Franz Wilhelm Rosenthal (ur. 31 sierpnia 1914 w Berlinie, zm. 8 kwietnia 2003 w Branford, Hrabstwo New Haven, Connecticut) – niemiecko-amerykański orientalista.

Życiorys Franz Rosenthal urodził się 31 sierpnia 1914 roku w Berlinie. Pochodził z żydowskiej rodziny. Jego ojciec, Kurt W. Rosenthal (1973–1972), był kupcem. Jego matka nazywała się Elsa i pochodziła z rodziny Kirschstein (1886–1959). Franz był ich drugim dzieckiem, miał starszego brata. Brat Franza zmarł w trakcie wojny w Auschwitz. Rodzice Franza uciekli w 1939 roku do Holandii, gdzie ukrywali się do końca II wojny światowej. W 1946 roku wyemigrowali do Stanów Zjednoczonych.

Franz uczęszczał do liceum humanistycznego w berlińskiej dzielnicy Wilmersdorf. W 1932 roku zdał w niej również maturę. Tego samego roku rozpoczął studia na Uniwersytecie Berlińskim, gdzie studiował filologię klasyczną oraz języki i cywilizacje orientalne. W 1935 roku uzyskał stopień doktora, pisząc rozprawę na temat inskrypcji palmyreńskich, opublikowaną w następnym roku. Po roku nauczania we Florencji we Włoszech w szkole dla uchodźców z Niemiec, został wykładowcą w seminarium rabinackim w Berlinie. W 1938 roku ukończył historię studiów aramejskich, za co otrzymał Medal i Nagrodę Lidzbarskiego, ale nagroda pieniężna została mu wstrzymana, ponieważ był Żydem.

W 1938 roku opuścił Niemcy i udał się do Szwecji, gdzie został zaproszony przez szwedzkiego historyka religii Henryka Samuela Nyberga. Będąc wtedy w miejscowości Uppsala, upomniał się o swoją nagrodę pieniężną, jednak nadaremnie. Stamtąd udał się do Anglii i do Stanów Zjednoczonych przybył ostatecznie 5 lutego 1940 roku, otrzymawszy zaproszenie do dołączenia do wydziału Hebrew Union College w Cincinnati (HUC), Ohio. W podróży do Stanów Zjednoczonych pomogła mu jedna z żydowskich organizacji uchodźców. W porównaniu do jego poprzedników, Franz uciekał przez Szwecję, a nie przez Francję.

W 1943 roku został obywatelem USA i wcielony do tamtejszej armii. Po podstawowym szkoleniu dołączył do Office of Strategic Services (OSS) w Waszyngtonie.

Po wojnie powrócił do pracy akademickiej, najpierw na HUC, a w 1948 roku przeniósł się na Uniwersytet Pensylwanii, gdzie uczył języka arabskiego. Wypłata Rosenthala musiała być negocjowana z ówczesnym dziekanem, kierunek nauczany przez Rosenthala nie cieszył się przychylnością administracji. W 1956 roku został mianowany Louis M. Rabinowitz Professur of Semitic Languages in Yale University (profesorem języków semickich im. Louisa M. Rabinowitza na Uniwersytecie Yale). W 1967 roku uzyskał stopień akademicki Sterling Professor, a w 1985 roku tytuł profesor emeritus.

Franz Rosenthal zmarł 8 kwietnia 2003 roku w Branford w stanie Connecticut po długiej chorobie.

Życie prywatne Franz Rosenthal przez całe życie nie miał żony. Po wyemigrowaniu jego rodziców do Stanów Zjednoczonych żył przez wiele lat wspólnie ze swoim ojcem, który zmarł w 1972 roku w wieku 99 lat. Często odwiedzał Europę, a swoje ferie chętnie spędzał w Szwajcarii. Jedynym luksusem, na który sobie pozwalał, były książki, niewiele i przeważnie pierwsze wydania.

Twórczość Prace napisane przez Franza Rosenthala były w większości bardzo rozbudowanymi i obszernymi monografiami. Pisał według schematów znanych mu z pracy w Niemczech: zaczynał badaniem pola semantycznego, następnie przechodził do semiotyki, a kończył na etymologii. W swoich tekstach chciał utrzymywać porządek bez nadmiernego upraszczania i pisał je encyklopedycznie. Tytuły jego pierwszych prac, np. „A History of Muslim Historiography” (1952) lub „Humor in Early Islam” (1956), obiecywały, z perspektywy odbiorców, czytelnikom więcej, niż ostatecznie ofiarowały. Amerykańscy czytelnicy Rosenthala byli rozczarowani. Natomiast muzułmańscy czytelnicy byli szczęśliwi, że są blisko swojej tradycji. Dlatego dwie książki Rosenthala, „Histography” (1963) i „Concept of Freedom” (1978), zostały przetłumaczone na język arabski, a w 1997 „Humor in Early Islam” na język turecki.

Poniżej znajduje się kilka ze wszystkich napisanych przez Franza Rosenthala prac i książek.

Die aramaistische Forschung seit Th. Nöldeke's Veröffentlichungen, 1939 The Technique and Approach of Muslim Scholarship, 1947 A History of Muslim Historiography, 1952 Ishaq b. Hunayn’s Ta’rih al-attiba (= Opracowany i przetłumaczony przez Ibn Ğulğul: Tabaqāt al-atibbā` wa-l-hukamā. W: Oriens. 7, 1954, S. 55–80). Humor in Early Islam, Brill, Leiden 1956, nowowydane przez Brill, Lejda 2011, ze wstępem napisanym przez Geert Jan van Gelder Tłumaczenie i komentarz Ibn Chaldūna: The Muqaddimah: An Introduction to History. 3 tom. Nowy Jork 1958 The Muslim Concept of Freedom Prior to the Nineteenth Century, 1960 A Grammar of Biblical Aramaic, 1961 Das Fortleben der Antike im Islam, Zürich/Stuttgart 1965 engl.: The Classical Heritage in Islam, Londyn 1975, nowowydany przez Routledge w 1994, ISBN 0-415-07693-5 An Aramaic Handbook, 1967 Knowledge Triumphant: The Concept of Knowledge in Medieval Islam, Brill, Lejda 1970, nowowydany przez Brill, Leiden 2006, mit einer Einleitung von Dimitri Gutas The Herb. Hashish versus Medieval Muslim Society, 1971 Sweeter Than Hope: Complaint and Hope in Medieval Islam, 1983 Tłumaczenie At-Tabariego: General Introduction, And, From the Creation to the Flood, 1985 Muslim Intellectual and Social History, Variorum, Aldershot 1990 Man versus Society in Medieval Islam (= Brill Classics in Islam 7), ed. by Dimitri Gutas, Brill, Lejda & Boston 2014. ISBN 978-90-04-27088-6

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Twórczość Franza Rosenthala

Kategoria:Urodzeni w 1914 Kategoria:Ludzie urodzeni w Berlinie Kategoria:Zmarli w 2003 Kategoria:Amerykanie Kategoria:Niemieccy Żydzi Kategoria:Niemieccy orientaliści Kategoria:Członkowie Amerykańskiej Akademii Sztuk i Nauk Kategoria:Członkowie British Academy Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Yale Kategoria:Ludzie związani z Uniwersytetem Humboldtów w Berlinie