Wileńska Izba Rolnicza – jednostka samorządu gospodarczego rolnictwa, a jednocześnie osoba publiczno-prawna, ustanowiona w celu zorganizowania zawodu rolniczego oraz w dziedzinie działalności rolnictwa. Pojęcie rolnictwo obejmowało – oprócz właściwego rolnictwa – również leśnictwo, ogrodnictwo, hodowlę zwierząt i ryb oraz inne gałęzie wytwórcze związane z gospodarstwem rolnym.
Powołanie Izby Na podstawie rozporządzenie Rady Ministrów z 1933 r. o utworzeniu izb rolniczych z siedzibami w Białymstoku, Kielcach, Lublinie, Lwowie, Łodzi, Łucku i Wilnie oraz o ustaleniu okręgów działalności tych izb ustanowiono Wileńską Izbę RolnicząRozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1933 r. o utworzeniu izb rolniczych z siedzibami w Białymstoku, Kielcach, Lublinie, Lwowie, Łodzi, Łucku i Wilnie oraz o ustaleniu okręgów działalności tych izb. .. Rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1933 r. nadano jej statutRozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 10 lutego 1933 r. o nadaniu statutu izbie rolniczej z siedzibą w Wilnie. .. Powołanie izby pozostawało w ścisłym związku z rozporządzenie Prezydenta RP z 1928 r. o izbach rolniczych, które zostało znowelizowane w 1932 r. Obwieszczeniem Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1932 r. ogłoszono jednolity tekst rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej o izbach rolniczychRozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o izbach rolniczych. .Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1932 r. o zmianach w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o izbach rolniczych. .Obwieszczenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 22 listopada 1932 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej o izbach rolniczych. ..
Ustawodawstw z 1928 r. regulujące tworzenie izb rolniczych pozwoliło na zorganizowanie jednej izby – Warszawskiej Izby Rolniczej. Dostrzeżono występowanie sprzeczności między ustawą o samorządzie terytorialnym a samorządem rolniczym. Podstawową trudność sprawiał fakt, iż ówczesne terytorium Polski o nieukształtowanych jeszcze ostatecznych granicach, stanowiło system odmiennych politycznie, gospodarczo oraz kulturowo regulacji prawno-administracyjnychRobert Stawicki, Samorząd terytorialny II Rzeczypospolitej – zarys prawno-historyczny. Biuro Analiz i Dokumentacji, Kancelaria Senatu, Warszawa 2015.. Różnice wyrażały się w kształcie, organizacji oraz w sposobie funkcjonowania organów administracji zarówno rządowej, jak i samorządowej. Ponadto kontrowersje wokół powstania izb rolniczych wzbudzał przymusowy charakter członkostwa w ich ramach izby oraz wzajemne relacje i podział zadań pomiędzy samorząd rolniczy a samorząd terytorialnyUstawa z dnia 23 marca 1933 r. o częściowej zmianie ustroju samorządu terytorialnego. ..
W regulacjach prawnych z 1932 r. przyjęto, że okręgiem działalności izby rolniczej był obszar jednego województwa. Jednocześnie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi względami gospodarczymi okrąg izby rolniczej mógł być mniejszy albo większy od obszaru jednego województwaKatarzyna Walkowiak, Rola izb rolniczych w rozwoju wsi i rolnictwa w Polsce, Wyższa Szkoła Bankowa, Poznań 2008.. Korzystając z możliwości rozszerzenia obszaru działania zawartych w ustawie z 1932 r. powołano Wileńska Izbę Rolnicza, która oprócz woj. wileńskiego, dodatkowo obejmowała województwo nowogródzkie.
Zadania Izby Do zadań izb rolniczych należało: przedstawicielstwo i obrona interesów rolnictwa, samodzielne przedsiębranie – w granicach obowiązujących przepisów prawa – środków w zakresie wszechstronnego popierania rolnictwa, wykonywanie czynności powierzanych izbom rolniczym przez ustawy i rozporządzenia oraz współdziałanie z władzami rządowymi i samorządowymi we wszelkich sprawach dotyczących rolnictwa, w szczególności zaś przy wykonywaniu przez te władze nadzoru nad działalnością powiatowych samorządów terytorialnych i zapewnianiu jednolitości prowadzonej przez te samorządy akcji w dziedzinie rolnictwa.
W urzeczywistnianiu przedstawicielstwa i obrony interesów rolnictwa izby rolnicze miały na celu: występowanie do władz rządowych i samorządowych z wnioskami o ogólnych potrzebach rolnictwa oraz o potrzebach rolnictwa ich okręgów, wydawanie opinie w sprawach dotyczących rolnictwa, w szczególności zaś opinie o projektach ustaw i rozporządzeń z zakresu rolnictwa oraz innych dziedzin, mających znaczenie dla rolnictwa, delegowania swoich przedstawicieli do istniejących przy władzach rządowych organów doradczych, wyznaczania na żądanie właściwych władz lub osób zainteresowanych rzeczoznawców do wydawania opinii, stwierdzania stanu faktycznego oraz innych działań, wymagających wiarogodności i znajomości rzeczy w sprawach dotyczących rolnictwa, składania Ministrowi Rolnictwa i Reform Rolnych sprawozdania o stanie rolnictwa w ich okręgach.
Samodzielne popieranie rolnictwa W zakresie samodzielnego popierania rolnictwa do zadań izb rolniczych w szczególności należało: zakładanie i utrzymywanie szkół rolniczych oraz szerzenie oświaty rolniczej pozaszkolnej, organizowanie doświadczalnictwa we wszystkich gałęziach produkcji rolnej, organizowanie wystaw i pokazów rolniczych, udzielanie porad i pomocy fachowej w sprawach rolnictwa, organizowanie rachunkowości gospodarstw rolnych, organizowanie melioracji rolnych, organizowanie hodowli, w szczególności kwalifikowanie gospodarskich zwierząt zarodowych i prowadzenie ksiąg tych zwierząt, wykonywanie kontroli gospodarstw hodowlanych oraz produktów hodowli, kwalifikowanie nasion i ziemiopłodów wprowadzanych do obrotu handlowego jako materiał uszlachetniony, organizowanie akcji ochrony roślin przed chorobami roślin i ich szkodnikami oraz akcji tępienia chwastów, współdziałanie w zaspakajaniu potrzeb rolnictwa w zakresie nawozów sztucznych, nasion, pasz, maszyn rolniczych, inwentarza żywego i innych środków produkcji rolnej, organizowanie lecznictwa zwierząt domowych, organizowanie gospodarstw leśnych w lasach niestanowiących własności Państwa oraz zalesień nieużytków, organizowanie ochrony rolnictwa przed klęskami elementarnymi oraz pomocy dla gospodarstw przez klęski te nawiedzonych, badanie opłacalności poszczególnych gałęzi produkcji rolnej i określanie istotnych kosztów produkcji, współdziałanie w zaspakajaniu potrzeb rolnictwa w zakresie kredytu, współdziałanie w sprawie organizacji zbytu produktów rolnych oraz przy ustalaniu cen tych produktów, w szczególności na giełdach i targach, zbieranie danych statystycznych, dotyczących rolnictwa, opieka nad gospodarstwami, powstałem z przebudowy ustroju rolnego, współdziałanie w organizowaniu ubezpieczeń w rolnictwie, opieka nad spółkami wodnymi, pastwiskowymi i leśnymi.
Organy Izby Organami izby rolniczej były: rada izby, zarząd izby, prezes izby.
Współpraca Izby z organizacjami rolniczymi Przy wypełnianiu swoich zadań w zakresie samodzielnego popierania rolnictwa izba utrzymywała stałą wież i ścisłą łączność z pracami jednostek samorządu terytorialnego i organizacjach rolniczych, przede wszystkim z powiatowymi organizacjami ogólno-rolniczymi. Wśród nich z: związkami rolniczymi, zrzeszeniami rolników, spółdzielniami rolniczymi.
Izby rolnicze uprawnione były do przejmowania od społecznych organizacji rolniczych – na ich wniosek i za zgodą Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych – cały majątek tych organizacji lub poszczególnych praw, zobowiązań, zakładów, i urządzeń w celu właściwego ich użytkowania.
Wybór radców w okręgach wyborczych Do rady izby wybierano osoby przez zgromadzenia wyborcze, bez różnicy płci, które przy braku przeszkód, czyniących zadość następującym warunkom: ukończyły 30 lat, byli właścicielami, dzierżawcami (użytkownikami) lub kierownikami założonych w okręgu izby gospodarstw rolnych, pracowali w okręgu izby w dziedzinie rolnictwa i posiadali wykształcenie wyższe lub wykształcenie rolnicze co najmniej średnie.
Okręgi wyborcze Dla przeprowadzenia wyborów radców ustanowiono 16 następujących okręgów wyborczych, przy czym w każdym okręgu wybierano po jednym radcy: I – brasławski, II – dziśnieński, III – mołodecki, IV – oszmiański, V – postawski, VI – święciański, VII – wilejski, VIII – wileńsko-trocki, Wilno, IX – baranowicki, X – lidzki, XI – nieświeski, XII – nowogódzki, XIII – słonimski, XIV – stołpecki, XV – szczuczyński, XVI – wołożyński.
Ponadto dokonywano wyboru radców z wyboru społecznych organizacji rolniczej, w tym po jednym radcy z następujących organizacjiZarządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 5 maja 1933 r. w sprawie wyboru radców przez społeczne organizacje rolnicze do rady Wileńskiej Izby Rolniczej. .Zarządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 9 maja 1936 r. w sprawie wyboru radców przez społeczne organizacje rolnicze do rady Wileńskiej Izby Rolniczej. .: Okręgowe Towarzystwo Organizacji i Kółek Rolniczych w Święcianach, Okręgowe Towarzystwo Organizacji i Kółek Rolniczych w Wilejce, Okręgowe Towarzystwo Organizacji i Kółek Rolniczych w Wilnie, Okręgowe Towarzystwo Organizacji i Kółek Rolniczych w Lidzie, Okręgowe Towarzystwo Organizacji i Kółek Rolniczych w Nieświeżu, Okręgowe Towarzystwo Organizacji i Kółek Rolniczych w Stołpcach, Okręgowe Towarzystwo Organizacji i Kółek Rolniczych w Szczucinie, Okręgowe Towarzystwo Organizacji i Kółek Rolniczych w Wołożynie, Towarzystwo Lniarskie w Wilnie (2 radców).
Przypisy
Kategoria:Izby rolnicze Kategoria:Rolnictwo II Rzeczypospolitej