thumb|200px|Narciarz alpejski thumb|200px|Freeride thumb|200px|Narciarstwo w Kanadzie w 1895 r. thumb|200px|Mathias Zdarsky demonstruje jazdę na nartach w 1905 roku Narciarstwo alpejskie (lub narciarstwo zjazdowe) – jedna z form narciarstwa – obok narciarstwa klasycznego (biegi narciarskie i skoki narciarskie), narciarstwa dowolnego, skialpinizmu, skituringu – polegająca na zjeździe po ośnieżonym stoku górskim lub sztucznym na nartach przymocowanych do butów narciarskich za pomocą specjalnych wiązań. Może być realizowana jako rekreacja lub sport. Jest uprawiana na trasach zjazdowych, szlakach narciarskich i nartostradach lub poza trasami. Narciarz przeważnie korzysta również z kijków. Szczególnymi formami narciarstwa alpejskiego są m.in. narciarstwo telemarkowe, freeride, narciarstwo szybkie, narciarstwo ekstremalne i narciarstwo na trawie (na nartorolkach) lub igelicie.

Historia Według najnowszych badań ojczyzną nart jest Azja Środkowa, a konkretnie okolice Bajkału i gór Ałtaj. Do Skandynawii narty trafiły prawdopodobnie za pośrednictwem Lapończyków. Wśród licznych rysunków naskalnych w Skandynawii i centralnej części kontynentu azjatyckiego znalazły się również wyobrażenia scen narciarskich (rysunki datowane są na 3000–5000 lat). Przedstawiają one realistyczne ujęcia postaci, uchwyconych w typowo narciarskiej pozycji, z nogami ugiętymi w kolanach, co by wskazywało na poślizg.

W nowożytnej Europie po raz pierwszy odnotowano w 1849 roku zjazd na nartach pastora Johanna Josefa Imsenga z Wallis w Szwajcarii. Około 1860 roku powstała pierwsza na świecie wytwórnia nart, w Sils Maria. Prawdziwy sport zaczął być jednak popularyzowany dopiero pod koniec XIX wieku. Głównym popularyzatorem narciarstwa alpejskiego był Mathias Zdarsky (1856–1940). W 1893 roku powstał pierwszy klub narciarski, w Glarus. W 1900 roku odbyły się pierwsze zawody narciarskie: zjazd w Bière, a w roku 1922 – pierwsze zawody slalomowe (z rozstawionymi tyczkami), pierwsze mistrzostwa świata w narciarstwie alpejskim odbyły się w 1931 roku w Mürren.

Narciarstwo alpejskie nie stawało się sportem popularnym ze względu na konieczność podchodzenia pod górę z nartami, co wymagało sporej kondycji. W niektórych kurortach oferowano „wyciągi saniowe” pozwalające na wjazd na niezbyt strome stoki saniami ciągnionymi przez konie. Dopiero wynalazek wyciągu narciarskiego (koleje linowe – pierwsze kolejki powstawały od 1912 roku) pozwolił na dynamiczny rozwój narciarstwa alpejskiego, stylów zjazdowych (carving – lata 80. XX wieku) oraz konstrukcji sprzętu (m.in. usztywnienie pięty, bezpieczniki – lata 60. XX wieku).

W Polsce do realizacji sportu najbardziej przyczynił się Stanisław Barabasz. W styczniu i lutym 1907 roku powstały pierwsze polskie organizacje narciarskie: Karpackie Towarzystwo Narciarskie we Lwowie i Sekcja Narciarska Towarzystwa Tatrzańskiego w Zakopanem. W tym samym roku w Bielsku działacze Beskidenverein założyli niemiecki Wintersportverein (Wintersportclub Bielitz-Biala des Beskidensvereines).

Sprzęt

Technika jazdy Głównym wyzwaniem stojącym przed narciarzem to kontrola szybkości (przyspieszanie, hamowanie i zatrzymanie) i kierunku jazdy – skręty.

Kontrola szybkości thumb|200px|Pozycja minimalizująca opory aerodynamiczne – Bode Miller na trasie biegu zjazdowego w czasie Zimowych Igrzysk Olimpijskich w Vancouver w 2010 roku thumb|200px|Młoda narciarka demonstruje zatrzymanie pługiem, w tle – Mount Hood w Górach Kaskadowych (Oregon, USA) thumb|200px|Jazda carvingowa – warto zwrócić uwagę na łukowy ślad po narciarzu – typowy skręt carvingowy thumb|200px|Zwrot alpejski thumb|200px|Poza wyznaczonymi trasami thumb|200px|Ośrodek narciarski Nanshan w Chinach Na szybkość narciarza na danym stoku wpływają następujące czynniki: masa narciarza (im większa, tym większą szybkość może osiągnąć: większa siła grawitacji – rośnie proporcjonalnie do masy narciarza, a więc w przybliżeniu do 3. potęgi wzrostu – w porównaniu z oporem powietrza, który rośnie proporcjonalnie do przekroju narciarza w płaszczyźnie prostopadłej do kierunku ruchu względem powietrza, a więc w przybliżeniu do 2. potęgi wzrostu); długie narty o dużym promieniu skrętu pozwalają również na stabilniejszą jazdę przy dużej prędkości, dlatego zawodnicy do biegu zjazdowego wybierają narty nawet o pół metra dłuższe niż do slalomu, tarcie nart o śnieg (im mniejsze tarcie, tym większa szybkość) – aby zmniejszyć tarcie stosuje się: wielkość powierzchni narty (w szczególności długość) – im większa powierzchnia (długość) narty, tym mniejszy nacisk na jej jednostkę (przy danym ciężarze narciarza), w wyniku mniejszego nacisku na jednostkę powierzchni zmienia się stopień zmiany konsystencji śniegu, co wpływa na zmianę tarcia narty o śnieg, unikanie jazdy poprzecznej (w której narta nie przesuwa się idealnie w kierunku dziobu) m.in. przez spychanie nart (zsuwanie się bokiem) lub ich piętek (skręt typu kristiania) w dół stoku. W skręcie równoległym lub carvingowym narta nie przesuwa się w bok w stosunku do swojej osi podłużnej, przygotowanie odpowiedniej struktury (w tym gładkości) ślizgów (spodów nart), smarowanie nart odpowiednim do własności śniegu smarem, opór powietrza (im większy opór, tym mniejsza szybkość). Aby zminimalizować opór stosuje się: przyjęcie jak najbardziej aerodynamicznego kształtu w czasie jazdy (o jak najmniejszym przekroju). Narciarz przyjmuję pozycję kropli (tzw. pozycja zjazdowa, potocznie „jajo”), zastosowanie jak najbardziej gładkich i obcisłych strojów, najczęściej z lycry.

Skręty Techniki skrętów ewoluowały w ciągu ostatnich 150 lat, a równolegle z nimi techniki budowy nart, butów i wiązań narciarskich. Historycznie skręty w narciarstwie alpejskim rozwijały się w mniej więcej następującej kolejności: pług – pozwalał na skręcanie przez ześlizgiwanie dolnej narty (przy jeździe na nartach prostych). Dziś w pługu na nartach carvingowych wystarczy docisnąć (przenieść środek ciężkości na) nartę zewnętrzną, aby ta wycięła w śniegu łuk o zamierzonej długości, skręt telemarkowy po raz pierwszy zastosowany w 1868 roku przez norweskiego skoczka Sondre Norheima, ześlizg zastosowany w latach 90. XIX wieku przez wielkiego pioniera narciarstwa alpejskiego – Austriaka Mathiasa Zdarsky’ego, który również był konstruktorem pierwszych stalowych wiązań, będących prototypem nowoczesnego wiązania narciarskiego. Zdarsky ciągle używał jeszcze tylko 1 kijka narciarskiego, kristiania – (nazwa wzięta od dawnej nazwy Oslo), rozwinięcie skrętu ześlizgowego, skręt równoległy wprowadzony w latach 30. XX wieku przez Austriaka Mitcha Gilmana, pozwalający na uniknięcie zsuwania nart po stoku, skręt carvingowy – wykorzystujący łukowatą krzywiznę krawędzi nart. Jazda po tej krzywiźnie pozwala na uniknięcie zsuwania nart oraz nietracenie szybkości w czasie skrętu, szczególną formą skrętu („na stojąco”) jest tzw. zwrot alpejski (pokazany obok), pomocny w miejscach, w których nie da się zrobić skrętu w ruchu.

Hamowanie Redukcja szybkości i hamowanie w czasie jazdy odbywają się przez: doprowadzenie do jazdy na krawędziach nart w poprzek (pod kątem) do kierunku jazdy. Można to zrobić, przyjmując pozycję pługa lub jadąc bokiem na krawędziach nart, trzymając narty równolegle, wzrost oporu aerodynamicznego (wyprostowanie się, rozłożenie rąk).

Style jazdy Obecnie na stokach narciarskich dominują dwa style jazdy narciarskiej: carving – jazda długimi ciętymi skrętami na nartach carvingowych, z jej ekstremalną postacią, funcarvingiem, śmig – jazda krótkimi, szybkimi skrętami, pozwalającymi na utrzymanie stałej szybkości.

Poza wyznaczonymi trasami (offpiste) narciarze uprawiają freeriding.

Ośrodki narciarskie Narciarstwo alpejskie (zarówno rekreacyjne, jak i sportowe) uprawiane jest w ośrodkach narciarskich – kompleksach wyciągów i tras narciarskich.

Narciarstwo alpejskie jest również uprawiane poza przygotowanymi trasami, co wymaga nieco innych umiejętności i nieco innego sprzętu (np. szersze narty, mniej zapadające się w nieprzeratrakowanym śniegu).

Trasy narciarskie na całym świecie są oznakowane względnie jednolitym systemem, pozwalającym na określenie ich stopnia trudności.

Śnieg i warunki pogodowe Na łatwość jazdy, technikę i szybkość wpływa również stan śniegu. Rozróżnia się kilkanaście rodzajów śniegu.

Ryzyka Ryzyko kontuzji Ryzyko kontuzji w czasie uprawiania narciarstwa alpejskiego wynosi 3–10 na 1000 wizyt na stoku. Najczęstszymi kontuzjami są urazy kolana (39%) i urazy ramienia (14%), ale zdarzają się złamania kończyn, a nawet wypadki śmiertelne. W celu zmniejszenia urazowości stosuje się m.in. kaski narciarskie i tzw. zbroje służące ochronie kręgosłupa.

Inne ryzyka Wśród innych ryzyk należy wymienić ryzyka lawin, oparzeń słonecznych, czy niebezpieczeństw związanych z przemarznięciem organizmu.

Słynne wypadki śmiertelne na nartach Wielu słynnych ludzi zginęło na trasach narciarskich, wśród nich: Michael LeMoyne Kennedy (1958–1997), Sonny Bono (1935–1998), Michel Trudeau, syn premiera Kanady Pierre Trudeau (1975–1998), Natasha Richardson (1963–2009), Shane McConkey (1969–2009) – jeden z prekursorów freeride’u; od jego nazwiska wziął się McConkeyTurn. Jego wyczyny można oglądać w filmach kręconych przez Matchstick Production. Zginął w czasie kręcenia reklamy dla RedBulla, C.R. Johnson (1983–2010).

W sezonie 2010–2011 na polskich trasach narciarskich straciło życie 5 osób.

Narciarstwo jako sport Narciarstwo alpejskie jest dyscypliną zaliczaną do sportów zimowych, polegającą na jak najszybszym zjeździe po stoku na długich nartach, na trasie wyznaczonej przez specjalne tyczki lub inne znaki.

Najważniejsze zawody w narciarstwie alpejskim to igrzyska olimpijskie, Puchar Świata i mistrzostwa świata.

right|250px W Pucharze Świata rozgrywanych jest sześć z siedmiu poniższych konkurencji (w przeszłości kombinacja, obecnie superkombinacja), w tym slalom równoległy od 2011 roku: slalom (SL) (nazywany kiedyś slalomem specjalnym) slalom gigant (GS), supergigant (Super-G lub SG), zjazd (DH) (nazywany czasem biegiem zjazdowym), kombinacja (od sezonu zimowego 2006/07 rozgrywana sporadycznie lub wcale), superkombinacja (SC), slalom równoległy, wprowadzony do Pucharu Świata w 2011 roku.

W Mistrzostwach Świata i na Igrzyskach Olimpijskich rozgrywane są obecnie pierwsze 4 konkurencje i superkombinacja.

Około roku 2002 została wyodrębniona przez FIS nowa dyscyplina, carving. Pod auspicjami FIS rozgrywany jest FIS Carving World Cup na dwóch poziomach: FIS Carving Cup World Challenge i FIS Carving Cup European Challenge.

W ramach zawodów carvingowych rozgrywane są dwie konkurencje: Slalom Carving (CAR SL), Speed Carving (CAR SP), carving na czas.

Zwycięzcą każdej z powyższych konkurencji narciarskich jest zawodnik, który pokona wyznaczoną bramkami trasę w najkrótszym czasie (z elementami punktacji w CAR SL). W konkurencjach technicznych, czyli SL i GS, rozgrywane są dwa przejazdy, a czasy są sumowane.

Specyficzną konkurencją, mającą na celu wyłonienie najwszechstronniejszego narciarza, jest superkombinacja (kiedyś kombinacja). W skład klasycznej kombinacji wchodził pełny (nieskrócony) zjazd oraz 2 przejazdy slalomu. Obecnie rozgrywa się zawody superkombinacji, w której sumowane są czasy skróconego zjazdu (lub ewentualnie supergiganta) oraz 1 przejazdu slalomu. Takie zawody są wliczane do klasyfikacji superkombinacji.

Konkurencje Wspólne zasady