Referendum w Polsce w 2023 roku – referendum ogólnokrajowe przeprowadzone w dniu 15 października 2023 (razem z wyborami parlamentarnymi). Głosujący odpowiedzieli w nim na cztery pytania – dotyczące kwestii sprzedaży majątku państwowego podmiotom zagranicznym, podniesienia wieku emerytalnego, bariery na granicy Rzeczypospolitej Polskiej z Republiką Białorusi oraz przyjęcia imigrantów z Bliskiego Wschodu i Afryki.
17 sierpnia 2023 Sejm RP przegłosował wniosek Rady Ministrów o przeprowadzenie referendum ogólnokrajowego w sprawach o szczególnym znaczeniu dla państwa, po czym tego samego dnia Sejm podjął uchwałę o zarządzeniu tego referendum, zaś 18 sierpnia została ona opublikowana w Dzienniku Ustaw. mały|Karta do głosowania
Pytania Nr Treść pytania 1 Czy popierasz wyprzedaż majątku państwowego podmiotom zagranicznym, prowadzącą do utraty kontroli Polek i Polaków nad strategicznymi sektorami gospodarki? 2 Czy popierasz podniesienie wieku emerytalnego, w tym przywrócenie podwyższonego do 67 lat wieku emerytalnego dla kobiet i mężczyzn? 3 Czy popierasz likwidację bariery na granicy Rzeczypospolitej Polskiej z Republiką Białorusi? 4 Czy popierasz przyjęcie tysięcy nielegalnych imigrantów z Bliskiego Wschodu i Afryki, zgodnie z przymusowym mechanizmem relokacji narzucanym przez biurokrację europejską?
Kontrowersje mały|Wniosek o przeprowadzenie referendum Według przedstawicieli rządu Zjednoczonej Prawicy, organizacja referendum i wyborów parlamentarnych w tym samym dniu miała na celu zminimalizowanie kosztów referendum. Wzbudziło to jednak kontrowersje dotyczące m.in. sytuacji, w której wyborca chce wziąć udział tylko w jednym z głosowań. W sierpniu 2023 apel do Państwowej Komisji Wyborczej o sformułowanie wytycznych dla obwodowych komisji „instrukcji dotyczącej prawa wyborców do odmowy wzięcia udziału w referendum” wystosowało kilkadziesiąt organizacji pozarządowych. Do sposobu organizacji referendum krytycznie odniósł się m.in. były minister spraw zagranicznych w rządzie Prawa i Sprawiedliwości Jacek Czaputowicz.
Spośród 67 podmiotów, które do 6 września zarejestrowały się lub zgłosiły w PKW jako uprawnione do prowadzenia kampanii referendalnej, prawie jedną piątą stanowiły fundacje spółek Skarbu Państwa, co wywoływało krytyczne komentarze. W akcję włączyły się m.in. takie spółki Skarbu Państwa, jak Bank Pekao, PGZ, PGE, PZU, Totalizator Sportowy i PKP; środki w tym celu przekazała także Fundacja Orlenu. Zarzucano, że stanowiło to użycie zasobów publicznych spółek Skarbu Państwa, pośrednio podległych rządowi, w kampanii, której faktycznym celem była maksymalizacja wyniku PiS w wyborach parlamentarnych. Przy referendum nie obowiązywały ograniczenia funduszu wyborczego, który przysługuje partiom w agitacji wyborczej.
Koalicja Obywatelska, Trzecia Droga, Nowa Lewica oraz Konfederacja krytykowały ideę przeprowadzenia referendum, a wielu polityków pierwszych trzech z wymienionych formacji namawiało do niebrania w nim udziału. Zarzucali oni, że cztery pytania referendalne zostały sformułowane w sposób tendencyjny, tak aby intuicyjną odpowiedzią na każde z nich było „NIE”, co miało wykazać niemal stuprocentowe poparcie dla rządzącej partii Prawo i Sprawiedliwość, a biorąc pod uwagę połączenie referendum z wyborami parlamentarnymi – dać jej wygodny pretekst do podważenia wyniku wyborów (gdyby ten okazał się dla PiS niepomyślny), jako rzekomo niespójnego z wynikiem referendum.
W kampanii sugerowano związki lidera opozycji i byłego premiera Donalda Tuska z Niemcami i Rosją, podawane w negatywnym kontekście. OKO.press opisywało, że rządową kampania zawierała treści referendalne tylko na pozór: „Spoty zaczynają się od dramatycznej muzyki i zbliżenia na twarz Donalda Tuska. Potem cały czas Tusk i Angela Merkel, dramatyczne zdjęcia imigrantów, zderzone z sielskimi obrazkami innej Polski - tej z czasów PiS oczywiście. Był też Tusk zestawiony z Putinem”. Zdaniem Wojciecha Czuchnowskiego, pytania sformułowano tak, by powielały program PiS i atakowały ówczesną opozycję; straszono wyprzedażą państwowego majątku, migrantami i wyższym wiekiem emerytalnym, jeśli wybory wygra opozycja.
Prawicowy publicysta Paweł Rożyński porównał referendum z 2023 roku do komunistycznego referendum z 1946 roku, gdyż – w jego ocenie – „łączy je głęboka manipulacja i chęć wykazania rzekomego poparcia dla rządzącej partii przed wyborami”.
Kalendarz czynności Terminy wykonania poszczególnych czynności określono w załączniku do uchwały z dnia 17 sierpnia 2023.
Poniżej przedstawiono kalendarz wynikający z uchwały: do 5 września 2023 – zawiadomienie Państwowej Komisji Wyborczej przez podmioty uprawnione o zamiarze uczestniczenia w kampanii referendalnej w programach radiowych i telewizyjnych nadawców publicznych; do 27 września 2023 – ustalenie kolejności rozpowszechniania audycji referendalnych; od 29 września do 13 października 2023 – nieodpłatne rozpowszechnianie w programach publicznych nadawców radiowych i telewizyjnych audycji referendalnych podmiotów uprawnionych; 14 października 2023, godz. 00:00 – zakończenie kampanii referendalnej; 15 października 2023, godz. 7:00–21:00 – głosowanie.
Wyniki Wyniki głosowania zostały podane w obwieszczeniu Państwowej Komisji Wyborczej z 17 października 2023Obwieszczenie Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 17 października 2023 r. o wynikach głosowania i wyniku referendum przeprowadzonego w dniu 15 października 2023 r. ()..
Sprawa Odpowiedź Głosy ważne Głosy nieważne TAK NIE 1. Wyprzedaż majątku państwowego podmiotom zagranicznym 394 704(3,51%) 10 857 496(96,49%) 11 252 200 830 388 2. Podniesienie wieku emerytalnego 608 254(5,39%) 10 657 211(94,61%) 11 283 465 799 123 3. Likwidacja bariery na granicy Rzeczypospolitej Polskiej z Republiką Białorusi 445 270(3,96%) 10 808 410(96,04%) 11 253 680 828 908 4. Przyjęcie imigrantów z Bliskiego Wschodu i Afryki 360 803(3,21%) 10 878 863(96,79%) 11 239 666 842 922 Frekwencja: 12 082 588 (40,91%)
Ponieważ frekwencja nie przekroczyła progu połowy uprawnionych, zgodnie z art. 125 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej wynik referendum nie był wiążącyKonstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu 25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r. ()..
Frekwencja + Frekwencja w referendum („R”) w porównaniu do frekwencji w wyborach parlamentarnych („S”)WojewództwoUprawnieniRKarty wydaneRKarty ważneRFrekwencja[%]Liczba kart ważnych × 100 / liczba uprawnionych.SKarty wydaneSKarty ważneSFrekwencja[%]Odsetek głosujących, którzy wzięli udział w referendum[%]Liczba kart ważnych z referendum × 100 / liczba kart ważnych do Sejmu.dolnośląskie2 199 540799 626795 67836,171 627 1651 627 04073,9749,69kujawsko-pomorskie1 524 993571 562568 22437,261 094 2891 094 24371,7553,03lubelskie1 596 635785 303783 82049,091 125 8771 125 78070,5170,92lubuskie741 917246 065244 92533,01529 580529 48071,3747,37łódzkie1 853 511810 863807 02443,541 411 7581 410 97776,1258,21małopolskie2 628 7041 242 6591 236 49047,041 981 3781 981 46875,3863,31mazowieckie4 152 6721 778 9091 768 15642,583 292 5643 291 98179,2754,42opolskie737 189258 603257 90734,99490 668490 63066,5553,73podkarpackie1 618 355847 178845 34952,241 132 6391 132 59069,9875,76podlaskie881 094407 787406 61046,15619 537619 42270,3066,74pomorskie1 753 089597 892594 82833,931 320 4011 319 81575,2945,78śląskie3 325 0881 336 9161 330 56140,022 479 0532 478 34174,5354,48świętokrzyskie946 053455 362454 33848,02672 672672 58971,0968,93warmińsko‑mazurskie1 044 565378 307376 50636,04709 327709 30567,9054,53wielkopolskie2 645 5981 001 055996 45437,662 013 9462 013 21176,1050,56zachodniopomorskie1 247 083430 982428 19534,34895 129894 95771,7648,86
Exit poll Wg sondażu exit poll przeprowadzonego przez Ipsos frekwencja w referendum wyniosła 40,0%. +Rozkład głosów w pytaniachSprawaTakNie1 (wyprzedaż majątku)2,5%97,5%2 (wiek emerytalny)4,0%96,0%3 (likwidacja bariery)2,2%97,8%4 (przyjęcie imigrantów)1,4%98,6% +Frekwencja w grupach wiekowychWiekFrekwencja18–2932,5%30–3940,3%40–4940,2%50–5945,7%60 i więcej40,6%
Mapa
Zobacz też Pakt o migracji i azylu Europejski Komisarz ds. wewnętrznych i migracji Światowy Pakt w sprawie Migracji Kryzys migracyjny w Europie Referendum na Węgrzech w 2016 roku
Przypisy Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 17 sierpnia 2023 r. o zarządzeniu referendum ogólnokrajowego w sprawach o szczególnym znaczeniu dla państwa ().
Kategoria:2023 w Polsce Polska 2023