Opiętek czarny (Agrilus ater) – gatunek chrząszcza z rodziny bogatkowatych i podrodziny Agrilinae. Zamieszkuje palearktyczną Eurazję. Larwy przechodzą rozwój w martwych lub obumierających pniakach, pniach i grubszych gałęziach topól i wierzb.

Taksonomia Gatunek ten opisany został po raz pierwszy w 1767 roku przez Karola Linneusza pod nazwą Buprestis ater.

Morfologia thumb|left|Imago, widok od przodu thumb|left|Imago, widok od spodu Chrząszcz o mocno wydłużonym ciele długości od 6,5 do 11 mm, ubarwiony czarno, z wierzchu z oliwkowozielonym, brązowozielonym, spiżowym lub brązowoczarnym połyskiem. Głowa zaopatrzona jest w duże oczy niemal stykające się z przednią krawędzią przedplecza. Przedplecze ma podwójną krawędź boczną i zaopatrzone jest w parę przepasek z białawego owłosienia przy brzegach bocznych. Pokrywy mają trzy pary plamek z gęstego, białego owłosienia. Pierwsza zlokalizowana przy nasadzie pokryw, wewnętrznie od guzów barkowych, druga tuż przed środkiem długości pokryw, a trzecia w pobliżu szwu w tylnej ich połowie. Tylne końce pokryw mają osobno zaostrzone, ale nierozbieżne wierzchołki, każdy zaopatrzony, oprócz ząbkowania, w jeden prosty, ku tyłowi skierowany kolec. Odwłok jest granatowy. Na spodzie ciała plamki z gęstych, białych włosków umieszczone są na zewnętrznych stronach bioder tylnych odnóży, sternitach od drugiego do piątego oraz pleurytach pierwszych, trzecich, czwartych i piątych. Pygidium ma tył wyciągnięty w długi wyrostek.

Ekologia i występowanie Owad nizinny, występujący głównie poniżej 500 m n.p.m. Zasiedla m.in. nasłonecznione pobrzeża lasów, doliny rzeczne i nasadzenia przydrożne. Jest saproksyliczny. Ksylofagiczne larwy przechodzą rozwój w martwych lub obumierających, ale nie pozbawionych kory pniakach, pniach i grubszych gałęziach topól i wierzb. Stwierdzono ich żerowanie na topoli osice, topoli czarnej i wierzbie białej. Ich rozwój trwa od roku na południu zasięgu do trzech lat na północy. Drążony przez larwę chodnik jest silnie zygzakowaty, długości niespełna metra. Przepoczwarczenie ma miejsce w komorze wydrążonej w korze lub bielu. Osobniki dorosłe obserwuje się od czerwca do lipca. Bytują głównie w koronach drzew żywicielskich, gdzie prowadzą żer uzupełniający na liściach (foliofagia). Rzadko spotyka się je niżej, gdzie przysiadają na pniach, pniakach i kłodach drzew żywicielskich.

Gatunek palearktyczny, w Europie znany z Andory, Francji, Niemiec, Austrii, Włoch, Finlandii, Polski, Czech, Słowacji, Węgier, Białorusi, Ukrainy, Mołdawii, Rumunii, Bułgarii, Słowenii, Bośni i Hercegowiny, Serbii, Czarnogóry, Albanii, Macedonii Północnej, Grecji oraz europejskich części Turcji i Rosji. Poza Europą podawany jest z anatolijskiej części Turcji, Kazachstanu, syberyjskiej części Rosji oraz Korei Południowej.

Na „Liście zagrożonych roślin i zwierząt Finlandii” umieszczony został jako gatunek zagrożony, a na „Czerwonej liście bogatkowatych Saksonii-Anhalt” jako gatunek wymarły. Z kolei na „Czerwonej liście gatunków zagrożonych Republiki Czeskiej” umieszczony jest jako gatunek narażony na wymarcie (VU).

Przypisy

Kategoria:Bogatkowate Kategoria:Chrząszcze Azji Środkowej Kategoria:Chrząszcze Europy Kategoria:Chrząszcze Korei Kategoria:Chrząszcze Rosji Kategoria:Chrząszcze Turcji Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1767 roku Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza