ustalenia etymologii nazwy miasta podjął Józef Barut w swym opracowaniu monograficznym na temat Gorlic. Powołując się na teksty Wacława Potockiego, sugerował, że pierwotnie nazwa była rodzaju żeńskiego, podobnie jak nazwy okolicznych miejscowości (Ropica, Moszczenica, Nowica, Banica, Osobnica). Nazwa uległa później zwielokrotnieniu, dając dzisiejszą nazwę Gorlice. W nazewnictwie rusińsko-łemkowskim nazwa Gorlic to Ґорлиці - Horłycia, czyli ‘gardło’Józef Barut: Gorlice. Studium historyczno-urbanistyczne miasta. s. 13–14..
Geografia Położenie Pod względem historycznym Gorlice położone są w Małopolsce, na wschodnim skraju dawnej ziemi krakowskiej. Ścisłe centrum i większość zabudowy leży w dolinie Ropy i jej dopływu Sękówki, na Obniżeniu Gorlickim, tuż przy północnej granicy Beskidu Niskiego. Przyległą zachodnią część Beskidu Niskiego powszechnie nazywa się Beskidem Gorlickim. Pod względem administracyjnym Gorlice leżą w południowo-wschodniej części woj. małopolskiego, w środkowej części powiatu gorlickiego. Gmina Miasta Gorlice sąsiaduje z gminą wiejską Gorlice i z gminą Sękowa.
Części miasta Częściami miasta wg TERYT są (w nawiasie identyfikator SIMC): Blich (0959910), Dworzysko (0959926), Glinik (0959932), Glinik Mariampolski (0959949), Korczak (0959955), Łęgi (0959961), Magdalena (0959978), Nowa Wieś (0959984), Pocieszka (0959990), Sokół (0960013), Śródmieście (0960020) i Zawodzie (0960036).
Środowisko naturalne Gorlice zajmują obszar 23,56 km², co stanowi 2,44% powierzchni powiatu. Teren miasta leży w dorzeczu, przepływającej przez miasto, rzeki Ropy. Na terenie miasta jej dopływami są Sękówka, Stróżowianka, Machówka i kilka mniejszych potoków. Płaskie dno doliny Ropy wyznaczyło naturalne kierunki rozwoju urbanistycznego miasta. Miasto otoczone jest przez zalesione beskidzkie wzgórza. Krajobraz miasta tworzą łagodnie wypłaszczone wzniesienia m.in. Musiałówka (379 m), Góra Cmentarna (357 m), poprzecinane licznymi dolinami. Najwyższy szczyt Gorlic stanowi wzgórze nazywane Łysą Górą (441 m). Pod względem geologicznym obszar miasta leży w obrębie Karpat Zewnętrznych. Zbudowany jest z fliszu karpackiego, czyli z piaskowców, łupków, podrzędnie zlepieńców, margli i wapieni. Warstwy skalne są często sfałdowane i pocięte uskokami. Tereny zurbanizowane zajmują jedynie 44,9% powierzchni miasta, 9,2% zajmują lasy, pozostałe grunty to użytki rolne.
Demografia Według danych GUS 31 grudnia 2025 roku miasto liczyło 24 825 mieszkańców. Gorlice pod względem liczby ludności są 171. miastem w Polsce, 10. w województwie małopolskim.
W 1931 roku w Gorlicach mieszkało 6 700 osób. Straty wojenne spowodowały spadek liczby ludności do 6100 w 1946 roku. W II połowie XX w. populacja szybko rosła, w szczytowym momencie w mieście żyło 30 412 osoby (dane z 31 XII 1997). Od tego czasu liczba ludności systematycznie maleje (spadek o 18,4% do końca 2025). Ma to związek m.in. z ujemnym przyrostem naturalnym i ujemnym saldem migracji na pobyt stały.
Historia Data powstania miasta jest niepewna. Marcin Kromer podaje rok 1355. Prawdopodobnie miasto początkowo osadzone było na prawie polskim, w 1417 roku zostało przeniesione na prawo niemieckie. Według kronik Marcina Kromera z 1354 roku Dersław I Karwacjan„Dersław Karwacjan herbu Zadora, rycerz wywodzący się z rodziny bankierów i kupców krakowskich, czerpiących znaczne zyski z kopalni ołowiu k. Trzebini. W 1350 r. otrzymał od króla zgodę na założenie Gorlic, które jako miasto prywatne stało się ośrodkiem administracyjnym dóbr Kawacjanów.”, [w:] Krzysztof Moskal. Zamki w dziejach Polski i Słowacji: między Wisłą a Hornadem. 2004. cz. I. s. 82; „Etymologia nazwiska Karwacjan tłumaczona dwojako od mieszkańca Cahors (inż. Barut, na podstawie słownika Lexera), ... albo od Kaverzin, Kauverzin, co według cytowanego słownika oznaczać może również besonders italianischer Kaufmann”, [w:] Studia Historyczne, 1961. t. 4–6. s. 135. otrzymał od króla Kazimierza Wielkiego przywilej utworzenia miasta Gorlic u zbiegu rzek Ropy i Sękówki. Zgodnie z zapiskami zawartymi w tych kronikach pierwsi osadnicy przybyli z miasta Görlitz na Łużycach. W drugiej połowie XVI w. dziedzicami Gorlic została rodzina Pieniążków herbu Odrowąż. W 1625 roku połowę miasta wykupiła rodzina Rylskich będących w czasie Potopu po stronie najeźdźcy, natomiast Pieniążkowie byli stronnikami króla Jana Kazimierza. Pod władaniem Pieniążków i Rylskich Gorlice były jednym z ważnych ośrodków kalwinizmu w Polsceo Gorlicach na stronie www.sztetl.org.pl.. Gorlice szybko stało się ośrodkiem rzemieślniczo-handlowym, w 1659 roku uzyskały prawo składuStan Lewicki, Historja handlu w Polsce na tle przywilejów handlowych: (prawo składu), Warszawa 1920, s. 139.. mały|Ogólny widok Gorlic od strony Zawodzia przed I wojną światową Po I rozbiorze Polski Gorlice znalazły się pod zaborem austriackim. W 1854 roku miasto zostało siedzibą powiatu gorlickiego. W połowie XIX wieku region gorlicki stał się kolebką przemysłu naftowego, co w znacznym stopniu przyczyniło się do rozwoju miasta, którego nie zatrzymał nawet wielki pożar miasta w 1874 roku. W latach 1853–1858 pracownię miał Ignacy Łukasiewicz, w 1854 roku zapalił w mieście pierwszą na świecie uliczną lampę naftową, a w 1877 roku z jego inicjatywy utworzono Krajowe Towarzystwo Naftowe w Galicji z siedzibą w Gorlicach. W Gliniku Mariampolskim w 1883 roku powstała Rafineria Nafty i Warsztaty Naprawcze (później przekształcone w Fabrykę Maszyn i Narzędzi Wiertniczych), a w 1895 Galicyjskie Karpackie Naftowego Towarzystwa Akcyjnego. Równolegle z rozwojem przemysłu nastąpił rozwój infrastruktury miejskiej, wybudowano linię kolejową Zagórzany–Gorlice (1885), kościół Narodzenia Najświętszej Marii Panny (1885–1892), szpital powiatowy (1898), park miejski (1899–1900), pierwsze szkoły średnie – Seminarium Nauczycielskie dla dziewcząt (1904) i gimnazjum (1906) oraz siedzibę Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” (1906). Rozwój miasta przerwała I wojna światowa. Po wielkiej bitwie pod Gorlicami 2 maja 1915 roku, został przerwany front rosyjski. Jednak na skutek samej bitwy, a także trwających 126 dni poprzedzających ją walk pozycyjnych, zniszczeniu uległa większość zabudowy Gorlic. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości Gorlice przynależały administracyjnie do woj. krakowskiego. mały|Architektura przełomu XIX i XX wieku – starostwo powiatowe i sąd rejonowy7 września 1939 roku na obszar powiatu gorlickiego wkroczyły wojska niemieckie. Burmistrzem Gorlic został w tym czasie Andrzej Kwaskowski, aktywny członek ruchu oporu. Mieszkańcy Gorlic zostali dotknięci różnymi formami represji ze strony okupanta. Już 21 sierpnia 1940 roku zorganizowana została pierwsza uliczna łapanka w której zostało aresztowanych 60 mieszkańców miasta, wywiezionych następnie do obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu. W 1942 roku zatrzymano, a następnie wywieziono do III Rzeszy uczniów byłego gimnazjum. Tragiczny los spotkał gorlickich Żydów. Byli oni wywożeni do obozów koncentracyjnych drogą kolejową. W październiku 1941 roku zostało utworzone getto, które zlikwidowane ostatecznie zostało w sierpniu 1942 roku. Mieszkańcy angażowali się w zbrojny opór przeciwko hitlerowskiemu okupantowi. W 1939 roku utworzono obwód Gorlice Związku Walki Zbrojnej, natomiast w 1942 powstał Sztab Obwodu Gorlice Armii Krajowej. Na terenie działały również Bataliony Chłopskie. Równocześnie odbywały się Tajne komplety. 28 kwietnia 1942 roku hitlerowcy dokonali aresztowań działaczy podziemnych lewicowych organizacji (PPR i PPS), których wywieziono do obozów koncentracyjnych (w 1962 roku na ul. Waryńskiego 100 odsłonięto tablicę upamiętniającą ten fakt). 16 stycznia 1945 roku miasto zostało zdobyte przez jednostki IV Frontu Ukraińskiego (w 1965 roku na budynku Urzędu Miasta odsłonięto tablicę upamiętniającą ten fakt)Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa „Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939–1945”, Sport i Turystyka 1988, , s. 462.. W bezpośrednich walkach o miasto zginęło 60 czerwonoarmistów.
Po zakończeniu II wojny światowej Gorlice weszły w skład nowo utworzonego województwa rzeszowskiego. Powstały Zakłady Maszyn Wiertniczych i Górniczych „Glinik”, Gorlickie Zakłady Przemysłu Drzewnego, Zakłady Materiałów Izolacyjnych i Ceramiki BudowlanejWojciech Jankowski, Mały przewodnik po Polsce, Wydawnictwo Sport i Turystyk Warszawa 1983 s. 125. W 1965 roku przy Zakładowym Domu Kultury „Górnik” powstał Regionalny Zespół Taneczny „Pogórzanie”Gorlickie Centrum Kultury „Pogórzanie”.. W latach 1975–1998 miasto należało do województwa nowosądeckiego.
Zabytki
mały|Zespół pałacowo-parkowy w Siarach mały|Dwór Karwacjanów Zabytki nieruchome znajdujące się w Gorlicach, wpisane do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego:
Administracja Ustrój miasta Gorlice posiadają ustrój gminy miejskiej. Władzę wykonawczą sprawuje Burmistrz Miasta Gorlice, od 2014 funkcję tę pełni Rafał Kukla. Burmistrz wybierany jest na podstawie ustawy z dnia 20 czerwca 2002 o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta. Od 2018 roku kadencja burmistrza trwa pięć lat, równolegle do kadencji rady miejskiej. Organem pomocniczym burmistrza, który odpowiada za realizację uchwał rady miasta oraz obsługę interesantów i bieżącą administrację jest Urząd Miejski. Władzę uchwałodawczą i kontrolną pełni Rada Miasta Gorlice złożona z 21 radnych.
Burmistrzowie Funkcję burmistrza Gorlic pełnili:
Podział administracyjny mały|Osiedle nr 9 GórneGorlice składają się z 12 osiedli, które są jednostkami pomocniczymi gminy.
Symbole miasta Herb Gorlic przedstawia na błękitnym polu herbowym lwa wspiętego, barwy złotej. Lew zwrócony w prawo, z paszczą ziejącą, o języku czerwonym, trzymający w łapach dwa klucze czarne w słup, z których jeden piórem ku górze, drugi ku dołowi. Herb nawiązuje bezpośrednio do herbu Zadora, znaku rodowego Karwacjanów – założycieli Gorlic. Flaga miasta to prostokątny płat tkaniny o proporcjach 5:8, podzielony z lewa skos na dwie części: dolną złotą, z herbem Zadora i prawą błękitną z herbem miasta. Hejnałem miasta jest Godło „Beskidzkie Echo”, utwór skomponowany przez Andrzeja Smolika.
Gospodarka Miasto jest ośrodkiem przemysłu maszynowego i drzewnego. W 2024 roku w Gorlicach funkcjonowały trzy Strefy Aktywności Gospodarczej o łącznej powierzchni ok. 65 ha. Działało w nich 30 przedsiębiorstw zatrudniających prawie 800 osób.
Przedsiębiorstwa w Gorlicach, których obrót roczny wynosilł powyżej 25 milionów złotych: Grenevia SA FAMUR Glinik Oddział w Gorlicach Przedsiębiorstwo Materiałów Izolacyjnych „Matizol” S.A. (wchodzi w skład Grupy Selena)