Piłodziób rdzawobrzuchy (Momotus subrufescens) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny piłodziobów (Momotidae) występujący w północno-zachodniej części Ameryki Południowej i Panamie. Jest klasyfikowany jako gatunek najmniejszej troski.

Systematyka Takson ten po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał angielski ornitolog Philip Lutley Sclater w 1853 roku na łamach „Revue et Magasin de Zoologie Pure et Appliquée”. Autor nadał ptakowi nazwę Momotus subrufescens. Jako miejsce typowe podał Kolumbię.

Obecnie wyróżnia się cztery podgatunki: M. s. subrufescens Sclater, PL 1853 M. s. spatha Wetmore, 1946 M. s. osgoodi Cory, 1913 M. s. argenticinctus Sharpe, 1892. Od 1945 roku piłodziób rdzawobrzuchy był uważany za jeden z 20 podgatunków piłodzioba wspaniałego M. momota występujących od północno-wschodniego Meksyku do północnej Argentyny. Na podstawie kompleksowej pracy F.G. Stilesa A review of the genus Momotus (Coraciiformes: Momotidae) in northern South America and adjacent areas, South American Classification Committee (SACC) w 2009 roku jednogłośnie zaakceptował podział M. momota na pięć odrębnych gatunków: M. momota (piłodziób wspaniały), M. lessonii (piłodziób żółtopierśny), M. subrufescens (piłodziób rdzawobrzuchy), M. bahamensis (piłodziób czerwonogardły) i M. aequatorialis (piłodziób wyżynny). Stiles nie przebadał taksonu coeruliceps (piłodziób modrogłowy), ale na podstawie odmiennego ubarwienia wierzchu głowy zasugerował, że on też może stanowić odrębny gatunek i tak też jest obecnie klasyfikowany.

Etymologia Momotus: błędny zapis (Nieremberg, 1635) azteckiej nazwy Motmot dla niebieskoczubego ptaka wielkości gołębia, który zamieszkiwał tropikalne regiony. subrufescens: „nieco, poniżej”, „rudawy, czerwonawy” – od „rudy, ryży”.

Morfologia Piłodziób rdzawobrzuchy jest średniej wielkości ptakiem, u którego nie występuje dymorfizm płciowy. Dziób czarny, silny, dosyć gruby, dolna szczęka lekko zakrzywiona ku dołowi, górna zakrzywiona, nieco dłuższa od dolnej. Nogi i stopy matowobrązowe. Tęczówki matowoczerwonobrązowe. Na szczycie głowy niewielka czarna czapeczka, pod nią szeroki niebieski pasek (diadem), który w przedniej części głowy jest szerszy, sięga nasady dzioba i jest jasnozielonkawo-niebieski, a w tylnej przechodzi w kolor fioletowy. Od nasady dzioba wokół oczu, górnych części policzków i okolic uszu czarna maska, która w tylnej części ma turkusową obwódkę, a w okolicach policzków podkreślona jest turkusowo-fioletowym paseczkiem. Reszta głowy brązowawa, przechodząca w oliwkowozielony grzbiet i skrzydła. Dolne części ciała matowobrązowe, na środku piersi czarne pióra z bardzo niewielkimi zielonkawoniebieskimi brzegami. Górna część ogona zielona i niebieskawozielona. Środkowe sterówki wydłużone, wystające poza resztę ogona, z gołymi stosinami i owalnymi zakończeniami w kolorze niebieskim z ciemnymi zakończeniami. Podgatunek M. s. spatha jak podgatunek nominatywny, ale z bledszym ubarwieniem.

Wymiary: +SamiecSamicaMasa ciała (g)75–12475–124Długość skrzydła (mm)118,5–131,6115,8–131,1Długość dzioba (mm)39,2–45,435,5–45,4Długość ogona (mm)202,5–247,5209,5–239,0

Zasięg występowania Zasięg występowania (EOO, Extent of Occurrence) piłodzioba rdzawobrzuchego według szacunków organizacji BirdLife International obejmuje 1,65 mln km². Dolna granica występowania określana jest na poziomie morza, a górna na 1300 m n.p.m.

Poszczególne podgatunki występują: M. s. subrufescens – od wschodniej Panamy do północnej Kolumbii z dolną częścią doliny rzeki Cauca i rzeki Magdalena oraz w północnej Wenezueli, na pacyficznym wybrzeżu Kolumbii do doliny rzeki Atrato; M. s. spatha – na półwyspie Guajira (Serranía de Macuira) w skrajnie północnej Kolumbii; M. s. osgoodi – w północno-zachodniej Wenezueli i przyległych terenach Kolumbii; M. s. argenticinctus – w zachodnim Ekwadorze, północno-zachodnim Peru na zachód od Andów.

Ekologia i zachowanie Piłodziób rdzawobrzuchy występuje w różnych rodzajach lasów, w tym w wilgotnych lasach nizinnych, lasach liściastych, na obrzeżach lasów i w lasach wtórnego wzrostu. Niewiele wiadomo na temat diety tego gatunku. Prawdopodobnie zjada duże stawonogi, jagody i niewielkie jaszczurki. Długość pokolenia jest określana na 3,9 roku.

Rozmnażanie Bardzo mało wiadomo o rozmnażaniu tego gatunku. Gniazda nie są dokładnie opisane, ale uważa się, że podobnie jak u innych gatunków z rodzaju Momotus są wykopywane w skarpach nad brzegami rzek. Okres lęgowy nie jest określony.

Status zagrożenia W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych IUCN piłodziób rdzawobrzuchy jest klasyfikowany jako gatunek najmniejszej troski (LC, ). W 2019 roku organizacja Partners in Flight szacowała liczebność światowej populacji lęgowej na więcej niż 50 tys., a mniej niż 500 tysięcy osobników, zaś trend liczebności populacji oceniała jako stabilny.

Przypisy

Systematyka i nazewnictwo polskie za:

Linki zewnętrzne

Kategoria:Ptaki Ameryki Południowej Kategoria:Ptaki Ameryki Północnej Kategoria:Piłodzioby Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1853 roku Kategoria:Taksony opisane przez Philipa Lutleya Sclatera