Siostry Bui – polsko-francuski duet artystyczny tworzony przez Mai Bui-Ngoc (ur. 1981 w Warszawie) i Julię Bui-Ngoc (ur. 1984 w Nicei). Są to interdyscyplinarne artystki, realizujące projekty z dziedziny filmu, choreografii, performansu, sztuki muzealnej, architektury oraz teatru. Julia Bui-Ngoc to reżyserka filmowa i teatralna, rzeźbiarka, tancerka, choreografka i założycielka Szkoły Tańca z Wachlarzami Bojowymi. Mai Bui-Ngoc jest architektką, operatorką filmową i reżyserką, współautorką licznych projektów architektonicznych zrealizowanych w Polsce oraz współzałożycielką pracowni Bui–Pędowska Architekci. Siotry Bui zdobyły liczne nagrody w różnych dziedzinach sztuki.
Życiorys Korzenie rodzinne Siostry Bui pochodzą z rodziny o znaczącym dziedzictwie kulturowym, łączącym tradycje polskie, wietnamskie i zachodnioeuropejskie. Ich dziadkowie, Krystyna i Stefan Starczewscy, byli istotnymi postaciami polskiej inteligencji i opozycji demokratycznej. Stefan Starczewski (1935–2014) był filologiem polskim, pedagogiem oraz współzałożycielem Komitetu Helsińskiego w Polsce, działaczem opozycji demokratycznej w czasach PRL, wiceministrem kultury w rządzie Tadeusza Mazowieckiego i uczestnikiem obrad Okrągłego Stołu. Krystyna Starczewska (ur. 1937) jest doktorką filozofii, polonistką, pedagożką oraz założycielką I Społecznego Liceum Ogólnokształcącego „Bednarska” w Warszawie; była też aktywną działaczką opozycji demokratycznej, uczestniczką obrad Okrągłego Stołu oraz redaktorką prasy podziemnej w Polsce w latach 1945–1989.
Ojciec, Nam Bui Ngoc, to mistrz chińskich sztuk walki, aktor teatralny i filmowy oraz nauczyciel wu shu, który zdobył m.in. tytuł mistrza Europy w taijiquan w 1995 roku. Matka, Anna Bui Ngoc, jest psychoterapeutką i superwizorką terapii poznawczo-behawioralnej. Julia i Mai Bui Ngoc mają trzy siostry. Najstarsza, Lan Bui-Wrzosińska (ur. w Warszawie w 1979 r.), posiada doktorat z psychologii. Jest stypendystką Uniwersytetu Columbia, Open Society Foundations, Fundacji na rzecz Nauki Polskiej oraz Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Wykłada na SWPS w Warszawie. Publikuje w prestiżowych czasopismach, takich jak American Psychologist i Negotiation Journal. Swoją wiedzę i doświadczenie wykorzystuje w scenariuszach oraz we współpracy przy kreacjach filmowych sióstr Bui. Michalina Duda (ur. 1999 w Warszawie) jest aktorką i studentką scenografii filmowej. Występuje w większości filmów sióstr Bui. Desi Kunsa urodziła się w Tybecie. W wieku dziesięciu lat udało jej się wyjechać do Polski, gdzie znalazła schronienie. Obecnie studiuje sztukę operatorską w Łodzi.
Młodość i edukacja W latach osiemdziesiątych rodzina z powodów politycznych musiała opuścić Polskę, emigrując do Francji. Nam Bui Ngoc miał zasądzoną karę śmierci za odmowę powrotu do Wietnamu, gdyż nie chciał opuścić swojej polskiej rodziny. Z kolei Anna Bui Ngoc otrzymywała groźby związane z działalnością podziemną jej rodziców. Początki życia na emigracji były trudne. Rodzina trafiła do ośrodka dla uchodźców, a po jego opuszczeniu zmagała się z nędzą i bezrobociem. Następnie jednak, dzięki determinacji Nama i Anny, udało się poprawić pozycję społeczną rodziny. Matka zadbała o edukację córek, a ojciec rozpoczął trenowanie ich w kung-fu. Treningi były prowadzone w duchu szkoły Shaolin, w której ojciec sam się wychowywał. W 1994 roku Julia zdobyła Mistrzostwo Francji w kung-fu, otrzymując złoty medal w stylu południowym i w walce. Rok później Mai również zdobyła Mistrzostwo Francji w kung-fu, zdobywając złote medale w stylu północnym i południowym oraz brąz w walce. Najstarsza siostra, Lan, była mistrzynią Francji w kung-fu trzy razy z rzędu. Ojciec, będący trenerem córek, także odnosił sukcesy – zdobył Mistrzostwo Europy w Tai Chi i otworzył szkołę kung-fu na południu Francji.
Ścieżki edukacyjne i zainteresowania obu sióstr rozwijały się w różnych kierunkach. Mai ukończyła College Jean Médecin w Sospel we Francji, po czym w 1997 roku otrzymała stypendium do Felixstowe International College w Anglii. Po powrocie do Polski zdała maturę w I Społecznym Liceum Ogólnokształcącym w Warszawie. Następnie w latach 2000–2004 kontynuowała naukę na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej, gdzie zdobyła tytuł magistra inżyniera architektury w 2004 roku. Studia uzupełniała na École Nationale Supérieure d’architecture de Bretagne w Rennes, a swoją wiedzę filmową poszerzyła w latach 2006–2008 w Akademii Filmu i Telewizji w Warszawie.
Julia natomiast po wyjeździe z Francji w 1995 roku została uczennicą Ogólnokształcącej Szkoły Baletowej w Łodzi, a potem I Społecznego Liceum Ogólnokształcącego w Warszawie. Następnie w latach 2007–2011 studiowała na Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, gdzie w 2011 uzyskała tytuł magistra sztuk pięknych z wyróżnieniem w „Kowalni” profesora Grzegorza Kowalskiego. Od 2003 r. związana była z Ośrodkiem Praktyk Teatralnych „Gardzienice”. Ukończyła reżyserię filmową w Szkole Wajdy w 2020 roku i w Warszawskiej Szkole Filmowej w 2018 roku, gdzie obecnie uczy.
Kariera artystyczna Siostry Bui rozpoczęły swoją działalność w obszarze sztuki wizualnej, realizując projekty w Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski. Pod kuratelą Fabio Cavallucciego w roku 2010 odbyły się tam ich pierwsze wystawy. Dzięki sprzedaży pracy „Ariadna” do zbiorów muzealnych CSW artystki zainwestowały w sprzęt filmowy, co umożliwiło im rozwój w obszarze sztuki wideo. W 2011 roku zrealizowały projekt „PERSONA”, inaugurujący Performance Day w Centrum Sztuki Współczesnej.
Pierwszy krótkometrażowy film sióstr Bui, Lucid Dream, zdobył nagrodę Prix de la Découverte na festiwalu Chalon Tout Court we Francji w 2010 roku oraz wyróżnienie dla najlepszego filmu krótkometrażowego na Off Plus Camera w Krakowie. Ich wideoklip „Propaganda”, promujący utwór zespołu Łąki Łan, otrzymał nominację do najlepszego teledysku 2010 roku na Festiwalu Yach.
W 2018 roku siostry zostały laureatkami stypendium „Młoda Polska” Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, dzięki któremu powstał film krótkometrażowy Świtezianka (2018), inspirowany balladą Adama Mickiewicza. Film ten zdobył liczne nagrody, w tym Platinum Remi Award na WorldFest Houston oraz nominację do Nagrody im. Jana Machulskiego. Produkcja została również doceniona w edukacji – znalazła się w podręcznikach szkolnych i stała się częścią programu nauczania w Polsce. Cyklicznie jest wyświetlana w warszawskim kinie Iluzjon. Kolejny krótkometrażowy film duetu, Władczyni lasów, również zdobył liczne nagrody. Siostry stworzyły ponadto wiele nagradzanych teledysków dla polskich artystów, takich jak Jakub Józef Orliński, Kayah, Justyna Steczkowska czy Margaret.
W ramach eksperymentów z wykorzystaniem sztucznej inteligencji w 2024 roku powstał teledysk „Utopce” dla zespołu Kosy, który zdobył nagrodę za najlepszy teledysk AI na gali Europe Music Awards, a także nominacje na Festiwalu Polskich Wideoklipów w Łodzi oraz na Międzynarodowym Festiwalu AI Artist w Pekinie.
Julia Bui osiągnęła sukcesy także jako reżyserka teatralna. Jej spektakl Babaryba, czyli kobieta po grecku zdobył Grand Prix na Festiwalu Dionizje w 2008 roku. W latach 2003–2009 Julia prowadziła warsztaty teatralne związane z działalnością teatru Gardzienice, m.in. na Columbia University (Nowy Jork), Yale University (USA), w Teatrze La MaMa (USA), w Hebbel–Theater (Berlin), w Centrum im. Meyerholda (Moskwa), w Barbican Centre – The Pit (Londyn) oraz w amfiteatrze z VI wieku p.n.e. w Sykionie (Grecja).
Mai Bui Ngoc rozwijała karierę w dziedzinie architektury. Jako członkini pracowni JEMS Architekci współtworzyła nagradzane projekty, w tym Międzynarodowe Centrum Kongresowe w Katowicach (2008) oraz projekt zagospodarowania okolic Stadionu Narodowego w Warszawie. W 2020 roku otrzymała Nagrodę Prezydenta Miasta Warszawy za współautorstwo siedziby Transportowego Dozoru Technicznego. W 2013 roku zdobyła indywidualne nagrody za projekt upamiętnienia Wielkiej Synagogi w Warszawie oraz koncepcję Ronda Tybetu. Zaprojektowała także pierwszy dwukondygnacyjny dom na wodzie w Polsce.
Dorobek twórczy Filmy krótkometrażowe 2023: Blue Carrots – produkcja, reżyseria, scenariusz, montaż, obraz: siostry Bui 2022: Władczyni lasów – produkcja, reżyseria, scenariusz, montaż, obraz: siostry Bui 2018: Świtezianka – koprodukcja, reżyseria, scenariusz, montaż, obraz: siostry Bui 2010: Tarot – produkcja, reżyseria, scenariusz, montaż, obraz: siostry Bui 2010: Podszepty – produkcja, reżyseria, scenariusz, montaż, obraz: siostry Bui 2010: Agnozja – produkcja, reżyseria, scenariusz, montaż, obraz: siostry Bui 2010: Lucid Dream – produkcja, reżyseria, scenariusz, montaż, obraz: siostry Bui
Teledyski 2024: Justyna Steczkowska – „Witch Tarohoro”, reżyseria, scenariusz, montaż, obraz: siostry Bui 2024: Kosy – „Utopce”, produkcja, reżyseria, scenariusz, montaż, obraz: siostry Bui 2024: Laboratorium Pieśni – „Saidalo”, produkcja, reżyseria, scenariusz, montaż, obraz: siostry Bui 2024: Łąki Łan – „Ona sama”, produkcja, reżyseria, scenariusz, montaż, obraz: siostry Bui 2023: Music Inspired by – „Perun”, produkcja, reżyseria, scenariusz, montaż, obraz: siostry Bui 2023: Music Inspired by – „Swaróg”, produkcja, reżyseria, scenariusz, montaż, obraz: siostry Bui 2022: Kayah & Arek Kłusowski – „Niech zimy nie będzie”, produkcja, reżyseria, scenariusz, montaż, obraz: siostry Bui 2022: Micuła – „Rojava”, produkcja, reżyseria, scenariusz, montaż, obraz: siostry Bui 2020: Łąki Łan – „EVO”, produkcja, reżyseria, scenariusz, montaż, obraz: siostry Bui 2019: Jakub Józef Orliński – „Pena Tirana”, produkcja, reżyseria, scenariusz, montaż, obraz: siostry Bui 2018: Justyna Jary – „Jak gorąco”, produkcja, reżyseria, scenariusz, montaż, obraz: siostry Bui 2017: Sutari – „Siostra”, produkcja, reżyseria, scenariusz, montaż, obraz: siostry Bui 2014: Margaret – „Wasted”, produkcja, reżyseria, scenariusz, montaż, obraz: siostry Bui 2014: Maria Sadowska – „Life is a Beat”, produkcja, reżyseria, scenariusz, montaż, obraz: siostry Bui 2014: Cochise – „Destroy the Angel”, produkcja, reżyseria, scenariusz, montaż, obraz: siostry Bui 2013: Ifi Ude – „Arktika”, produkcja, reżyseria, scenariusz, montaż, obraz: siostry Bui 2013: Cochise – „The Sun Also Rises for Unicorns”, produkcja, reżyseria, scenariusz, montaż, obraz: siostry Bui 2012: Czessband – „Pałacyk Michla”, produkcja, reżyseria, scenariusz, montaż, obraz: siostry Bui 2012: Ifi Ude – „My Baby”, produkcja, reżyseria, scenariusz, montaż, obraz: siostry Bui 2012: Łąki Łan – „Lovelock”, produkcja, reżyseria, scenariusz, montaż, obraz: siostry Bui 2012: Karolina Cicha – „Miękkie maszyny”, produkcja, reżyseria, scenariusz, montaż, obraz: siostry Bui 2012: Jazzpospolita – „Czerwona flaga”, produkcja, reżyseria, scenariusz, montaż, obraz: siostry Bui 2011: Propabanda – „Tutti frutti”, produkcja, reżyseria, scenariusz, montaż, obraz: siostry Bui 2010: Łąki Łan – „Propaganda”, produkcja, reżyseria, scenariusz, montaż, obraz: siostry Bui
Sztuka 2018: Tryptyk Dla Grzegorza K. – Muzeum Sztuki Nowoczesnej, Warszawa 2013: Persona – Otwarcie Performance Day, Centrum Sztuki Współczesnej, Warszawa 2012: Gęstość – Centrum Sztuki Współczesnej, Warszawa 2012: Księżycowy Pierrot – Międzynarodowy Festiwal Muzyki Współczesnej „Warszawska Jesień” – Filharmonia Narodowa, Warszawa 2011: Ariadny – Centrum Sztuki Współczesnej, Warszawa 2011: Obszar – Prague Quadrennial, Muzeum Narodowe w Pradze 2009: Fantome 4’63 – Białystok 2007: Krzesło – TVP Kultura, Lubelskie Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych, Instytut Teatralny, Nowy Wspaniały Świat, Galeria Krzysztofa Pułtoraka i Katarzyny Haber
Teatr 2021: TAO Droga Smoka, reż. Julia Bui – Gardzienice, Europejski Ośrodek Praktyk Teatralnych 2019: Dzikie Żurawie, reż. Julia Bui – Gardzienice, Europejski Ośrodek Praktyk Teatralnych 2015: Księżniczka Lieu Hanh, reż. Julia Bui – Gardzienice, Ośrodek Praktyk Teatralnych