Kolcoróg bizoniak (Stictocephala bisonia) – gatunek pluskwiaka z rodziny zgarbkowatych (Membracidae). Pierwotnie gatunek nearktyczny, w XX wieku introdukowany do EuropyDariusz Świerczewski, Adam Stroiński, The first records of the Nearctic treehopper Stictocephala bisonia in Poland (Hemiptera: Cicadomorpha: Membracidae) with some comments on this potential pest, Polish Journal of Entomology 80, s. 13-22, 2011..
Opis lewo|mały|Widok z przodu lewo|mały|216x216px|Widok z góry Ciało imago o długości 6-10 mm, jasnozielone, śladowo pokryte krótkimi, jasnymi szczecinkami. Przedplecze silnie wydłużone, zakończone ostrym kolcem. Po bokach pokryte jest żółtymi plamkami, a na przodzie zielonymi. U nasady dwa szpiczaste wyrostki, wyglądem przypominające rogi, jak te u bizonów (stąd bisonia w epitecie gatunkowym). Całe przedplecze o żółtych konturach, ciemniejących w okolicach kolca oraz rogów. Głowa płaska, z dobrze widocznymi przyoczkami w jej środkowej części. Oczy białe, z ciemną, asymetryczną plamą. Odnóża wyraźnie porośnięte białymi szczecinkami. Uda i do pewnego stopnia golenie zielone, stopy pomarańczowe. Skrzydła przezroczyste, przybierają brązowy odcień ku końcowiStictocephala bisonia - Buffalo Treehopper [online], Hoppers of North Carolina: Spittlebugs, Leafhoppers, Treehoppers, and Planthoppers [dostęp 2025-08-02]Stictocephala bisonia – Kolcoróg bizoniak [online], Insektarium, 15 sierpnia 2014 [dostęp 2025-08-02].
Kolcoróg bizoniak bardzo podobny jest do pozostałych zielonych gatunków z rodzaju Stictocephala oraz innych przedstawicieli plemienia Ceresini (szczególnie Hadrophallus bubalus). Różnią się one między sobą detalami ubarwienia czy budowy ciała (długość rogowatych wyrostków, pękatość przedplecza, gęstość oszczecenia). Identyfikacja gatunku nie powinna jednak sprawiać problemu w Europie, gdzie wyraźnie różni się od rodzimych zgarbkowatych.
Biologia mały|Wylinka Polifag notowany z szeregu różnych gatunków roślin. Wysysa soki z np. wierzb, topól, śliw, jabłoni, jeżyn, porzeczek, robinii akacjowej, nawłoci kanadyjskiej, wyk, szczawiów i wielu innychMarcin Walczak i inni, Stictocephala bisonia Kopp et Yone, 1977 (Hemiptera: Cicadomorpha, Membracidae) in Poland, Annals of Upper Silesian Museum in Bytom 27, s. 1-13, 2018.. Z uwagi na plastyczność diety, kolcoróg zamieszkuje różne rodzaje siedlisk, gdzie obecne są rośliny żywicielskie. Spotykany na łąkach, polach, murawach, w zagajnikach, sadach czy ogrodach. Jedno pokolenie w sezonie. Nimfy wykluwają się na przełomie kwietnia i maja. Chętnie żerują na roślinach bobowatych (Fabaceae), takich jak koniczyna polna, lucerna siewna czy soja warzywna. Do przeobrażenia dochodzi w czerwcu lub lipcu. Imagines aktywne do października. Jak inne zgarbkowate, komunikują się między sobą za pomocą sygnałów tworzonych poprzez wprawianie w ruch odwłoku. Wibracje przechodzą przez powierzchnie np. gałęzi drzewa i odbierane są przez receptory najprawdopodobniej znajdujące się na goleniach. W taki sposób, samce kolcorogów nawołują samice przed kopulacją. Jaja składane są wewnątrz młodych gałązek drzew i krzewów, w nacięciach specjalnie wyżłobionych przez samice swoim szpiczastym pokładełkiem; w poszczególnych dziurkach mieści się 6-12 jajStictocephala bisonia [online], Plant Parasites of Europe, 5 czerwca 2024 [dostęp 2025-02-09].
Znanym parazytoidem jaj pluskwiaka jest błonkówka Polynema striaticorne z rodziny rzęsikowatych (Mymaridae).
Występowanie Rdzenny zasięg występowania owada obejmował północnowschodni obszar Ameryki Północnej. Przypadkowo zawleczony na zachód kontynentu wraz z transportem sadzonek drzew, jednak obserwowany jest tam jedynie sporadycznieStictocephala bisonia [online], iNaturalist [dostęp 2025-02-09].
W Europie po raz pierwszy gatunek odnaleziony w mieście Kovin we współczesnej Serbii około 1912 roku, natomiast w 1918 roku zaobserwowano go we Francji. Z początkiem XXI wieku zdążył skolonizować niemal cały obszar kontynentu. Nieodnaleziony jeszcze na Wyspach Brytyjskich i w SkandynawiiStictocephala bisonia Kopp & Yonke, 1977 [online], GBIF.org [dostęp 2025-09-02].
Pierwsze stwierdzenie pluskwiaka z terenów Polski pochodzi z 2007 roku z Rzeszowa. Następnie obserwowany w Warszawie i Zagorzycach w woj. podkarpackim. Obecnie odnaleziony we wszystkich województwach, choć wyraźnie częściej spotykany na południu krajuStictocephala bisonia [online], iNaturalist [dostęp 2025-02-09].
Obecny także w Azji. Pojedyncze obserwacje z Turcji, Gruzji, Armenii, Azerbejdżanu, Iranu, Kazachstanu, Kirgistanu i Chin.
Przypisy
Kategoria:Zgarbowate Kategoria:Pluskwiaki Ameryki Północnej Kategoria:Pluskwiaki Europy Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1977 roku