Bitwa pod Giedrojciami – bitwa wojsk litewskich z oddziałami gen. Lucjana Żeligowskiego w dniach 17–21 listopada 1920 r. zakończona zwycięstwem Litwinów i podpisaniem porozumieniaLescius 2004, s. 1. 386.Kiaupa 2005, s. 1. 251..
Preludium 10 września 1920 r. oddziały Lucjana Żeligowskiego, które zdobyły Wilno (1 Dywizja Piechoty Litewsko-Białoruskiej, 13. Pułk Ułanów Wileńskich) zaatakowały dalej w kierunku zachodnim i północno-zachodnim. Ten atak na lewy brzeg Wilii (w kierunku zachodnim) na linii Jewie-Olkieniki został zatrzymany przez 3. Dywizję Piechoty (dowódca ).
Atak na prawy brzeg Wilii (w kierunku północno-zachodnim) był silniejszy i 1 Dywizja Piechoty (, 4, i pułki piechoty; dowódca Stasys Nastopka) wycofała się z walk. Potem Polacy zajęli Niemenczyn, Święciany, Szyrwinty, Giedrojcie. Ułani, którzy 21 października wkroczyli na tyły litewskie i przyczynili się do kapitulacji dowództwa 1. Dywizji Piechoty wraz ze Stasysem Nastopką. 27 października wojska Lucjana Żeligowskiego dotarły do Zelwy i zagroziły przecięciem szosy Wiłkomierz-UcianaAlišauskas 1958, s. 25. 102.. W dniach 28–30 października 1 Dywizja Piechoty Armii Litewskiej (2, 7 i 9 pułk piechoty, dowódca ) przeprowadziła kontratak i odbiła Zelwę, a 1 listopada wyzwoliła Giedrojcie. Front zatrzymał się na linii Kiernów–Muśniki–Szyrwinty–Giedrojcie–Dubinki–Nowe Święciany.
Bitwa Polska ofensywa 17 listopada Po podjęciu przez Ligę Narodów decyzji o rozwiązaniu konfliktu między Litwinami a Polakami na Wileńszczyźnie w drodze plebiscytu i po wyjeździe do strefy działań wojennych Komisji Kontroli Wojskowej Ligi Narodów, Lucjan Żeligowski, który starał się zająć te tereny aż do linii demarkacyjnej z czerwca 1920 r., zmuszony był się spieszyć, gdyż siła jego wojsk stopniowo słabła. Wczesnym rankiem 17 listopada Polacy rozpoczęli nowy atak na 30-kilometrowym odcinku frontu Szyrwinty–Giedrojcie–DubienikiRadziwonowicz, Tadeusz s. 46.. Dwie brygady piechoty, wspierane przez artylerię, zaatakowały w kierunku na Szyrwinty i Giedrojcie, a brygada kawalerii (jedenaście szwadronów) przedarła się na tyły armii litewskiej w wąwozie Dubinki w kierunku Videniškių–KurkliaiLescius 2004, s. 1. 403..
Dowódca litewskiej 1 Dywizji zatwierdził plan przedstawiony na naradzie oficerów 7. pułku piechoty, a zaproponowany przez dowódcę 3. batalionu Teodora Balnosa, aby ominąć Szyrwinty i zaatakować Polaków od flanki i tyłu.
Litewski rajd na Maciejuńce mały|Pomnik poległych pod Giedrojciami Wieczorem 18 listopada utworzona i dowodzona przez niego grupa licząca 170-200 żołnierzy, po 14-kilometrowym nocnym marszu przez las, zaatakowała polski batalion 81 Pułku Strzelców Grodzieńskich stacjonujący w pobliżu wsi Maciejuńce. W czasie bitwy zginął dowódca tego pułku Seweryn Rymaszewski, a część pułku wzięto do niewoli (około 200 jeńców); zdobyto także wiele łupów (dwa działa, dziewięć moździerzy, dwadzieścia karabinów maszynowych). Pozostałe dwa bataliony pułku zostały rozproszone w okolicach Szyrwint. Po przegrupowaniu Polacy wkrótce ponownie zajęli Szyrwinty.
Litewskie kontruderzenie Rankiem 19 listopada przybyły do Wiłkomierz dowódca armii generał Silvestras Žukauskas zorganizował kontratak całym frontem. Wzmocniono 2. pułk piechoty, który wycofywał się w okolice Liduokii, a na front dodano dodatkowo . Armia litewska rozpoczęła atak w nocy z 20 na 21 listopada. Szyrwinty zostały ponownie otoczony od strony lasu i po krótkiej bitwie zajęte. Podczas ataku w stronę Giedrojć doszło do ciężkich walk pod Šipieni, Bekupą i Giedrojciami, gdzie wyróżnił się III Batalion 2 Pułku Piechoty (dowódca L. Butkevičius). 21 listopada po południu Giedrojcie zostały opanowane. Ponosząc znaczne straty, armia litewska wróciła na pozycje, które zajmowała przed 17 listopada.
Straty Straty polskie obejmują rozbity został samochód pancerny, wzięte 2 karabiny maszynowe, około 20 000 naboi do karabinów, kilka wagonów z pociskami artyleryjskimi, 60 jeńców (w tym 11 ciężko rannych), około 30 zabitych, a także pewną ilość zaginionych i rannychLescius 2004,s 403..
Straty litewskie obejmują 15 zabitych, około 60 zostało rannych, a zaginionych około 70.
Zakończenie walk Na wniosek Komisji Kontroli Wojskowej Ligi Narodów zakończono działania wojenne. Polska brygada kawalerii, odcięta głęboko z tyłu, zaczęła pospiesznie się wycofywać i ścigana przez litewskich żołnierzy i partyzantów przekroczyła linię frontu pod Łabonarami 24 listopada. 29 listopada za pośrednictwem Komisji Kontroli Wojskowej Ligi Narodów przedstawiciele rządu litewskiego i Litwy Środkowej podpisali w Kownie protokół o zawieszeniu broni, ustanawiający strefę neutralną o szerokości 6 km pomiędzy armiamiŁach.B s. 173..
Upamiętnienie mały|Armata Giedrojcka Miejsce bitwy pod Giedrojciami upamiętnia symboliczna armata.
Przypisy
Bibliografia Lescius, Witold (2004) Wilno: Generolo Jono Žemaičio Lietuvos karo akademija ISBN 9955-423-23-4. Iršėnas, Marius (2015). Wilno, Litwa: Wileńska Akademia Sztuki Press. ISBN 9786094470974. Jankauskas, Vidmantas (2004) Wilno: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas „Giedraičių mūšis” Kiaupa, Zigmantas (2005). Historia Litwy Wilno Ališauskas, Kazys (1958). „Lietuvos kariuomenė (1918–1944)”. Lietuvių enciklopedija (po litewsku). Tom. XV. Boston, Massachusetts: Lietuvių enciklopedijos leidykla
Kategoria:Historia Litwy w latach 1918–1940 Giedrojcie Giedrojcie