Lagrange. Listy z Ziemi – polska powieść hard science-fiction autorstwa Istvana Vizvarego, wydana w 2023 roku przez wydawnictwo IX. Akcja utworu rozgrywa się w 2069 roku, po globalnej katastrofie ekologicznej, i koncentruje się na wyprawie badawczej w okolice Saturna oraz kontakcie z Obcymi.

Powieść zdobyła Nagrodę im. Janusza A. Zajdla, Nagrodę Literacką im. Jerzego Żuławskiego oraz Nagrodę „Nowej Fantastyki” dla Polskiej Książki Roku, stając się jedną z nielicznych polskich powieści science fiction wyróżnionych jednocześnie przez fandom, jury literackie i krytyków branżowych.

Fabuła Akcja powieści rozgrywa się w 2069 roku, po katastrofie ekologicznej wywołanej przez wirusa ACV, który doprowadził do załamania ziemskich ekosystemów i wybuchu wojny nuklearnej. Ludzkość przetrwała głównie na stacjach orbitalnych i w nielicznych osiedlach na Ziemi, a jej największą nadzieją pozostaje kolonizacja innych układów planetarnych.

Głównym wątkiem jest próbny rejs statku ESS „Steropes” z trzyosobową załogą w okolice Saturna. Misja ma stanowić test nowych technologii przed planowaną wyprawą do Alfy Centaura oraz zbadać podlodowy ocean Enceladusa pod kątem możliwości przechowania próbek ziemskiej biosfery. Ważnym elementem wyposażenia statku jest Plejone – organiczna sztuczna inteligencja określana jako „myślorost”, której możliwości poznawcze znacznie przewyższają ludzkie.

Podczas misji załoga odkrywa opuszczoną rosyjską stację kosmiczną „Rasswiet”, której załoga prowadziła eksperymenty łączące badania naukowe z motywami religijnymi i mistycznymi. Kontakt z pozostawionymi przez obcą cywilizację artefaktami oraz z niewyjaśnionym zjawiskiem obecnym w pobliżu stacji prowadzi do stopniowego rozpadu percepcji członków wyprawy. Pojawiają się synestezyjne doznania (m.in. „purpurowy szept”), pętle czasowe, pozorne śmierci i powroty, a granice między rzeczywistością, halucynacją, symulacją i alternatywnymi przebiegami wydarzeń ulegają zatarciu. Bohaterowie coraz częściej nie są w stanie rozstrzygnąć, która z obserwowanych wersji rzeczywistości jest prawdziwa.

Równolegle do wydarzeń na „Steropesie” czytelnik poznaje losy Ziemi dzięki listom pisanym przez byłą partnerkę jednego z członków załogi. Korespondencja stanowi kontrapunkt dla wydarzeń rozgrywających się w przestrzeni kosmicznej, ukazując codzienne życie ocalałych ludzi oraz postępujący rozpad ziemskiej cywilizacji po globalnej katastrofie.

Odbiór Recenzent „Nowej Fantastyki”, Tymoteusz Wronka, uznał Lagrange. Listy z Ziemi za oryginalną i wymagającą powieść hard science fiction, wysoko oceniając jej dopracowaną konstrukcję, spójną, wielowarstwową fabułę oraz umiejętne wykorzystanie klasycznych motywów gatunku. Chwalił bogactwo pomysłów naukowych i filozoficznych, zwłaszcza refleksję nad granicami ludzkiego poznania oraz rolą technologii w kontakcie z nieznanym. Za główną słabość książki uznał oszczędnie zarysowane postacie, które jego zdaniem pełnią przede wszystkim funkcję nośników idei, uznając jednak powieść za jedną z najciekawszych polskich książek science fiction roku i ubolewając, że podobne utwory ukazują się w Polsce tak rzadko.

Marcin Zwierzchowski w recenzji opublikowanej w „Polityce” uznał Lagrange. Listy z Ziemi za jedną z najlepszych polskich powieści roku i ocenił wszystkie zdobyte przez nią nagrody jako w pełni zasłużone. Chwalił książkę jako ambitną hard science fiction, podkreślając jej naukowy rygor, intelektualne wymagania stawiane czytelnikowi oraz nawiązania do twórczości Stanisława Lema, Arthura C. Clarke’a i Petera Wattsa. Zdaniem recenzenta powieść podejmuje temat kontaktu z radykalnie obcą inteligencją, oferując „literackie wyzwanie”, które zostało docenione zarówno przez czytelników, krytyków, jak i środowisko akademickie. Zwierzchowski wyraził również nadzieję, że sukces książki przyczyni się do odrodzenia polskiej fantastyki naukowej.

Dla „Rzeczpospolitej” książkę zrecenzował Marek Oramus. Uznał powieść za jedno z najlepszych współczesnych dzieł polskiego SF. Szczególnie wysoko ocenił naukową wiarygodność przedstawionej wizji przyszłości, kompetencje autora w zakresie astronautyki i technologii oraz umiejętność wplatania złożonych koncepcji naukowych w fabułę. Za atuty uznał także rozmach świata przedstawionego, liczne oryginalne pomysły oraz połączenie motywów kosmicznej eksploracji z refleksją metafizyczną i katastroficzną.

Książkę zrecenzował także anonimowy recenzent dla „Informatora Gdańskiego Klubu Fantastyki”. Recenzent uznał Lagrange. Listy z Ziemi za powieść ambitną, dobrze napisaną i misternie skonstruowaną, chwaląc jej złożoną fabułę, naukowe zaplecze oraz wykorzystanie motywów sztucznej inteligencji i eksploracji kosmosu. Jako główny temat utworu wskazał refleksję nad kruchością ludzkości, zagrożeniami cywilizacyjnymi i wyjątkową rolą Ziemi jako jedynego domu człowieka. Jednocześnie przyznał, że hermetyczny charakter powieści i nagromadzenie specjalistycznych zagadnień utrudniły mu odbiór, przez co książka nie przypadła mu do gustu. Mimo osobistych zastrzeżeń podkreślił, że liczne walory utworu uzasadniają jego sukces, zwracając uwagę na zdobycie licznych nagród literackich polskiego fandomu.

Beatrycze Nowicka w recenzji „Lagrange. Listy z Ziemi” oceniła powieść na 8,5/10. Oceniła ją jako ambitną i wymagającą intelektualnie hard science fiction, doceniając złożoną konstrukcję fabuły, liczne koncepcje naukowe i filozoficzne oraz szacunek autora dla inteligencji czytelnika. Zwróciła uwagę na inspiracje twórczością m.in. Dana Simmonsa, Jacka Dukaja i Petera Wattsa, podkreślając, że Vizvary rozwija znane motywy w oryginalny sposób. Pozytywnie oceniła także sposób przedstawienia zagadnień takich jak transhumanizm, sztuczna inteligencja czy granice ludzkiego poznania. Krytycznie odniosła się natomiast do niektórych elementów świata przedstawionego, zwłaszcza wizji przyszłej Ziemi, części rozwiązań biologicznych oraz słabiej zarysowanych postaci. Podsumowała jednak, że jest to wartościowa artystycznie powieść science fiction, którą poleca czytelnikom poszukującym ambitniejszych lektur.

Nagrody +RokNazwa nagrodyWynikKomentarzŹródło2024Nagroda im. Jerzego ŻuławskiegowygranaNagroda głowna.Nagroda im. Macieja ParowskiegowygranaNagrody „Nowej Fantastyki”Polska Książka RokuwygranaNagroda im. Janusza A. Zajdlawygrana Vizvary zdobył za jej napisanie również nominację do Śląkfy w kategorii Twórca.

Książka była też nominowana do nagrody Europejskiego Stowarzyszenia Science Fiction (kategoria Best Written Work of Fiction) w 2025.

Przypisy

Kategoria:Polskie powieści fantastycznonaukowe Kategoria:Powieści fantastycznonaukowe z 2023 roku Kategoria:Utwory literackie, których akcja toczy się w kosmosie