Edwin Hugo Lazarus Henckel von Donnersmarck (ur. 23 stycznia 1865 w Ramułtowicach, zm. 23 marca 1929 w Nakle Śląskim) – niemiecki arystokrata, właściciel ziemski, przedsiębiorca związany z przemysłem wydobywczym i polityk Niemieckiej Partii Centrum. W latach 1908–1918 był deputowanym do Pruskiej Izby Reprezentantów, a od 1925 roku do śmierci pełnił funkcję prezesa Niemieckiego Związku Ludowego dla Polskiego Śląska.

Życiorys Pochodzenie i majątki Urodził się w rodzinnym majątku w Ramułtowicach, położonym w ówczesnym powiecie średzkim w prowincji śląskiej. Był synem Łazarza IV Henckla von Donnersmarcka, właściciela dóbr i deputowanego do Reichstagu, oraz Marii von Schweinitz und Krain. Jego dziadkiem ze strony ojca był przemysłowiec Hugo I Henckel von Donnersmarck.

Po rodzicach przejął rodzinny fideikomis obejmujący dobra rycerskie w Ramułtowicach. Był również związany z majątkami nakielskiej linii rodu Henckel von Donnersmarck oraz przedsiębiorstwami górniczymi i hutniczymi działającymi w obrębie wolnego państwa stanowego Bytom. Prowadzona w tych dobrach działalność gospodarcza obejmowała wydobycie węgla kamiennego i rud metali oraz produkcję cynku.

Główną siedzibą rodziny Edwina był pałac w Nakle Śląskim. W 1919 roku sprzedał część należących do rodziny gruntów w Rojcy, przeznaczając uzyskane środki na budowę domów dla pracowników.

Działalność polityczna Należał do Niemieckiej Partii Centrum, reprezentującej przede wszystkim katolicką część społeczeństwa Cesarstwa Niemieckiego. W latach 1908–1918 zasiadał jako jej przedstawiciel w Pruskiej Izbie Reprezentantów. Działał również w strukturach partii na Śląsku, pełniąc funkcję zastępcy przewodniczącego jej organizacji w okręgu wrocławskim.

W wyborach do Reichstagu w 1912 roku kandydował z ramienia Partii Centrum w okręgu wyborczym obejmującym wiejską część Wrocławia i powiat średzki, nie uzyskał jednak mandatu.

Po podziale Górnego Śląska i przyłączeniu Nakła Śląskiego do Polski pozostał w swojej górnośląskiej posiadłości. W listopadzie 1925 roku został prezesem Niemieckiego Związku Ludowego dla Polskiego Śląska, organizacji reprezentującej niemiecką mniejszość narodową w autonomicznym województwie śląskim. Funkcję tę sprawował do śmierci. Bieżącymi pracami związku kierował jego przewodniczący wykonawczy Otto Ulitz.

Związek zajmował się ochroną praw niemieckiej ludności w województwie śląskim, w szczególności w zakresie szkolnictwa, używania języka niemieckiego oraz działalności kulturalnej i gospodarczej. Podstawę prawną części jego wystąpień stanowiły przepisy polsko-niemieckiej konwencji genewskiej dotyczącej Górnego Śląska z 1922 roku.

Działalność katolicka i społeczna Henckel von Donnersmarck uczestniczył w działalności niemieckich organizacji katolickich. Był wiceprzewodniczącym Niemieckiego Zjazdu Katolików w Akwizgranie w 1912 roku oraz zjazdu we Frankfurcie nad Menem w 1921 roku. W 1924 roku podczas śląskiego zgromadzenia katolickiego w Gliwicach wygłosił wystąpienie poświęcone praktycznemu wymiarowi chrześcijaństwa.

Po utworzeniu diecezji katowickiej deklarował w imieniu niemieckich katolików lojalność wobec jej pierwszego biskupa, Augusta Hlonda. Jego aktywność łączyła działalność polityczną w niemieckich organizacjach mniejszościowych z uczestnictwem w życiu Kościoła katolickiego na polskim Górnym Śląsku.

Przed 1918 rokiem był przewodniczącym Śląskiego Automobilklubu, regionalnej organizacji należącej do niemieckiego automobilklubu. Zajmował się również hodowlą koni pełnej krwi angielskiej i prowadził własną stajnię wyścigową.

Rodzina W 1895 roku poślubił Wilhelmine Marie Kinsky von Wchinitz und Tettau (1869–1943), córkę Friedricha Karla Kinsky’ego von Wchinitz und Tettau i Sophie von Mensdorff-Pouilly. Małżeństwo miało pięcioro dzieci: Sophie Josefine Margarete Henckel von Donnersmarck (1896–1972); Marie Alice Anna Gabriela Margarethe Henckel von Donnersmarck (1897–1971); Theresia Maria Gabriela Margarete Henckel von Donnersmarck (1899–1959); Łazarz Friedrich Carl Alois Anton Vinzenz Henckel von Donnersmarck (1902–1991); Friedrich-Carl Henckel von Donnersmarck (1905–1989).

Do jego wnuków należeli m.in. opat Gregor Henckel-Donnersmarck, działacz Zakonu Maltańskiego Leo-Ferdinand Henckel von Donnersmarck oraz Karl Josef Henckel von Donnersmarck, mąż Marii Adelajdy Luksemburskiej. Reżyser Florian Henckel von Donnersmarck jest jego prawnukiem.

Śmierć Zmarł 23 marca 1929 roku w Nakle Śląskim. Został pochowany w rodzinnym mauzoleum Donnersmarcków, w którym spoczywali również jego rodzice, Łazarz IV i Maria, a później została pochowana także jego żona Wilhelmine.

Po jego śmierci funkcję prezesa Niemieckiego Związku Ludowego dla Polskiego Śląska objął Hans Heinrich von Pless.

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Donnersmarckowie Kategoria:Niemieccy przedsiębiorcy Kategoria:Politycy Niemieckiej Partii Centrum Kategoria:Posłowie do pruskiego Landtagu w Berlinie Kategoria:Niemieccy działacze społeczni Kategoria:Działacze mniejszości niemieckiej w II RP Kategoria:Ludzie związani z Nakłem Śląskim Kategoria:Ludzie związani z Radzionkowem Kategoria:Urodzeni w 1865 Kategoria:Zmarli w 1929