Tadeusz Chrzanowski herbu Nowina (ur. w maju 1822 w Topolanach, zm. 8 marca 1892 tamże) – polski inżynier dróg i mostów działający na terenie Królestwa Polskiego i na ziemiach zabranych należących do Imperium Rosyjskiego.
Życie Ukończył gimnazjum w Świsłoczy (1841)W. R., Śp. Tadeusz Chrzanowski, "Tygodnik Ilustrowany", nr 116 z 18 marca 1892, s. 187 a następnie studia w Instytucie Korpusu Inżynierów Komunikacji w Petersburgu (1844)Списокъ окончившихъ курсъ въ Институтѣ Инженеровъ Путей Сообщенія Императора Александра I за сто лѣтъ 1810-1910, Санкт-Петербург 1910, c. 23, 72. W latach 1843–1858 jako inżynier porucznik pracował przy budowie i eksploatacji linii kolejowej Petersburg–Moskwa, m.in. przy mostach przez rzeki: Werebię i SławianceBolesław Chwaściński, Chrzanowski Tadeusz (1822–1892), Słownik Biograficzny Techników Polskich, zeszyt 3, Warszawa 1993, s. 64-65. Następnie jako zastępca Seweryna Smolikowskiego (1859–1862) a potem główny kierownik (1862–1864) pracował przy wznoszeniu zaprojektowanego przez Stanisława Kierbedzia (1810–1899) żelaznego kratowego mostu przez Wisłę w Warszawie.
Potem kierował budową Kolei Warszawsko-Terespolskiej (1866–1867) i zaprojektowanego przez siebie czteroprzęsłowego żelaznego mostu przez Bug (1868–1869) łączącego wspomnianą kolej z linią kolejową z Brześcia do Moskwy. W latach 1869–1882 był dyrektorem Kolei Warszawsko-Terespolskiej. Równolegle w latach 1873–1874 był głównym inżynierem budowy Kolei Nadwiślańskiej (Kowel–Lublin–Warszawa–Mława)Zdzisława Kalinowski, Droga żelazna nadwiślańska 1877, pdf [dostęp 3.08.2023] oraz zbudował zaprojektowany przez siebie most kolejowy przez Wisłę koło Cytadeli w Warszawie (1873–1875) – na jego podporach stoi obecnie Most Gdański. Wykonał ponadto kolejową linię obwodową łączącą w Warszawie Dworzec Petersburski (później Wileński) z Wiedeńskim. Od 1881 przewodniczył sekcji technicznej Komitetu Budowy Wodociągów i Kanalizacji w WarszawieBolesław Orłowski, Chrzanowski Tadeusz, Giganci Nauki [dostęp 3.08.2023]. W latach 1883–1885 kierował budową kolei Wilno–Równe, z odnogą do Pińska nadzorując m.in. powstanie mostów na Niemnie, Horyniu, Prypeci, Słuczy i Jasiołdzie.
Był również uznanym autorytetem z zakresu mechaniki budowli i mostownictwa – jako pierwszy pisał na ten temat w Polsce istotne prace. Przede wszystkim opracował własną, dokładniejszą od stosowanych na Zachodzie, metodę obliczania sił występujących w krzyżulcach dźwigarów mostowych o gęstej kracie oraz w dźwigarach o ściance pełnej. Sposób ten zwano w Rosji teorią Żurawskiego–Chrzanowskiego (gdyż podobną, w odniesieniu do mostów drewnianych, ogłosił także płk inż. D. Żurawski). Użyto jej m.in. do zaprojektowania mostu przez Niemen pod Kownem i wielu mostów na linii kolejowej Ryga–Orzeł. Do najistotniejszych prac napisanych przez niego należą
Détermination des efforts auxquels sont soumis les croisillons et les parois pleines vertical dans les poutres des ponts du système american…, Warszawa 1860 Déscription du pont sur le Boug près de Térespol, chemin de fer Térespol-Brest…, Warszawa 1871 Wyznaczanie grubości ścian murowanych podtrzymujących nasypy Warszawa 1876 Teoria sklepień Warszawa 1877
Po przejściu na emeryturę w 1885 jako generał major ostatnie lata życia spędził w rodzinnych Topolanach zajmując się ekonomią i historiozofią. Pochowany na cmentarzu św. Rocha w ZabłudowieDaniel Paczkowski, Zabytkowy cmentarz św. Rocha w Zabłudowie niszczeje!, - od czasu do czasu [dostęp 3.08.2023].
Życie prywatne Był synem ziemianina i właściciela Topolan – Kazimierza. Ożenił się z pochodzącą ze szwedzkiej arystokracji Elżbietą z domu Nobel. Mieli syna i trzy córki – m.in. malarkę Marię (1860–1935), od 1878 żonę ziemianina Konstantego Gażycza (1848–1900)
Przypisy
Bibliografia Bolesław Chwaściński, Chrzanowski Tadeusz (1822-1892), Słownik Biograficzny Techników Polskich, zeszyt 3, Warszawa 1993, s. 64–65 Bolesław Orłowski, Chrzanowski Tadeusz, Giganci Nauki [dostęp 3.08.2023]
Tadeusz Kategoria:Absolwenci Instytutu Inżynierów Komunikacji Cesarza Aleksandra I Kategoria:Polscy inżynierowie dróg i mostów Kategoria:Urodzeni w 1822 Kategoria:Zmarli w 1892