Stanisław Chyczyński (ur. 1959 w Kalwarii Zebrzydowskiej) – polski poeta, prozaik, aforysta, krytyk literacki, artysta malarz, nauczyciel, społecznik, redaktor naczelny magazynu literacko-artystycznego „Nihil Novi” (od 1994) oraz rocznika „Kalwariarz” (od 2011).
Życiorys W 1986 ukończył filozofię na Uniwersytecie Jagiellońskim. Do 1995 zajmował się głównie malarstwem antyrealistycznym i ilustratorstwem książkowym. Od wielu lat jest nauczycielem plastyki i historii w szkole podstawowej w Jastrzębi. Należy do Towarzystwa Przyjaciół Kalwarii Zebrzydowskiej.
Miasto rodzinne Chyczyńskiego odgrywa w jego twórczości znaczącą rolę. Pojawia się ono zarówno w wierszach, jak i rysunkach, które często ilustrują jego tomiki wierszy. W swoich dziełach Chyczyński często też nawiązuje do Tatr, których jest miłośnikiem.
W 2009 jako redaktor magazynu „Nihil Novi” podjął stałą współpracę z krakowskim artystą malarzem, rysownikiem i scenografem Kazimierzem Wiśniakiem, twórcą baśniowych płócien, który ilustruje ów magazyn swoimi rysunkami. Na jego łamach ukazywały się też często reprodukcje prac artystów, z którymi Chyczyński utrzymywał osobisty kontakt: Bronisława Chromego, Zdzisława Beksińskiego, Karola Badyny, Ety Zaręby, Wojciecha KurdzielaNie ma niekontrowersyjnych pomników – wywiad Stanisława Chyczyńskiego z Karolem Badyną, [w:] „Nihil Novi" nr 32 /zima 2020, ss. 4-5.Od dzieciństwa lubiłem rzeźbić – wywiad Zbigniewa Lenika z Wojciechem Kurdzielem, [w:] „Nihil Novi” nr 29 /wiosna 2015, ss. 4-5.Eta Zaręba. Gość specjalny czasopisma, [w:] Nihil Novi” nr 33 /lato 2021..
W latach 1985–2005 Chyczyński prowadził ożywioną i regularną korespondencję ze Zdzisławem Beksińskim. Listy wymieniał m.in. także z Tadeuszem Nowakiem i Jerzym Dudą-Graczem.
Literaturoznawca Marcin Kania nazwał go „buntownikiem zanurzonym w tradycji”, w rodzinnych stronach Chyczyńskiego mówi się o nim: „artystyczny rebeliant”. On sam zaś nazywa siebie „kal-wariatem zebrzydowskim” albo Calvarianusem.
Chyczyński jest bohaterem powieści Wojciecha Wierciocha Iluzjonista, w której współegzystuje z postaciami zarówno fikcyjnymi, jak i prawdziwymi (np. Paweł Filas, Wanda Czubernatowa, Piotr Bies i Jadwiga Malina)Stanisław Chyczyński, Alter ego Iluzjonisty, „Akant. Miesięcznik literacki”. R. 10, nr 9 (2007), s. 48.Wojciech Wiercioch, Iluzjonista, Kraków: Wydawnictwo Miniatura, 2006.. Pojawia się też na kartach powieści Elżbiety Stankiewicz-Daleszyńskiej Pani Egucka i trójkąt metarzeczywistyElżbieta Stankiewicz-Daleszyńska, Pani Egucka i trójkąt metarzeczywisty, Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 2019, s. 110-111..
Twórczość Literatura Debiutował w 1993 w „Źródle”, ale swoją przygodę z pisaniem rozpoczął już w szkole średniej od pisania tekstów piosenek rockowych.
Jego prace krytycznoliterackie poświęcone są takim twórcom, jak Ernest Bryll, Janusz Drzewucki, Stanisław Grochowiak, Marian Grześczak, Wojciech Kawiński, Stanisław Lem, Tadeusz Nowak, Stefan Pastuszewski, Edmund Pietryk, Tadeusz Różewicz, Jarosław Marek Rymkiewicz, Józef Baran, Wojciech Wencel.
W swojej twórczości literackiej inspiruje się m.in. muzyką heavymetalową (jest fanem brytyjskiej grupy MotörheadWacław Wiercioch: Heavymetalowe inspiracje w poezji Stanisława Chyczyńskiego, „Okolica Poetów” 2001, nr 14, s. 43-46; sprost. red.: „Okolica Poetów” 2002, nr 16, s. 48.). Świadomie i definitywnie nie stosuje powszechnego dziś modelu wiersza wolnego. Zwykle sięga po sonet. Niektóre z sonetów napisał w gwarze góralskiej, twierdząc, że jest to język sam w sobie poetycki. Tworzy też wiersze, które za Emilem Bielą nazwał antysonetami.
Jego książka eseistyczna Życie poza nawiasem była w 2011 nominowana do Nagrody Literackiej im. Józefa Mackiewicza, przyznawanej za szczególną popularyzację rodzimej kultury, historii i tradycji.
Opowiadanie o kalwaryjskim pustelniku ze zbioru Wielbiciel pończoch wywołało lokalny skandal. Kolejna afera spowodowana była zamieszczeniem kontrowersyjnych aforyzmów Chyczyńskiego w czasopiśmie „Futurum”, wydawanym pod patronatem Miejskiego Ośrodka Kultury w Nowym Targu. Rozpętała ona burzę na sesji rady miasta Nowego Targu, co w rezultacie doprowadziło do zwolnienia Leszka Pustówki ze stanowiska dyrektora MOK i zamknięcia pismaPamięć i fantazja. Autobiografia, Kraków: Wydawnictwo Miniatura, 2011, ss. 520, 634-637..
Jest autorem setek recenzji, wstępów do książek, tekstów piosenek rockowych, a także założycielem i redaktorem naczelnym magazynu literacko-artystycznego „Nihil Novi”, ukazującego się od 1994. Na jego łamach pojawili się tacy autorzy, jak Jarosław Marek Rymkiewicz, Józef Baran, Ernest Bryll, Erwin Kruk, Janusz Drzewucki, Marianna Bocian, Adam Ziemianin, Jerzy Michał Wąsik, Emil Biela, Stefan Pastuszewski, Zbigniew Mirek, Jerzy Grupiński, Herbert Oleschko, Stanisław Dłuski, Wojciech Kudyba, Wojciech Wiercioch, Leszek Kozik, Jerzy Utkin, Jolanta Szymska-Wiercioch, Wojciech Wencel i inni.
Chyczyński jest też redaktorem naczelnym lokalnego pisma społeczno-kulturalnego „Kalwariarz”, popularyzującego działania Towarzystwa Przyjaciół Kalwarii Zebrzydowskiej, i stałym współpracownikiem takich prestiżowych periodyków kulturalno-literackich, jak „Akant”, „Radostowa” i „Okolica Poetów”.
Swoje teksty literackie i krytycznoliterackie publikował na łamach takich pism, jak „Twórczość”Z wysokości drugiego piętra / Stanisław Chyczyński, „Twórczość” R. 62, nr 12 (2006), ss. 105-107., „Przekrój”Antenatom / Stanisław Chyczyński. „Przekrój” 2000, nr 7, s. 28.Ewokacja po latach / Stanisław Chyczyński. „Przekrój” 2000, nr 7, s. 28., „Okolica Poetów”Eskalacja / Stanisław Chyczyński. „Okolica Poetów” 2001, nr 14, s. 10.Gipsowy anioł / Stanisław Chyczyński. „Okolica Poetów” 2005, nr 29/30, s. 19., „Arcana”Ave Eva / Stanisław Chyczyński. „Arcana” 2001, nr 5, s. 80., „Magazyn Literacki”Motorhet / Stanisław Chyczyński. „Magazyn Literacki” 1997, nr 5/6, s. 65., „Lampa i Iskra Boża”Kolekcjoner / Stanisław Chyczyński. „Lampa i Iskra Boża” 1998, nr 14, s. 98-99., „Akant”Blues dla pustelnika / Stanisław Chyczyński. „Akant” 1999, nr 9, s. 12-13.Bramafutra / Stanisław Chyczyński. „Akant” 1999, nr 9, s. 12., „Protokół Kulturalny”W objęciach anioła / Stanisław Chyczyński. „Protokół Kulturalny” 2003, nr 3/4 (2002), s. 10.Zbrodnia Ikara (Opowiadanie dla erudytów) / Stanisław Chyczyński. „Protokół Kulturalny” 2003, nr 3/4 (2002), s. 10., „Fronda”Roxanne / Stanisław Chyczyński. „Fronda” 2003, nr 31, s. 197., „Konspekt”, „Metafora”Prawo klamry / Stanisław Chyczyński. „Metafora” 1999, nr 37/38, s. 203-206., „Autograf”Fetysz (opowiadanie) / Stanisław Chyczyński. „Autograf” 2004, nr 2, s. 13., „Akcent”Chmury na wodzie / Stanisław Chyczyński. „Akcent” 2000, nr 4, s. 75., „Aspekty Filozoficzno-Prozatorskie”Reversa vers / Stanisław Chyczyński. „Aspekty Filozoficzno-Prozatorskie” 2003, nr 5/8, s. 92., „Topos”Nieprzekładalny II / Stanisław Chyczyński. „Topos” 2003, nr 1/3, s. 207., „Fraza”Signum temporis / Stanisław Chyczyński. „Fraza” 2000, nr 1/2, s. 135., „Śląsk”Umarł ze strachu / Stanisław Chyczyński. „Śląsk” 2003, nr 7, s. 63., „Łabuź”Wpiekłowstąpienie / Stanisław Chyczyński. „Łabuź” 2002, nr 41, s. 8., „Ogród”Psalm a la Nowak / Stanisław Chyczyński. „Ogród” 2003, nr 1/2, s. 308., „Sztuka Osobowa”Ortodoxi na tropie / Stanisław Chyczyński. „Sztuka Osobowa” 1999, nr 67, s. 8-9., „Nadwisłocze”Glistopad / Stanisław Chyczyński. „Nadwisłocze” 2006, nr 2, s. 36., „Goniec Staszowski”Ojciec Beskidów / Stanisław Chyczyński. „Goniec Staszowski” 2000, nr 10, s. 6., „Goniec Świętokrzyski”Pisanka / Stanisław Chyczyński. „Goniec Świętokrzyski” 2002, nr 2, s. 4., „Stolica”Pieta / Stanisław Chyczyński. „Stolica” 1999, nr 63, s. 8., „Własnym głosem”Iść z poezją / Stanisław Chyczyński. „Własnym głosem” 1998, nr 43, s. 8., „Nihil Novi”Gdzie diabeł nie może / Stanisław Chyczyński. „Nihil Novi” 1994, nr 2, s. 7., „Pobocza”Co wieńczy dzieło (Opowiadanie dla Halszki Przymiary) / Stanisław Chyczyński. „Pobocza” 1999, nr 4/5, s. 13-14., „Latarnia Morska”(Intencjonalne) bicie piany / Stanisław Chyczyński. „Latarnia Morska” 2008, nr 4 (2007) / 1 (2008), s. 39-48., „Przegląd Artystyczno-Literacki”Kolekcjoner / Stanisław Chyczyński. „PAL Przegląd Artystyczno-Literacki” 2001, nr 6, s. 163-166., „Portret”Sielana / Stanisław Chyczyński. „Portret” 1998, nr 7, s. 33., „Futurum”Wprawki myślowe / Stanisław Chyczyński. „Futurum” 2003, nr 1, s. 23., „Droga”, „Pogranicza”, „Czterdzieści i Cztery”, „Nowa Okolica Poetów”Idź w poezję / Stanisław Chyczyński. „Nowa Okolica Poetów” 2002, nr 10, s. 155-161..
Książki Wiersze wyprane, Kalwaria Zebrzydowska: [b.m.], 1992. Manowce herezji, Kraków: Ludmiła Błażejewska [zapytać o to SCh], 1993Oleschko Herbert: Puk puk do niebios bram (O „Manowcach herezji” Stana J. Chyczyńskiego). „Nihil Novi” 1994, nr 1, s. 10-11.. Motywy religijne, Kalwaria Zebrzydowska: Calvarianum, 1995. Wielbiciel pończoch. Opowiadania, Bydgoszcz: Instytut Wydawniczy „Świadectwo”, 1999. Calvaria, mon amour, Bydgoszcz: Instytut Wydawniczy „Świadectwo”, 2000. Oktawy mimo wszystko, Warszawa: Magazyn Literacki, 2000. Czarna pończocha, fot. Anna Szwaja, Warszawa: Wydawnictwo Nowy Świat, 2005. Sonety kalwaryjskie, Bydgoszcz: Związek Literatów Polskich. Oddział Bydgosko-Toruński, 2010. Życie poza nawiasem. Szkice o literaturze, ilustr. Kazimierz Wiśniak, Bydgoszcz: Wydawnictwo Temat, 2010. Byłem pomyłką; ilustr. Kazimierz Wiśniak, Kraków: Wydawnictwo „Anty”, 2012. Kalwaria Zebrzydowska w starej fotografii (współred. Krystyna Duda; fot. Adam Grodnicki), Kalwaria Zebrzydowska: Towarzystwo Przyjaciół Kalwarii Zebrzydowskiej, 2019. Królewskie milczenia (sonety i antysonety); ilustr. Kazimierz Wiśniak, Kraków: Wydawnictwo Vandre, 2023. ISBN 978-83-966225-6-3.
Wybrane teksty literackie Półbaśń o Arhyelu, [w:] „Czterdzieści i Cztery: 44” 2011/2012, nr 3, ss. 263-268. Victoria, [w:] „Fronda” nr 36 (2005), ss. 312-323. Asceza dnia, [w:] „Ateneum Kapłańskie”, t. 137, z. 1 (2001), s. 1. 103-106. Pogoda dla „gęgających” pisarzy, [w:] „Akant” 2004, nr 3, s. 2004 25. Jeden pan w lusterku, „Akant” R. 18, nr 4 (2015), s. 2. Kasztan, „Akant” R. 14, nr 13 (2011), ss. 30-31. cd-niebycia, „Akant” R. 18, nr 7 (2015), s. 20. Jaśń nad wierchami, „Pogranicza” 2006, nr 1, s. 59. Opowiadanie nie pierwsze, ale…, [w:] „Metafora” 2012, nr 1 (82), ss. 64-69. Zaćmienie na Czarnych Ścianach, [w:] „Akant” R. 14, nr 9 (2011), s. 11. Pater Noster, [w:] „Czterdzieści i Cztery: 44” 2016, nr 8, ss. 397-407. Dyżur ciało-nocny, [w:] „Twórczość” R. 76, nr 12 (2020), ss. 31-42. Kurza gęś!, [w:] „Śląsk” R. 26, nr 4 (2020), ss. 26-29. Jeden dzień w K., [w:] „Twórczość” R. 79, nr 3 (2023), s. 30-37. Lechoń jako rycerz i faun, [w:] „Akant” R. 26, nr 1 (2023), s. 39. Coraz więcej punku (Never Mind The Bollocks...), [w:] „Arcana” 174 (6/2023), ss. 89-99.
Wybrane eseje, felietony i teksty krytycznoliterackie Zgrzeszyć ze Sławą, [w:] „Akant” R. 18, nr 7 (2015), ss. 3-4. O Beksińskim i apokalipsie, [w:] „Arcana” 2021, nr 3, ss. 208-212. Papier czy e-wydanie?, [w:] „Poezja Dzisiaj” nr 153 (2022), ss. 111-112. Ryj w mrowisko, [w:] „Metafora” 2012, nr 2 (83), ss. 115-117. Apokaliptyczne dygresje, [w:] „Akant” R. 18, nr 3 (2015), ss. 3-5. Poeci na marginesie kultury, [w:] „Akant” R. 24, nr 1 (2021), ss. 12-13. W szerokich objęciach pseudonauki, [w:] „Arcana” 2023, nr 3, ss. 104-113. Żydzi w literaturze, [w:] „Akant” R. 18, nr 6 (2015), ss. 12-15. Grochowiaka turpizm estetyzujący, [w:] „Akant” R.10, nr 9 (2007), ss. 10, 18-19. Krechy i kreski Kresowatego, [w:] „Akant” R. 20, nr 6 (2017), s. 38. Poeta – czyli kto?, [w:] „Akant” R. 11, nr 10 (2008), s. 25. 44. Desperacka próba noża, [w:] „Akant” R. 19, nr 3 (2016), s. 18. Bryllowanie nad Kałużą, [w:] „Arcana” 2005, nr 3, ss. 2005 212-214. Kto dezerter – kto żołnierz?, [w:] „Akant” R. 12, nr 6 (2009), s. 48. Baran z tej i nie z tej strony, [w:] „Akant” 2011, nr 7; online: Akant.org,