Trybunał Konstytucyjny w Austrii (niem. Verfassungsgerichtshof, w skrócie VfGH) – austriacki sąd konstytucyjny. Jest to jeden z sądów naczelnych (Höchstgericht) Austrii obok Sądu Najwyższego i Trybunału Administracyjnego.

Z powodu pełnionej funkcji nazywany jest „strażnikiem Konstyucji” (Hüter der Verfassung). Odpowiada za kontrolę przestrzegania Konstytucji oraz zapewnia ochronę demokratycznego porządku konstytucyjnego.

Składa się z 14 sędziów powoływanych przez Prezydenta Federalnego na wniosek Rządu Federalnego i Parlamentu. Swój urząd nie sprawują na określoną kadencję, lecz do przejścia w stan spoczynku lub złożenia orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego.

Jego orzecznictwo ma duży wpływ na życie obywateli. Trybunał Konstytucyjny chroni przed przepisami prawnymi naruszającymi konstytucyjne prawa i wolności obywateli, a wydane przez niego orzeczenia prowadzą do zmian w prawie, np. poprzez orzeczenie w sprawie wieku emerytalnego, małżeństw homoseksualnych czy samobójstwa wspomaganego medycznie.

Trybunał Konstytucyjny Austrii jest najstarszym utworzonym na świecie sądem konstytucyjnym. Do jego powstania przyczynił się Hans Kelsen, który współtworzył także Konstytucję Austrii.

Zadania Trybunał Konstytucyjny orzeka m.in. w sprawach:

o zgodność aktów prawnych z KonstytucjąArt. 140 B-VG., o zgodność aktów prawnych z prawem międzynarodowymArt. 145 B-VG., zgodności rozporządzeń z obowiązującym prawemArt. 139 B-VG., sporów kompetencyjnych między sądami i organami administracji publicznej, sądami powszechnymi a sądami administracyjnymi, sądami i Trybunałem Konstytucyjnym, a także pomiędzy Federacją a krajami związkowymi oraz między krajami związkowymiArt. 138 ust. 1 B-VG., o to, czy akt ustawodawczy lub wykonawczy należy do właściwości Federacji czy krajów związkowych na wniosek Rządu Federalnego lub rządu krajowego sporówArt. 138 ust. 2 B-VG., skarg na uchwały i decyzje podjęte przez Komisję Regulaminową Rady Narodowej w sprawie komisji śledczychArt. 138b ust. 1 pkt 1 i 2 B-VG., skarg na działalność komisji śledczychArt. 138b ust. 1 pkt 3, 5 i 7 B-VG., sporów między komisjami śledczymi a Federalnym Ministerstwem Sprawiedliwości powstałych w trakcie śledztwa prowdzonego przez komisje śledczeArt. 138b ust. 1 pkt 6 B-VG., protestów wyborczych w wyborach prezydenckich, wyborach do organów przedstawicielskich, do Parlamentu Europejskiego i do organów przedstawicielskich ustawowych reprezentacji zawodowych oraz w wyborach rządu krajowego i organów wykonawczych gminArt. 141 ust. 1 B-VG., protestów wyborczych przeciwko wynikom referendów i Europejskich Inicjatyw ObywatelskichArt. 141 ust. 1 lit. H B-VG., skarg na orzeczenia sądów administracyjnych, jeżeli naruszają one konstytucyjne prawa skarżącego lub w wyniku zastosowania sprzecznego z ustawą rozporządzenia, sprzecznej z Konstytucją ustawy, bądź sprzecznej z prawem wewnętrznym umowy międzynarodowej naruszają one konstytucyjne prawa skarżącegoArt. 144 B-VG., odpowiedzialności konstytucyjnej za popełnienie zawinionych deliktów konstytucyjnych przez naczelne organy federalne lub krajowe, w tym m.in. Prezydenta Federalnego, Rządu Federalnego, Prezesa Trybunału Obrachunkowego, Przedstawiciela Republiki Austrii w Radzie Unii Europejskiej, naczelników krajów związkowych, zastępców naczelników krajów związkowych, członków rządów krajowych i prezesów lub pełniących obowiązki przewodniczącego krajowych rad szkolnychArt. 142 B-VG..

Wszczęcie procedury zbadania konstytucyjności aktów prawnych Trybunał Konstytucyjny bada zgodność ustaw z Konstytucją z urzędu, jeżeli zajdzie taka konieczność w związku z toczącym się przed nim postępowaniem albo na wniosekArt. 140 ust. 1 pkt 1-3 B-VG.:

sądów, każdej innej osoby, której konstytucyjne prawa zostały naruszone, rządu krajowego, ⅓ posłów Rady Narodowej lub ⅓ członków Rady Federalnej (dotyczy to wyłącznie ustaw federalnych), Rządu Federalnego lub jeżeli tak stanowi konstytucja kraju związkowego ⅓ posłów parlamentu krajowego (dotyczy to wyłącznie ustaw krajowych).

Zgodność rozporządzeń i umów międzynarodowych z obowiązującym prawem Trybunał Konstytucyjny bada z urzędu, jeżeli zajdzie taka konieczność w związku z toczącym się przed nim postępowaniem albo na wniosekArt. 139 i 140a B-VG.:

sądów, każdej innej osoby, której konstytucyjne prawa zostały naruszone, rządu krajowego lub Rzecznika Ludowego (dotyczy to rozporządzeń wydawanych przez organy federalne), Rządu Federalnego, Rzecznika Ludowego, jeżeli konstytucja kraju związkowego uznaje Rzecznika Ludowego za właściwego w sprawach zastrzeżonych dla danego kraju związkowego lub instytucji utworzonej na wzór Rzecznika Ludowego przez kraj związkowy (dotyczy to rozporządzeń wydawanych przez organy krajowe), gminy (dotyczy to rozporządzeń wydawanych przez organy nadzorujące gminy).

Wykonanie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego Zadanie wykonania orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego należy do Prezydenta FederalnegoArt. 146 ust. 2 B-VG., chyba że Federalna Ustawa Konstytucyjna zastrzega je sądom powszechnymArt. 146 ust. 1 B-VG.. Jest ono przeprowadzane na podstawie poleceń Prezydenta Federalnego przez wskazane przez niego organy federalne lub krajowe, włącznie z Policją Federalną i Federalnymi Siłami ZbrojnymiArt. 146 ust. 2 B-VG..

Sędziowie mały|Sędziowie Trybunału Konstytucyjnego w pełnym stroju urzędowym (toga i biret)Trybunał Konstytucyjny orzeka w pełnym składzie pod przewodnictwem Prezesa Trybunału Konstytucyjnego. W razie nieobecności któregoś z sędziów wzywa się zastępcę sędziego, który zastępuje nieobecnego sędziego. Zastępca ma on takie same uprawienia jak sędzia§ 6 ust. 2 VfGG..

Wybór Sędziowie i ich zastępcy powoływani są przez Prezydenta Federalnego na wniosek Rządu Federalnego, Rady Narodowej i Rady Federalnej. Prezydent Federalny może nie uwzględnić wniosku i tym samym odrzucić go. W skład Trybunału Konstytucyjnego wchodzi 14 sędziów (włącznie z Prezesem i Wiceprezesem Trybunału Konstytucyjnego) i 6 zastępców sędziów z czegoArt. 147 ust. 1 i 2 B-VG.:

Prezesa, Wiceprezesa Trybunału Konstytucyjnego, 6 sędziów i 3 ich zastępców Prezydent Federalny powołuje na wniosek Rządu Federalnego. 3 sędziów i 2 ich zastępców Prezydent Federalny powołuje na wniosek Rady Narodowej. 3 sędziów i 1 zastępcę sędziego Prezydent Federalny powołuje na wniosek Rady Federalnej.

Wymagania Na sędziego lub zastępcę sędziego może zostać powołana wyłącznie osoba, któraArt. 147 ust. 3 B-VG.:

ukończyła studia prawnicze lub prawno-politologiczne, posiada co najmniej 10-letnie doświadczenie prawnicze.

Dodatkowo kandydaci przedstawiani przez Rząd Federalny są powoływani spośród sędziów, urzędników administracji publicznej i profesorów uniwersyteckichArt. 147 ust. 2 B-VG..

Sędziowie i zastępcy sędziów mogą pełnić swą funkcję do osiągnięcia 70. roku życia. Trybunał Konstytucyjny może w orzeczeniu zadecydować o wcześniejszym złożeniu sędziego lub zastępcy sędziego z urzędu.

Zasada incompatibilitas Na sędziego lub zastępcę sędziego nie może zostać powołany członek Rządu Federalnego lub rządu krajowego, organu przedstawicielskiego (np. Rady Narodowej czy parlamentu krajowego) oraz poseł do Parlamentu Europejskiego, a także osoba należąca do partii politycznejArt. 147 ust. 4 B-VG..

Na stanowisko Prezesa lub Wiceprezesa Trybunału Konstytucyjnego nie może zostać powołana osoba, która sprawowała przynajmniej jedną z powyższych funkcji w ciągu co najmniej 4 latArt. 147 ust. 5 B-VG..

Prezes Trybunału Konstytucyjnego Na czele Trybunału Konstytucyjnego stoi Prezes Trybunału Konstytucyjnego (niem. Präsident des Verfassungsgerichtshofes). Przewodniczy on rozprawom i prowadzi narady§ 3 ust. 1 VfGG.. Może on także powierzyć Wiceprezesowi Trybunału Konstytucyjnego (Vizepräsident des Verfassungsgerichtshofes) zadanie prowadzenia rozprawy i narady§ 3 ust. 5 VfGG.. W razie nieobecności Prezesa Trybunału Konstytucyjnego zastępuje go Wiceprezes Trybunału Konstytucyjnego§ 3 ust. 2 VfGG..

Strój urzędowy mały|Sędzia Trybunału Konstytucyjnego Rudolf Müller mały|Po lewej Brigitte Bierlein (wówczas Wiceprezes Trybunału Konstytucyjnego), po prawej Gerhart Holzinger (ówczesny Prezes Trybunału Konstytucyjnego) W trakcie rozpraw i na czas ogłaszania orzeczeń sędziowie Trybunału Konstytucyjnego używają stroju urzędowego (niem. Amtskleid), na który składa się toga (nazywana w Austrii Talar) i biret (Barett). Toga wykonana jest z czarnego materiału, a jej wypustki, trójkątne klapy i kołnierz są koloru fioletowego. Są 3 rodzaje strojów urzędowych odpowiednio przewidziane dla: sędziów, Wiceprezesa i Prezesa Trybunału Konstytucyjnego. Strój Wiceprezesa różni się od noszonego przez sędziów tym, że kołnierz obszyty jest białym futrem, natomiast strój Prezesa obszyty jest podwójnym futrem.

Lista Prezesów Trybunału Konstytucyjnego +Lp.ZdjęcieImię i nazwiskoObjęcie urzęduZłożenie urzędu1.14 lutego 191919212.Paul Vittorelli15 lutego 192130 lutego 19303.16 lutego 193014 lipca 19344.Ernst Durig14 grudnia 194517 czerwca 19465.Ludwig Adamovich senior19 czerwca 194623 września 19556.1 lutego 195631 grudnia 19577.12 lutego 19583 października 19778.10 października 197731 grudnia 19839.100px1 stycznia 198431 grudnia 200210.100px1 stycznia 200330 kwietnia 200811.100px1 maja 200831 grudnia 201712.100pxBrigitte Bierlein23 lutego 20182 czerwca 201913.100px19 lutego 2020

Siedziba Budynek mały|Siedziba Trybunału Konstytucyjnego mały|Klatka schodowa prowadząca na I piętro mały|Pokój narad na I piętrze. Na stole widoczne są birety sędziów Od sierpnia 2012 r. siedziba Trybunału Konstytucyjnego mieści się przy Freyung 8 w Wiedniu. Budynek został wzniesiony w latach 1914–1921 dla Österreichische Creditanstalt für Handel und Gewerbe. Reprezentacyjna klatka schodowa prowadzi na I piętro, na którym znajduje się sala rozpraw, pokój narad oraz biura Prezesa i Wiceprezesa Trybunału Konstytucyjnego. Na wyższych piętrach mieszczą się biura sędziów, pracowników Trybunału Konstytucyjnego (w tym pracowników prawa konstytucyjnego). Na V piętrze znajdują się pokój narad, biblioteka i sala konferencyjna.

Sala rozpraw Na sali rozpraw ponad sędziami znajduje się godło Republiki Austrii. Po ścianie widnieją dwa cytaty z Konstytucji Austrii:„Österreich ist eine demokratische Republik” („Austria jest republiką demokratyczną”)oraz „Ihr Recht geht vom Volk aus” („Jej prawo pochodzi od Narodu”).mały|Sala rozpraw na I piętrze

Zobacz też Trybunał Państwa

Przypisy

Bibliografia Federalna Ustawa Konstytucyjna Republiki Austrii (Bundes-Verfassungsgesetz, w skrócie B-VG) Ustawa o Trybunale Konstytucyjnym (Verfassungsgerichtshofgesetz 1953, w skrócie VfGG) Europejski portal e-sprawiedliwość – Krajowe sądy szczególne

Kategoria:Sądy konstytucyjne Kategoria:Sądy w Austrii