thumb|Radiotelefon „Klimek” w zrekonstruowanej dyżurce GOPR w Galicyjskim Rynku w Sanoku

Radiostacja „Klimek” – radiostacja (radiotelefon) UKF zaprojektowana przez konstruktora Wojciecha Nietykszę. Radiostacja znajdowała się na wyposażeniu ratowników górskich GOPR i TOPR oraz polskich wypraw wysokogórskich.

Historia W sierpniu 1964 roku dwaj słowaccy taternicy z Bratysławy, Jan Fabik i Milan Hasala, zdecydowali się na pokonanie drogi Czesława Momatiuka na północno-wschodniej ścianie Kazalnicy. Drugiego dnia wspinaczki, podczas próby wycofania się ze ściany w związku z gwałtownym pogorszeniem pogody, odpadli od ściany. Fabik wydostał się na półkę skalną, Hasala zawisł na linie i ostatecznie nie przeżył. Pomimo natychmiastowego zgłoszenia wypadku (o 14.50) i stosunkowej bliskości schroniska nad Morskim Okiem, akcja ratunkowa z użyciem zestawu Grammingera trwała w skrajnie trudnych warunkach (wiatr, deszcz, mgła, niska temperatura) ponad 24 godziny. Największym problemem, który utrudniał akcję i czynił ją skrajnie niebezpieczną, był brak możliwości kontaktu między poszczególnymi zespołami ratowników, zwłaszcza zaś z ratownikiem opuszczanym na linie. W tej sytuacji łączność zapewniłyby lekkie radiotelefony ręczne, których GOPR jeszcze wówczas nie posiadał.

W tym czasie w państwach zachodniej Europy służby ratownictwa górskiego takie radiotelefony już posiadały, w Polsce nie były jeszcze one produkowane. Do tego czasu GOPR do zapewnienia łączności używał wojskowych radiostacji plecakowych R-105, które nie sprawdzały się w czasie akcji w górach ze względu na ciężar i rozmiary. Podczas trzeciej polskiej wyprawy w Hindukusz himalaiści dla zapewnienia łączności byli wyposażeni w radiotelefony wojskowe R-116 (waga 4,5 kg, moc nadajnika 50 mW), jednak do baz etapowych położonych wyżej i do wspinaczki one także się nie nadawały.

W tym samym roku 1964 w ogólnopolskiej partyjnej gazecie „Trybuna Ludu” ukazał się artykuł, w którym GOPR apelował o zaopatrzenie ratowników górskich w radiotelefony przenośne o małej wadze.

Po ukazaniu się artykułu na apel GOPR odpowiedzieli krótkofalowcy: Wojciech Nietyksza (SP5FM) oraz Michał Gajewski (SP5QUSP5QU to znak krótkofalarski inż. Wiktora Chojnackiego (zm. 06.04.1985 r.), konstruktora wielu urządzeń i autora książek z zakresu konstrukcji urządzeń krótkofalarskich. Jest on współautorem artykułu cytowanego w linku zewnętrznym - „Radioamator” 1965, nr 7, s. 26.). Krótkofalowcy przeprowadzili badania w zakresie propagacji fal radiowych w górach (Tatry, Bieszczady), przeprowadzili testy, opracowali specyfikację techniczną dla radiostacji, której parametry zapewniałyby najlepszą łączność w terenie górskim. Za wykonane prace przydatne dla polskich służb ratowniczych otrzymali III nagrodę w konkursie „Mistrz Techniki 1966”.

Na podstawie analiz Nietyksza wykonał prototypy radiotelefonów ręcznych pracujące na częstotliwości 40 MHz, które zostały przetestowane w Tatrach w marcu 1965. Po pozytywnej ocenie komisji GOPR radiotelefony zostały zamówione i weszły na wyposażenie służb ratownictwa górskiego. Radiotelefony otrzymały nazwę „Klimek” na cześć legendarnego ratownika górskiego Klemensa Bachledy. Nietyksza w swoim zakładzie wyprodukował kilkadziesiąt egzemplarzy dla GOPR i TOPR oraz na zamówienie dla Polskiego Związku Alpinizmu. Na wiosnę 1966 GOPR otrzymał pierwsze radiotelefony „Klimek”. Radiostacje te weszły na wyposażenie wszystkich stacji regionalnych GOPR w Polsce.

Radiotelefony sprawdzały się w najtrudniejszych górskich warunkach, dzięki nowatorskiemu zabezpieczeniu modułów i układów elektronicznych woskiem pszczelim przed niskimi temperaturami, wilgocią oraz kondesacją pary wodnej. Przycisk nadawania był tak skonstruowany, by ratownik górski lub himalaista mógł obsługiwać go w rękawicach w warunkach zimowych. Parametry pracy radiotelefonów były zgodne z obowiązującymi przepisami międzynarodowymi. Te urządzenia radiowe były zabierane przez polskie wyprawy wysokogórskie w najwyższe góry świata, Hindukusz, Karakorum oraz Himalaje. Były w użyciu np. podczas zdobycia szczytu Kunyang Chhish (1971).

Jeden z radiotelefonów z napisem POLAND, został odnaleziony pod szczytem Nanga Parbat w 2014. Po naprawie połączenia elektrycznego, zerwanego wskutek uszkodzenia czekanem obudowy, „Klimek” został uruchomiony: był w pełni sprawny, co świadczyło o jego niezawodności. Nietyksza następnie zaprojektował także stacjonarne radiotelefony „Wawa”, one także weszły na wyposażenie służb ratowniczych GOPR w Polsce. W 1997 wskutek postępu techniki stare wówczas „Klimki” zostały zastąpione radiotelefonami ręcznymi firmy „Motorola”. Od 2022 r. ratownicy GOPR posiadają na wyposażeniu radiotelefony Motorola DP4600 lub DP4601, alpiniści z Polskiego Związku Alpinizmu używają radiotelefonów o wadze ok. 250 g, np.: Kenwood NX220, Yeasu FT270.

Opis Radiotelefon „Klimek” posiadał konstrukcję wykorzystującą nowe wtedy elementy aktywne, półprzewodnikowe, bez użycia lamp elektronowych. Radiotelefon posiadał budowę modułową, chassis modułu stanowiła bakelitowa płytka, w której zaprasowywano cynowane rurki. Elementy elektroniczne były przewlekane przez otwory w rurkach i lutowane, analogicznie, jak na dzisiejszych płytkach drukowanych. Moduły były sprawdzane pod względem poprawności działania, a po zestrojeniu były zalewane woskiem. Radiotelefon posiadał blokadę szumów odbiornika, z możliwością regulacji pokrętłem progu działania. Nadajnik to 6-stopniowy układ wielkiej częstotliwości z oscylatorem kwarcowym z modulacją fazy, 18-krotnym powielaniem. Odbiornik to superheterodyna z podwójną przemianą częstotliwości, stabilizowana kwarcami. Radiotelefon posiadał przełącznik zmniejszenia mocy nadajnika (podczas łączności na bliskie odległości), co wydłużało czas pracy. Konstruktor planował wprowadzenie zmian konstrukcyjnych w celu zwiększenia mocy nadajnika do 250 mW, poprawę selektywności, zastosowanie kondensatorów o większej niezawodności przy niskich temperaturach oraz zmniejszenie masy radiotelefonu do 1,5 kg.

Dane techniczne (prototyp – źródło informacji miesięcznik „Radioamator i Krótkofalowiec”) zakres częstotliwości 40 MHz moc nadajnika do 180 mW emisja – modulacja częstotliwości F3, F2 (ton, zew) dewiacja sygnału FM ± 15 kHz czułość odbiornika ≤ 0,2 μV źródło zasilania: akumulatory KN 0,2 czas pracy (odbiór/nadawanie 5:1) 8 godzin napięcie zasilania 10,8 V pobór prądu ze źródła zasilania: podczas odbioru 15mA (nasłuch, włączona blokada szumów), 30 mA (odbiór sygnału, pełne wysterowanie głośnika) podczas nadawania 50 mA waga radiostacji 1,750 kG.

Anteny antena prętowa (przedłużona, większy zasięg łączności) antena (krótka), ze stalowej giętkiej taśmy, przeznaczona do akcji ratowniczych (mniejszy zasięg łączności).

Zobacz też Błyskawica (radiostacja)

Uwagi

Przypisy „Radioamator” 7/1965.

Bibliografia

Linki zewnętrzne

W. Nietyksza W. Chojnacki „Radiotelefon dla GOPR-u” [on-line: archive.org] – „Radioamator” 7/1965 s. 26 Historia łączności w polskim ratownictwie górskim, „Ratownictwo Górskie” 2/2019, [on-line: yumpu.com].

Kategoria:Radiostacje ultrakrótkofalowe