Michał Weichert (, , ur. 5 maja 1890 w Starymieście lub w Podhajcach, zm. 11 marca 1967 w Tel Awiwie) – polski i żydowski teatrolog, reżyser teatralny, pedagog, prawnik i działacz społeczny. Uznawany za najwybitniejszego reżysera teatru jidyszowego w Polsce.
W 1919 roku kierownik artystyczny Trupy Wileńskiej. Twórca i kierownik Żydowskiej Szkoły Dramatycznej, przewodniczący Związku Artystów Scen Żydowskich w Polsce w latach 1925–1927. Kierownik Żydowskiego Teatru Dramatycznego w Warszawie oraz Żydowskiego Studium Teatralnego, Teatru Młodych (Jung Teater), Teatru Eksperymentalnego Młoda Scena (Jung Bine) i Nowego Teatru (Naj Teater). W latach 1940–1942 kierownik Żydowskiej Samopomocy Społecznej, a w latach 1943–1944 Żydowskiego Urzędu Samopomocy.
Po II wojnie światowej został aresztowany podstawie tzw. dekretu sierpniowego i oskarżony o kolaborację z Niemcami, w styczniu 1946 roku został uniewinniony przez polski sąd. W 1949 roku został uznany za kolaboranta i skazany na potępienie przez Sąd Społeczny przy Centralnym Komitecie Żydów Polskich. Został odsunięty od pracy artystycznej, w styczniu 1958 roku wyemigrował do Izraela, gdzie również spotkał się z ostracyzmem w tamtejszym środowisku artystycznym.
Życiorys Dzieciństwo i młodość Syn Berisza (Bernarda), handlarza zbożem i Sary z domu Gellert, córki rabina Lazera Gellerta. Jego ojciec należał do ruchu misnagdów, jednocześnie był także maskilem.
Gdy miał trzy lata, przeprowadził się z matką do Stanisławowa, później dołączył do nich także ojciec. Od piątego do dwunastego roku życia uczęszczał do chederu, od szóstego roku życia uczęszczał także do polskiej szkoły powszechnej. W 1900 podjął naukę w I Gimnazjum w Stanisławowie, gdzie w 1908 zdał egzamin maturalny. Jednocześnie pobierał nauki w żydowskiej szkole średniej z językiem wykładowym hebrajskim. Pod koniec nauki w gimnazjum stał się zwolennikiem jidyszyzmu, w 1908 był jednym z uczestników konferencji w Czerniowcach.
Po maturze podjął studia prawnicze na Uniwersytecie Lwowskim, w 1910 przeniósł się do Wiednia, gdzie planował podjąć studia na Universität für Musik und darstellende Kunst Wien, nie zdał jednak egzaminu wstępnego. Kontynuował następnie studia prawnicze na Uniwersytecie Wiedeńskim, w 1916 uzyskał stopień doktora praw. Jednocześnie pobierał prywatne lekcje u aktora . W latach 1916–1917 przebywał w Berlinie, gdzie studiował reżyserię u Maxa Reinhardta, jednocześnie studiował teatrologię i historię sztuki pod kierunkiem Maxa Herrmanna na Uniwersytecie Fryderyka-Wilhelma.
W lutym 1918 przyjechał do Warszawy, po miesiącu został wcielony do armii niemieckiej i przydzielony do Działu Wydawniczego, gdzie pracował jako cenzor, zetknął się wówczas z Henrykiem Gotlibem. Po wybuchu rewolucji w Niemczech, 11 listopada 1918 brał udział w przejmowaniu urzędu oraz drukarni z rąk niemieckich. Za udział w tych wydarzeniach otrzymał od Ministerstwa Skarbu nagrodę.
W 1911 debiutował jako recenzent w jidyszowym czasopiśmie „Lemberger Togblat” pod okiem redaktora Mejlecha Chmielnickiego. Publikował także teksty o teatrze w czasopismach niemieckich i polskich. Przebywając w Berlinie nawiązał współpracę z miesięcznikiem „Der Jud”, którego redaktorem był Martin Buber.
Dwudziestolecie międzywojenne Działalność w latach 20. thumb|Michał Weichert w 1927 roku Po zakończeniu I wojny światowej nawiązał współpracę z Trupą Wileńską, zostając jej kierownikiem artystycznym. 23 stycznia 1919 debiutował jako reżyser teatralny, wystawiając w Teatrze im. Abrahama Kamińskiego w Warszawie sztukę Woźnica Henszel Gerharta Hauptmanna. Debiut reżyserski był najprawdopodobniej porażką, w związku z którą Weichert zakończył współpracę z Trupą Wileńską.
Po rozstaniu z Trupą Wileńską otrzymał propozycję stworzenia teatru jidyszowego we Lwowie, rozważał także przejście do teatru polskojęzycznego. W listopadzie 1919 uczestniczył w I Zjeździe Reżyserów Scen Polskich w Hotelu Polonia, poznał wówczas Leona Schillera, z którym kontakt utrzymywał do końca jego życia. Od września 1919 do czerwca 1933 pracował jako nauczyciel języka niemieckiego w jidyszowym Gimnazjum „Ascola” w Warszawie.
W 1920 ożenił się z Frymetą (Franciszką) z Sieglerów (ur. 1896). Małżeństwo miało dwójkę dzieci: Ruth Ellen (ur. 1922) i Józefa (ur. 1927), mieszkali w kamienicy przy ulicy Długiej 8a.
W 1921 został członkiem Komitetu do spraw Sztuki Żydowskiej, przemianowanego później na Żydowskie Towarzystwo Krzewienia Sztuk Pięknych. Był współorganizatorem I Ogólnopolskiej Wystawy Sztuki Żydowskiej. W latach 1921–1922 był redaktorem miesięcznika „Ringen”, przy którym współpracował z Alterem Kacyzne. Od listopada 1921 był także redaktorem miesięcznika „Jidisz Teater”, będącego organem prasowym Związku Zawodowego Artystów Żydowskich w Polsce.
Od grudnia 1922 pod auspicjami ZZAŻ prowadził Żydowską Szkołę Dramatyczną, będącą pierwszą na ziemiach polskich żydowską szkołą teatralną. Szkoła była finansowana przez Kultur-Lige. Oprócz Weicherta w szkole wykłady prowadzili m.in. Dawid Herman, Icchak Shipper, Chaim Każdan, Szlomo Mendelsohn, Zygmunt Turkow, Władysław Godik i Tacjanna Wysocka. Wraz ze słuchaczami szkoły w 1924 przygotował i wystawił fragmenty dramatu Człowiek z masy Ernsta Tollera, była to pierwsza w Polsce realizacja dramatu Tollera. Starał się także podjąć współpracę z polskimi szkołami aktorskimi, utrzymywał wówczas kontakty z Aleksandrem Zelwerowiczem oraz Mieczysławem Limanowskim. Po kilkunastu miesiącach kierowania szkołą został przez śpiewaka Jakuba Keltera oskarżony o „przywłaszczenie sobie szkoły”, w związku z tym niedługo później ZZAŻ wycofał się z prowadzenia szkoły, a w konsekwencji została ona zamknięta. Weichert został wkrótce potem usunięty ze związku.
W latach 1925–1926 wydawał własnym sumptem miesięcznik „Teater”. W sierpniu 1925 został wybrany na wiceprzewodniczącego Związku Artystów Scen Żydowskich w Polsce, niedługo później, po rezygnacji ze stanowiska przewodniczącego, Ajzyka Samberga, Weichert stanął na czele organizacji. We wrześniu 1926 zjazd ZASŻ wybrał go na przewodniczącego. W 1927, podczas walnego zjazdu Związku Zawodowego Artystów Żydowskich w Polsce, Weichert został wybrany na przewodniczącego zarządu głównego. Od tego samego roku został redaktorem czasopisma „Jidisze Bine”, organu prasowego związku. 24 października 1927, podczas nocnego zebrania zarządu głównego Związku Artystów Scen Żydowskich, został odwołany ze stanowiska i usunięty z organizacji pod zarzutem prowadzenia szkodliwej działalności.
W latach 1929–1936 był wiceprzewodniczącym Sekcji Żydowskiej PEN Clubu. Podczas VIII kongresu PEN Clubu, który odbył się w Warszawie w 1930, Weichert zaprzyjaźnił się z Zofią Nałkowską, poznał także Antoniego Słonimskiego.
W 1928 ponownie nawiązał współpracę z Trupą Wileńską. 2 maja 1928 wystawił po raz pierwszy adaptację powieści Kidusz Haszem Szaloma Asza. Adaptacja jego autorstwa zyskała uznanie krytyków i stała się jednym z najchętniej oglądanych przedstawień Trupy Wileńskiej, które wystawiane było w sumie 250 razy. Inscenizację Weicherta grano także w Nowym Teatrze Jidyszowym w Rydze oraz w Teatrze Olimpo w Buenos Aires. W 1929 wystawił w warszawskim Elizeum widowisko Shylock z Ajzykiem Sambergiem w roli tytułowej. Podstawą scenariusza było dzieło Kupiec wenecki Shakespeare′a. W listopadzie tego samego roku zaprezentował także dramat Arona Cajtlina Miasto Żydów.
Działalność w latach 30. thumb|Reklama sztuki Boston w języku jidysz thumb|Plakat reklamujący Mississippi W styczniu 1930 miała miejsce premiera komedii Opowieści o Herszlu z Ostropola Mojżesza Lifszyca w adaptacji Weicherta. W listopadzie 1930 w Warszawskim Nowym Teatrze Żydowskim odegrano sztukę Dantons tojt w realizacji Weicherta, będącą pierwszym przekładem dramatu na język jidysz. W sezonie 1931/1932 Weichert prowadził w Elizeum Żydowski Teatr Dramatyczny. W 1932 na łamach „Miesięcznika Żydowskiego” określił Weicherta najwybitniejszym reżyserem teatru jidyszowego w Polsce, Weichert chwalony był także na łamach „Wiadomości Literackich”.
Weichert wykładał historię dramatu i teatru powszechnego w Żydowskim Studium Teatralnym, działającym od 1929 pod auspicjami Centralnej Żydowskiej Organizacji Szkolnej, a później Kultur-Lige. W 1932 na podstawie studium powstał awangardowy Jung Teater (Teatr Młodych), działający w Warszawie jako stowarzyszenie Żydowskie Studio Eksperymentalne Teatr Młodych z siedzibą przy ulicy Długiej 19. Z Teatrem Młodych Weichert (używając pseudonimu Michał Brandt) przygotował m.in. sztukę Boston, odtwarzającą proces sądowy Sacca i Vanzettiego, polską wersję sztuki przygotowywał także w Studiu Teatralnym im. Stefana Żeromskiego, została ona jednak zakazana przez władze z powodu wymowy politycznej. Według koncepcji Weicherta w sztuce aktor miał być otoczony przez publiczność, chciał w ten sposób zmusić aktorów do ciągłej koncentracji i skupienia się na grze aktorskiej. Aktorzy grający ławników mieli także siedzieć wśród widzów, a w przerwach pojawiali się aktorzy grający bostońskich sprzedawców gazet, chcąc jak najbardziej zaangażować publiczność w wydarzenia. Dekoracje do spektaklu zaprojektował Szymon Syrkus.
Sztuka była grana w Teatrze Młodych ponad 250 razy, wielokrotnie wystawiano ją również w innych miastach w Polsce, obejrzeć ją miało ponad 20 tysięcy widzów. Na spektakle przybywało wówczas wielu znanych literatów i dziennikarzy, m.in. Antoni Słonimski, Tadeusz Boy-Żeleński, Aleksander Zelwerowicz, Leon Schiller, Irena Solska i Emil Breiter. Według Leona Schillera spektakl był pierwszym eksperymentem teatru symultanicznego w Polsce.
Od 1933 był radcą prawnym reprezentującym Zjednoczony Komitet do spraw Żydowskiego Rzemiosła, utworzony przez American Jewish Joint Distribution Committee. Pełnił także funkcję członka zarządu Towarzystwa Przyjaciół Żydowskiego Instytutu Naukowego. Do 1936 Weichert był członkiem komisji egzaminacyjnych w Państwowym Instytucie Sztuki Teatralnej. Działał także jako krytyk teatralny, publikował recenzje na łamach m.in. „Literarisze Bleter”, gdzie opublikował co najmniej 86 artykułów dotyczących teatru żydowskiego oraz polskiego.
W 1934 w Teatrze im. Kamińskiego w Warszawie Weichert przygotował prapremierę sztuki Profesor Mamlock Friedricha Wolfa, wystawianą pod zmienionym tytułem Di gele late lub Żółta łata. Sztuka była jednym z pierwszych dramatów obrazujących prześladowanie Żydów w III Rzeszy. Wystawienie sztuki zostało opisane przez Marię Kuncewiczową w reportażu Żydzi. Sztukę zagrano około 300 razy.
W marcu 1934 miała miejsce premiera faktomontażu Krasin, opisującego wyprawę generała Nobilego na biegun północny i radziecką akcję ratunkową jej uczestników. Scenariusz oparty był na niemieckim słuchowisku radiowym z 1930 autorstwa Friedricha Wolfa. Akcja spektaklu miała odbywać się na całej sali oraz między publicznością. Autorem dekoracji był Szymon Syrkus. Spektakl zagrano 110 razy, ostatni raz na przełomie czerwca i lipca 1934. Następnie Weichert wyreżyserował także Napoleons ojcer na podstawie komedii Poszukiwacze złota Szolema Alejchema.
W marcu 1935 odbyła się premiera faktomontażu Missisipi, opisującego sprawę „”. Na zamówienie Teatru Młodych scenariusz napisał Lejb Małach. W spektaklu wykorzystano nowe elementy: muzykę, taniec i pieśń. Muzykę dla sztuki skomponował Henryk Kon, będący stałym współpracownikiem Teatru. Akcja sztuki odbywała się w różnych miejscach sali. Scenografia spektaklu przygotowana została przez grupę studentów ostatniego roku Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, zorganizowanych przez Weicherta w Koło Plastyków przy Teatrze Młodych.
We wrześniu 1935 uczestniczył w III Festiwalu Teatralnym w Moskwie, sprawozdanie z pobytu w Związku Radzieckim opublikował na łamach „Literatisze Bleter” oraz w „Naszym Przeglądzie”.