Pacyfikacja wsi Liszki (też: Pacyfikacja Liszek) – masowy mord dokonany na polskiej ludności cywilnej przez okupantów niemieckich nocą z 3 na 4 lipca 1943 roku we małopolskiej wsi LiszkiW dzisiejszej gminie Liszki w powiecie krakowskim (), Województwo małopolskie.. Niemcy zamordowali wówczas 27 mężczyzn i 3 kobiety.
Pacyfikacja była odwetem Niemców za działalność partyzancką Polaków w czasie II wojny światowej. Podobne mordy na polskiej ludności dokonywano w ramach „akcji oczyszczania”. Szacuje się że akcje pacyfikacyjne, które przetoczyły się przez Generalne Gubernatorstwo w latach 1943–1944 dotknęły około 10 tysięcy wsi.
Przebieg pacyfikacji Niemcy otoczyli kordonem całe Liszki, robili rewizje w domach, potem spędzili ludzi na łąkę i kazali leżeć nieruchomo, twarzą do ziemi. Była to niedziela, do Liszek przybywali też mieszkańcy okolicznych wiosek na mszę, byli tu zatrzymywani przez Niemców, żeby dołączyli do leżących na łące. Zatrzymanych brutalnie całodniowo przesłuchiwano i torturowano. Na koniec Niemcy – strzałem w tył głowy – zamordowali 30 osób. Do tortur i egzekucji doszło w stodole na wzgórzu „Maciejówka” w pobliżu kościoła św. Mikołaja. Po pacyfikacji okupanci nałożyli na wioskę kontrybucję i podpalili część zabudowań, zakazując gaszenia pożarów. Na koniec zmusili mężczyzn do wykopania rowu, do którego wrzucili ciała zamordowanych.
Wśród śmiertelnych ofiar pacyfikacji był m.in. Antoni Suski ze znanej krakowskiej rodziny kupieckiej, której własnością były majątki ziemskie w Kryspinowie i Liszkach, oraz Józef Rospond, oficer rezerwy Wojska Polskiego, kierownik spółdzielni w Liszkach, skatowany przed rozstrzelaniem do nieprzytomności.
Pacyfikacja Liszek nie była jedyną w tym miejscu i czasie. 1 lipca 1943 roku niemieckie formacje policyjne przeprowadziły pacyfikację wsi Kaszów, mordując nie mniej niż 24 osoby.
Lista zamordowanych mały|Pomnik w miejscu wspólnej mogiły ofiar pacyfikacji na cmentarzu w Liszkach. Lista nazwisk zidentyfikowanych ofiar pacyfikacji:
Stanisław Bator Paweł Bulda Jan Galos Feliks Kosycarz Władysław Kosycarz Jan Kowalik Edward Kowalik Stanisław Kowalik Anna Kollman Tadeusz Kollman Władysław Pyla Stanisław Piechoczek Antoni Kubera Józef Rospond Józef Steczko Andrzej Steczko Tadeusz Steczko Antoni Suski Józef Suchan Ryszard Skudrzyk Andrzej Szmerek Józef Tyrała Władysław Wąsik Wincenty Wąsik Władysław Wąsik Anna Wąsik Stefania Wąsik Piotr Wyroba Władysław Wyroba N.N.
Upamiętnienie Po wojnie szczątki zamordowanych zostały przeniesione 28 marca 1945 roku na cmentarz parafialny. W 1959 roku na ich grobie stanął pomnik.
W 9 lipca 2023 roku odbyły się uroczystości rocznicowe organizowane przez wójta Liszek Pawła Misia. Uczestniczyli w nich dyrektor Oddziału IPN w Krakowie dr Filip Musiał, dyrektor generalna Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w Krakowie Angelika Bodziony-Durych.
Śledztwo Po upadku PRL-u nieliczni żyjący jeszcze świadkowie tamtych wydarzeń, zeznali że bezpośrednią przyczyną akcji pacyfikacyjnej był napad na mleczarnię, dokonany przez oddział Gwardii Ludowej w nocy z 30 czerwca na 1 lipca 1943 roku we wsi Rybna.
Pacyfikacja wsi Piekary mały|upright=0.9|Pomnik pacyfikacji Piekar. Tego samego dnia przeprowadzono też pacyfikację sąsiedniej miejscowości Piekary, Niemcy spędzili mieszkańców na pastwisko nad Wisłą, gdzie musieli leżeć cały dzień bezruchu, bez jedzenia i wody. Dzięki interwencji żandarma pochodzenia austriackiego o nazwisku Pawluk który zapewnił o lojalności piekarskiej ludności względem III Rzeszy, oraz sołtysa Józefa Ludwikowskiego, oprawcy odstąpili ostatecznie od egzekucji.
Zobacz też Pacyfikacja wsi Łazy Pacyfikacja Sułkowic i Harbutowic
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Kategoria:1943 w Generalnym Gubernatorstwie Kategoria:Liszki (województwo małopolskie) Liszki Kategoria:Zbrodnie niemieckie w Generalnym Gubernatorstwie