Nieświszczuk

mały|250px|Zaniepokojony nieświszczuk wygląda z nory mały|250px|Pieski preriowe Nieświszczuk (Cynomys) – rodzaj ssaków z podrodziny afrowiórek (Xerinae) w obrębie rodziny wiewiórkowatych (Sciuridae). Nieświszczuki zostały po raz pierwszy naukowo opisane w 1805 roku podczas ekspedycji Lewisa i Clarka.

Rozmieszczenie geograficzne Występują w Ameryce Północnej. W Stanach Zjednoczonych nieświszczuki głównie występują na zachód od rzeki Missisipi, choć można je spotkać w kilku rejonach na wschodzie. Zostały wytępione w pewnych rejonach Wielkich Równin, ponieważ farmerzy uważali je za szkodniki.

Opis Są to nieduże, o zwartej budowie, kopiące obszerne nory gryzonie z krótką szczęką. Długość ciała (bez ogona) 290–440 mm, długość ogona samic 46–100 mm, samców 40–105 mm; masa ciała samic 460–930 g, samców 460–1300 g. Nazywane są „pieskami”, ponieważ w chwili zagrożenia lub zainteresowania wydają odgłosy podobne do szczekania. Są roślinożerne. Na wolności mieszkają w licznych koloniach nazywanych potocznie „miastami”, które podzielone są na rodziny, zwane też koteriami. Sieć płytkich tuneli i komór zamieszkiwana przez jedną kolonię zajmuje zwykle ok. 100 ha powierzchni, jednak największa odkryta kolonia obejmowała obszar 65 tys. km² i mieszkało w niej 400 mln osobników.

Zagrożenia i udomawianie W wielu rejonach rolniczych powodują poważne straty finansowe – kolonia skupiająca 25 tys. nieświszczuków zjada tyle pożywienia, co 100 krów lub 800 owiec, przez co od wielu lat są ofiarą zarówno masowego trucia i zatapiania całych kolonii, jak i niekontrolowanego odstrzału zwierząt. Szacuje się, że w porównaniu z rokiem 1800, pod koniec lat 90. XX wieku w USA przetrwało tylko 5% populacji zwierząt. Takie zmniejszenie liczebności doprowadziło do zagrożenia wymarciem tchórza czarnonogiego, który poluje na te zwierzęta.

Z uwagi na ukształtowane podczas życia w koloniach duże umiejętności społeczne oraz czytelną mowę ciała, od początku lat 90. XX wieku coraz częściej są udomawiane – najpierw w USA, a potem również w Europie. Udomawianie tych gryzoni przyczynia się do coraz większego nacisku opinii publicznej na wprowadzenie prawnej ochrony nieświszczuków. W USA stwierdzono też, iż coraz częściej nieświszczuki potrafią się adaptować do życia w wielkich miastach, budując mniejsze kolonie na niezabudowanych obszarach miast. Również w USA farmerzy coraz częściej zachowują „miasta” nieświszczuków, traktując je jako atrakcję turystyczną, pokazywaną odpłatnie przyjezdnym.

Systematyka Rodzaj zdefiniował w 1817 roku francusko-amerykański przyrodnik Constantine Samuel Rafinesque w artykule zatytułowanym Opisy siedmiu nowych rodzajów północnoamerykańskich czworonogów, opublikowanym w czasopiśmie „The American Monthly Magazine and Critical Review”. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) nieświszczuk czarnoogonowy (C. ludovicianus).

Etymologia Cynomys (Cynomis, Cynomomus): kuōn, κυνος kunos ‘pies’; μυς mus, μυός muos ‘mysz’. Monax: ‘samotny’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Monax missouriensis (= Arctomys ludoviciana ). Mamcynomiscus: modyfikacja zaproponowana przez meksykańskiego przyrodnika Alfonso Luisa Herrerę w 1899 roku polegająca na dodaniu do nazwy rodzaju przedrostka Mam (od Mammalia). Leucocrossuromys: gr. λευκος leukos ‘biały’; κροσσοι krossoi ‘frędzel’; ουρα oura ‘ogon’ ; μυς mus, μυός muos ‘mysz’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Spermophilus gunnisoni .

Podział systematyczny Do rodzaju należą następujące występujące współcześnie gatunki zgrupowane w dwóch podrodzajach: Podrodzaj Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa Podgatunki Rozmieszczenie geograficzne Podstawowe wymiaryDC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała StatusIUCN Leucocrossuromyscentruj|80pxCynomys parvidens J.A. Allen, 1905nieświszczuk małygatunek monotypowyendemit Stanów Zjednoczonych: południowo-środkowe UtahDC: 29–37 cmDO: 4,7–6,2 cmMC: 0,78–1,1 kgcentruj|150pxCynomys gunnisoni(S.F. Baird, 1855)nieświszczuk płowy2 podgatunkiendemit Stanów Zjednoczonych: południowo-wschodnie Utah, Kolorado, środkowa i wschodnia Arizona oraz północny i północno-zachodni Nowy MeksykDC: 31–39 cmDO: 4–6,1 cmMC: 0,46–1,3 kgcentruj|150pxCynomys leucurusC.H. Merriam, 1890nieświszczuk białoogonowygatunek monotypowyendemit Stanów Zjednoczonych: południowo-środkowa Montana, zachodnie i środkowe Wyoming, północno-wschodnie Utah oraz zachodnie KoloradoDC: 35–37 cmDO: 5,5–5,7 cmMC: 0,92–1,1 kgCynomyscentruj|150pxCynomys ludovicianus(Ord, 1815)nieświszczuk czarnoogonowy2 podgatunkiskrajnie południowa Kanada (południowy Saskatchewan) przez środkowe Stany Zjednoczone do północno-zachodniego Meksyku (skrajnie północno-wschodnia Sonora i północno-zachodnia Chihuahua)DC: około 37 cmDO: 8,4–8,7 cmMC: 819–905 gcentruj|150pxCynomys mexicanusC.H. Merriam, 1892nieświszczuk meksykańskigatunek monotypowyendemit Meksyku: południowo-wschodnia Chihuahua, południowo-zachodnie Nuevo León i północne San Luis PotosíDC: 38–44 cmDO: 10–10,5 cmMC: 0,93–1,1 kg Kategorie IUCN: – gatunek najmniejszej troski, – gatunek zagrożony.

Opisano również gatunki wymarłe z plejstocenu Stanów Zjednoczonych: Cynomys hibbardi Cynomys niobrarius Cynomys vetus

Nieświszczuki w kulturze masowej Nieświszczuki są pokazywane w pierwszych scenach filmu Indiana Jones i Królestwo Kryształowej Czaszki „Dramatic Prairie Dog” i „Dramatic Chipmunk” to tytuły przeróbek filmu pokazującego zaskoczonego nieświszczuka, umieszczane przez ich autorów na YouTube

Uwagi

Przypisy Nazwy zwyczajowe za:

Bibliografia

Pat Stroer (1996) Prairie Dog Pets. A Guide to Their Proper Care and Enjoyment. Wydane nakładem autorki Dorothy Hinshaw Patent (2006) Prairie Dogs. New York, Clarion Books Sharon L. Vanderlip. (2002) Prairie Dogs. New York, Barron's

Linki zewnętrzne Działania na rzecz ochrony piesków preriowych Najważniejsze pytania na temat piesków preriowych

Kategoria:Świstaki Kategoria:Taksony opisane przez Constantine’a Samuela Rafinesque’a