thumb|240px|right|Mapa przedstawiająca przebieg wyprawy Shackletona: rejs na pokładzie statku „Endurance” z Georgii Południowej w kierunku Antarktydy dryf statku w paku lodowym do zatonięcia dryf załogi i podróż w szalupach na Elephant Island podróż szalupy Shackletona na Georgię Południową planowana trasa przemierzenia kontynentu drogą lądową podróż „Aurory” na Antarktydę powrót „Aurory” trasa ze składami zaopatrzenia thumb|240px|„Endurance” uwięziony w paku lodowym na Morzu Weddella (1915) Imperialna Wyprawa Transantarktyczna także Wyprawa Endurance, Wyprawa Shackletona – brytyjska ekspedycja badawcza na Antarktydę w latach 1914–1917 pod kierownictwem Ernesta Shackletona (1874–1922), której celem było przemierzenie kontynentu drogą lądową.

Jedna grupa pod kierownictwem Shackletona miała przejść od Morza Weddella przez biegun południowy do cieśniny McMurdo Sound na Morzu Rossa, a druga założyć bazę w McMurdo Sound, rozstawić składy zaopatrzenia dla Shackletona idącego od bieguna na północ, a następnie wyjść naprzeciw ekipie trawersującej kontynent i spotkać ją na Lodowcu Beardmore’a.

Statek pierwszej grupy – „Endurance” – został uwięziony w paku lodowym na Morzu Weddella zanim zdołał dotrzeć do celu. Przez całą antarktyczną zimę 1915 roku dryfował na północ, aż został zmiażdżony i zatonął. Cała załoga zdołała się ewakuować i obozowała na lodzie, cały czas dryfując na północ. W końcu udało im się dopłynąć na trzech szalupach uratowanych ze statku do wyspy Elephant Island. Shackleton wraz z pięcioma innymi uczestnikami wyprawy wybrał się jedną z szalup po pomoc do Georgii Południowej, pokonując 1300 km przez otwarte wody a następnie przeprawiając pieszo przez góry Georgii Południowej, zanim dotarł do bazy wielorybników. Bezzwłocznie podjął próby dotarcia do 22 członków załogi pozostałych na Elephant Island, jednak dopiero czwarta próba się powiodła.

Statek drugiej grupy – „Aurora” – został zepchnięty na szerokie wody, gdzie wkrótce utknął w paku lodowym, tracąc ster i dryfując przez zimę w lodzie Morza Rossa. Grupa dziesięciu uczestników wyprawy utknęła na zimę na przylądku Cape Evans, z których trzech nie doczekało ratunku. Po ustąpieniu lodu „Aurorze” udało się dotrzeć do Nowej Zelandii. Po akcji ratunkowej na Elephant Island, Shackleton bezzwłocznie udał się na ratunek grupie na Morzu Rossa, zabierając ocalałych na pokładzie „Aurory” do Nowej Zelandii.

Wyprawa nie zdołała osiągnąć żadnego z postawionych jej celów. Jednak brawurowe akcje ratunkowe Shackletona zapisały się w historii, a sam Shackleton jest stawiany za wzór lidera na szkoleniach dla managerów.

Historia Po zdobyciu bieguna południowego w 1911 roku przez Roalda Amundsena (1872–1928) i Roberta Falcona Scotta (1868–1912), kolejnym wyzwaniem dla polarników było przemierzenie kontynentu drogą lądową. Wyprawę taką planowali szkocki polarnik William Speirs Bruce (1867–1921) czy niemiecki podróżnik Wilhelm Filchner (1877–1957), którym jednak nie udało się zebrać wystarczających funduszy.

Plany Bruce’a przejął za jego zgodą irlandzki polarnik Ernest Shackleton (1874–1922), który wcześniej poprowadził Brytyjską Wyprawę Antarktyczną (1907–1909). Plany te zakładały dotarcie 14-osobowej załogi do Zatoki Vahsela na Wybrzeżu Leopolda, skąd 6-osobowa wyprawa pod kierownictwem Shackletona miała przebyć 2900 km drogą lądową i przez biegun południowy dotrzeć do cieśniny McMurdo Sound na Morzu Rossa. Shackleton początkowo rozważał przejście trasą Amundsena poprzez Lodowiec Axela Heiberga do Zatoki Wielorybiej, jednak odrzucił tę opcję z uwagi na trudności techniczne i brak przewodnika, wybierając swoją dawną trasę. Ekspedycja miała zbierać dane geomagnetyczne i meteorologiczne oraz prowadzić obserwacje z zakresu glacjologii i geologii. Druga wyprawa miała założyć bazę w McMurdo Sound i rozstawić składy zaopatrzenia dla Shackletona idącego od bieguna na północ. Członkowie tej wyprawy mieli wyjść na przeciw ekipie trawersującej kontynent i spotkać ją na Lodowcu Beardmore’a. Członkowie pozostali na Morzu Weddella mieli udać się na badania w stronę Ziemi Grahama i Ziemi Enderby a także badać samo wybrzeże Morza Weddella. Statki ekspedycji miały badać wody przybrzeżne i wybrzeża.

Według szacunków Shackletona koszt organizacji wyprawy wynosił przynajmniej 50 tys. funtów, jeśli nie 80 tys. funtów. Finansowanie ekspedycji oparł na prywatnych darczyńcach i wsparciu rządu brytyjskiego (10 tys. funtów). Królewskie Towarzystwo Geograficzne (ang. Royal Geographical Society) przeznaczyło 1000 funtów, z czego Shackleton wziął 500. Najhojniejszymi donatorami byli szkocki przemysłowiec James Key Caird (1837–1916), który zapewnił 24 tys. funtów, i angielski przedsiębiorca Frank Dudley Docker (1862–1944), który przekazał 10 tys. funtów. Ekspedycję wsparły również Janet Stancomb-Wills (1854–1932) i Elizabeth Dawson-Lambton.

Na potrzeby ekspedycji zakupiono dwa statki: pierwszym był „Polaris” – przemianowany przez Shackletona na „Endurance”, a drugim „Aurora” – dawny statek Australijsko-azjatyckiej Wyprawy Antarktycznej (1911–1914) pod kierownictwem Douglasa Mawsona (1882–1958).

Shackleton zakupił również 100 psów zaprzęgowych oraz najbardziej zaawansowany technologicznie sprzęt, m.in. łatwo rozstawiane namioty, płócienne buty wyściełane filcem – tzw. buty Shackletona (ang. Shackleton boots) oraz specjalne racje żywnościowe, bazujące na odwodnionej żywności i kapsułki z sokiem z cytryn.

Po zapewnieniu finansowania, Shackleton opublikował plany ekspedycji w styczniu 1914 roku, co zaowocowało nadesłaniem ponad 5000 aplikacji od chętnych do udziału w wyprawie. Shackleton wybrał 56 osób, w tym doświadczonych polarników.

Po wybuchu I wojny światowej Shackleton oddał statki i wszystkich członków ekspedycji do dyspozycji rządu Wielkiej Brytanii, jednak Winston Churchill (1874–1965), ówczesny Pierwszy Lord Admiralicji nakazał podjęcie wyprawy zgodnie z planem. 4 sierpnia 1914 roku król Jerzy V udzielił oficjalnej zgody i ekspedycja Shackletona wyruszyła w drogę do Buenos Aires.

Przebieg wyprawy Grupa Morza Weddella 320px|left|thumb|Grupa Morza Weddella (ang. Weddell Sea party) – od góry od lewej do prawej: Albert Ernest Holness (1892–1924), William Lincoln Bakewell (1888–1969), William Stephenson (1889–1953), Walter How (1885–1972), Harry McNish (1874–1930), Reginald W. James (1891–1964), Frank Wild (1873–1939), Frank Worsley (1872–1943), Hubert Hudson (1886–1942), Charles Green (1888–1974), Alfred Cheetham (1866–1918), Tom Crean (1877–1938), Leonard Hussey (1891–1964), Lionel Greenstreet (1889–1979), Ernest Shackleton (1874–1922), Daniel Gooch (1869–1926), Rathewson, Frank Hurley (1885–1962), Robert Clark (1882–1950), James Wordie (1889–1962), Alexander Macklin (1889–1967), George Marston (1882–1940) i James McIlroy (1879–1968)

„Endurance” wypłynął z Plymouth 8 sierpnia 1914 roku, a Shackleton dołączył do załogi w Buenos Aires. 26 października statek wyruszył do Georgii Południowej. Ostrzeżony przez norweskich wielorybników przed wyjątkowo trudnymi warunkami związanymi z obecnością paku lodowego Shackleton odczekał miesiąc, wzmacniając statek, trenując psy i prowadzać badania naukowe. Ostatecznie „Endurance” wypłynął z Georgii Południowej 5 grudnia.

Dwa dni później, na szerokości 57°26′S statek wpłynął niespodziewanie w szeroki pas paku lodowego, którego obecność tak daleko na północy była zaskoczeniem. Przez kolejne dni „Endurance” manewrował przez pak, lecz 14 grudnia utknął na 24 godziny, a 18 grudnia ponownie został uwięziony przez lód. Podróż trwała bardzo wolno, przez kolejne trzy tygodnie statek dotarł na szerokość 76°27′S do wybrzeża, które Shackleton nazwał na cześć głównego sponsora wyprawy Wybrzeżem Cairda.

19 stycznia osiągnął szerokość 76°34′S i na dobre utknął w lodzie. Próba uwolnienia jednostki nie powiodła się a uwieziony w lodzie „Endurance” stał się bazą na zimę. Statek dryfował z lodem na północ, a od lipca zaczął odczuwać napór lodu. 24 października jednostka zaczęła przeciekać, a 27 października Shackleton wydał rozkaz jej opuszczenia. Statek znajdował się wówczas na 69°05′S i 51°30′W. Załoga uratowała zapasy i sprzęt, i rozbito obóz w pobliżu wraku, który unosił się na powierzchni lodu.

thumb|120px|Tonący „Endurance” (1915) Plany przejścia przez kontynent zostały zarzucone, a Shackleton skupił się na uratowaniu załogi. Zaproponował przeprawę do Paulet Island, oddalonej o ponad 550 km, gdzie znajdowała się chata zbudowana przez Szwedzką Wyprawę Antarktyczną i zapasy zostawione przez misję ratunkową. Przed wyruszeniem w długi marsz Shackleton rozkazał zabicie najsłabszych zwierząt, szczeniąt i kota Mrs Chippy. Marsz okazał się bardzo trudny i powolny z uwagi na ciągniecie trzech szalup ratunkowych na saniach po nierównym terenie wymagającym przebijania się przez lód. Shackleton zdecydował o rozbiciu obozu na solidnej krze i czekania do czasu, aż warunki będą bardziej sprzyjające i umożliwią przeprawę na północny zachód łodziami. Założono obóz Ocean Camp dokąd przeniesiono wszystkie zapasy z pierwszego obozu Damp Camp i przez kolejne tygodnie wydobywano z wraku ubrania i rzeczy osobiste. Załoga zachowała racje żywnościowe na dalszą podróż, a podczas pobytu w obozie odżywiano się mięsem fok i pingwinów. „Endurance” ostatecznie zatonął 21 listopada 1915 roku.

thumb|120px|Hurley and Shackleton, Patience Camp (1916) Pod koniec grudnia podjęto kolejną próbę marszu w stronę Paulet Island, którą jednak zarzucono po 6 dniach i rozstawiono kolejny obóz Patience Camp, w którym załoga pozostała przez kolejne trzy i pół miesiąca. Postanowiono poczekać, aż dryft północny przemieści wyprawę nad otwarte wody. Zapasy żywności zaczęły się kończyć, a w styczniu, by zmniejszyć zapotrzebowanie na mięso fok, Shackleton rozkazał zastrzelić wszystkie drużyny psów za wyjątkiem dwóch, które zostały zastrzelone i zjedzone na początku kwietnia. Dryft przeniósł obóz na szerokość Paulet Island ok. 110 km na wschód od samej wyspy. Popękany lód uniemożliwiał jednak przeprawę saniami. Chociaż stały ląd był w zasięgu wzroku – Mount Haddington na Wyspie Jamesa Rossa – to dotarcie tam nie było możliwe a obóz dryfował na lodzie dalej w kierunku północnym. Shackleton upatrywał możliwości ratunku w wydostaniu się na otwarte wody i dopłynięciu do wysp w archipelagu Szetlandów Południowych – Clarence Island lub Elephant Island, oddalonych o ok. 185 km od pozycji obozu pod koniec marca 1916 roku. 7 kwietnia dostrzeżono Clarence Island, jednak Shackleton rozpatrywał kurs na Deception Island, gdzie często pojawiali się wielorybnicy.

120px|thumb|Trzy szalupy „Endurance” na Elephant Island (1916) Wyprawa łodziami została wymuszona po tym jak 8 kwietnia pękła kra, na której znajdował się Patience Camp. Załoga przygotowała wszystkie szalupy to przeprawy – Shackleton objął dowództwo „James Caird”, która mieściła 11 osób; Worsley – „Dudley Docker” z 9 osobami, a Hudson i Crean mieli poprowadzić „Stancomb Wills”. Łodzie częściowo żeglowały, częściowo były unoszone na krach – postęp w podróży był powolny i niekoniecznie w pożądanym kierunku. Z uwagi na niekorzystny wiatr Shackleton musiał zmienić plany i zdecydował się na lądowanie w Zatoce Nadziei. Jednak wkrótce, biorąc pod uwagę pogarszający się stan zdrowia załogi zmienił decyzję i obrano kurs na Elephant Island, do której było nieco ponad 200 km. Po siedmiu dniach podróży wyprawa wylądowała w końcu na Cape Valentine na Elephant Island. Załoga była wycieńczona sztormem, zimnem, głodem i pragnieniem. Brzeg Cape Valentine nie nadawał się do założenia obozu i Frank Wild udał się na poszukiwanie odpowiedniej lokalizacji. Udało mu się znaleźć odpowiednie miejsce, nazwane Cape Wild, i tam utworzono obóz, w którym załoga czekała na ratunek przez cztery miesiące.

120px|thumb|Lądowanie „James Caird” na Georgii Południowej, obraz najprawdopodobniej autorstwa George’a Marstona (1882–1940)