thumb|Logo Tarnowskiego Szlaku Ceramicznego
Spółdzielnia Pracy Przemysłu Ludowego i Artystycznego „Kamionka” – zlikwidowana spółdzielnia pracy, która funkcjonowała w miejscowości Łysa Góra w gminie Dębno, w powiecie brzeskim województwa małopolskiego.
Powstała w 1947 roku z inicjatywy Franciszka Mleczki. Przedsięwzięcie zostało nazwane „eksperymentem łysogórskim”. W roku 1951 kierowanie spółdzielnią przejął Bolesław Książek – artysta ceramik.
Z czasem do Łysej Góry zaczęli przybywać inni artyści, a wyroby rzemieślnicze wysyłano także za granicę Polski. Jako spółdzielnia działała do 1992 roku, następnie zakład został sprywatyzowany i ostatecznie zamknięty na początku XXI wieku.
W 2016 roku w Łysej Górze otwarta została izba pamięci ze stałą wystawą „Skarby Łysej Góry”, na której obejrzeć można dzieła artystów i pracowników Spółdzielni Wyrobów Ceramicznych „Kamionka”.
Historia W otwarcie spółdzielni zaangażowało się społeczeństwo Łysej Góry. Ważna inicjatywa związana była z organizacją pracy dla mieszkańców, którzy ucząc się w Szkole Zawodowej mogli następnie ubiegać się o pracę w Spółdzielni Pracy i Rękodzieła Artystycznego „Kamionka”. „Spółdzielnia była pierwotnie wielobranżowa, lecz od samego początku ważne były w niej wyroby z gliny (cegły, doniczki), co po kilku latach zaowocowało produkcją ceramiki artystycznej. (...) Kamionka należała początkowo do Centrali Spółdzielczości Pracy, a w 1950 roku przeszła do Spółdzielczo-Państwowej Centrali Przemysłu Ludowego i Artystycznego”.
Miejsca, w których znajdują się wyroby spółdzielni Bar mleczny pod nazwą „Złota Kurka” w Warszawie, budynek znajduje się na liście zabytków. Na jego ścianach umieszczono płytki, którymi wyłożono również ściany innych barów warszawskiej MDM. Było to istotne przedsięwzięcie, ponieważ w Polsce, w latach 60. XX w., do większości pomieszczeń przeznaczonych do kontaktu z żywnością używano posadzki ceramicznej, aby utrzymać wysoki poziom higieny w pomieszczeniach. Dodatkowo ceramika była stosunkowo tania oraz łatwo dostępna. Pawilon Cepelii w Warszawie. Cała południowa Polska pełna jest realizacji ceramicznych z okresu PRL, często mylnie nazywanymi mozaikami, które przeważają w Polsce północnej. W 1952 roku architekci budujący Marszałkowską Dzielnicę Mieszkaniową w Warszawie potrzebowali w trybie natychmiastowym kilkunastu tysięcy płytek do wystroju wnętrz lokali usługowych, barów, sklepów, zaplanowanych na parterach budynków. Nikt w Polsce, oprócz pracowników zakładu „Kamionka”, nie chciał się podjąć tego zadania. Kierownik zakładu wspomniał, że czasu było mało, dlatego zmuszeni byli pracować również na nocnych zmianach. Po tym sukcesie, jesienią 1952 roku, Polska Kronika Filmowa stworzyła film „Skarby Łysej Góry” na temat „Kamionki”. Po tym wydarzeniu, popularnym stało się zdobienie ścian i elewacji wielkoformatowymi ceramicznymi obrazami.
Architekci z całej Polski realizujący przede wszystkim dworce kolejowe, szkoły, kina, ośrodki sportowe czy zakłady przemysłowe, zdali sobie sprawę, że elewacja to idealne miejsce do zagospodarowania dekoracją ceramiczną. Rozpoczęto wyroby płyt okładzinowych. Zaprezentowano je na wystawie „Ceramiczny eksperyment” w Pałacu pod Blachą w Warszawie w 1960 roku. Wystawa, której twórcami byli Bolesław Książek, Krzysztof Henisz i Zygmunt Madejski spotkała się z dobrym przyjęciem. Pracownicy „Kamionki” realizowali projekty plastyczne różnych artystów. W tamtym okresie w Polsce trwał intensywny rozwój budowlany, w związku z czym poszukiwano nowoczesnych sposobów ozdabiania wnętrz i elewacji nowych budynków.
Ozdoby ceramiczne były popularne w Małopolsce, na Śląsku oraz w górskich miejscowościach turystycznych. Można spotkać zarówno ceramiczne mozaiki układane z łysogórskiego materiału jak i realizację płyt okładzinowych. Ozdabiano elewacje budynków publicznych, sakralnych oraz domy prywatne. Ciekawostką jest, że wyroby z Kamionki znajdowały się na ścianach budynku Teatru im. L. Solskiego w Tarnowie, jednak bezpowrotnie zniknęły.
Przykładami miejsc gdzie jeszcze ich nie zniszczono są:
Pijalnia wód w Krynicy-Zdrój, Muszynie czy Szczawnicy, Stacja kolejki na Górę Parkową w Krynicy-Zdrój, Restauracja Hawana w Krynicy-Zdrój, Kino Marzenie w Tarnowie, Ściana basenu w Mościcach w Tarnowie, Mozaika na ścianie dworca Kraków Płaszów, Teatr Bagatela w Krakowie, Bank Spółdzielczy w Brzesku, budynek Spółdzielni „Kamionka” w Łysej Górze, budynek OSP w Łoniowej, grota i droga krzyżowa w Sanktuarium NMP z Lourdes w Porąbce Uszewskiej, kościół Matki Bożej Nieustającej Pomocy w Łysej Górze, jak również na domach prywatnych w Tarnowie.
Tarnowski Szlak Ceramiczny Szlak obejmuje 40 obiektów rozmieszczonych w 10 miejscowościach. Głównym celem szlaku jest zachowanie i udostępnienie prac dawnej Spółdzielni Rękodzieła Artystycznego "Kamionka". Artystycznne dzieła można znaleźć w miejscowościach takich jak: Tarnów, Dębno, Wojnicz, Brzesko, Nowy Wiśnicz oraz Łysa Góra. Obiekty na szlaku są połączone oznakowaną trasą rowerową.
Współczesne wystawy artystyczne związane z „Kamionką” Prace Bolesława Książka są częścią zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie, Krakowie, Gdańsku i Wrocławiu, a także znajduje się w prywatnych kolekcjach
w tarnowskim BWA „Łysogórski eksperyment. Ceramika artystyczna” (2015 r.)
warszawskiej Zachęcie „Eksperyment łysogórski 50 lat później” (2017 r.)
wrocławskim BWA „W niedalekiej przeszłości” (2018 r.)
Ceramika i produkty spółdzielni W „Kamionce” produkowano też naczynia, zastawy stołowe, talerze, figurki, które stanowiły elementy dekoracyjne w wielu domach.
Przypisy
Kategoria:Sztuka polska Kategoria:Spółdzielnie rękodzieła artystycznego Kategoria:Spółdzielnie w Polsce Kategoria:Łysa Góra (województwo małopolskie)