mały|342x342px|Ilustracja „The Book Hunters” wykonana przez Gordona Granta. Kultura książki - dziedzina kultury, której centrum stanowi książka, będąca jej materialnym artefaktem, postrzegana jako narzędzie i nośnik, przedstawiający utrwaloną sztukę, informację i wiedzę. Badacze definiują kulturę książki jako zespół zamiłowań, zainteresowań, nawyków, wiadomości oraz umiejętności w kontekście kontaktu jednostki z zapisanym słowem i obrazem dystrybutowanym przy pomocy książki. Obejmuje ona m.in. takie obszary, jak pełny proces produkcji książki, rolę, jaką odgrywa w kulturze i społeczeństwie, sposoby odbioru (czytelnictwo).„Termin kultura książki zaczerpnięty został z arsenału pojęć bibliologii - nauki o książce; rozumiany jest podobnie, jak określenia dotyczące innych zjawisk kultury, np. kultura literacka, teatralna, muzyczna. Oznacza ogół zjawisk i procesów, zasobów materialnych i duchowych związanych z książką. Książki w ruchu, w działaniu, pisane i czytane, sprzedawane i kupowane, gromadzone i niszczone, kochane i prześladowane, a także ich twórcy, właściciele i czytelnicy, tworzą specyficzną kulturę książki”."Kultura książki" jest także kategorią badawczą. Znajduje się w obszarze zainteresowań zarówno nauk humanistycznych (np. nauki o kulturze i religii, historia, historia sztuki, archeologia), jak i społecznych (np. nauki o komunikacji społecznej i mediach, ekonomia, socjologia, pedagogika). Na przykład w Polsce od 2023 roku Katedra Informatologii i Bibliologii Uniwersytetu Łódzkiego, z partnerami takimi, jak Polskie Towarzystwo Komunikacji Społecznej, organizuje rokrocznie interdyscyplinarną konferencję naukową o zasięgu krajowym pod tytułem „Kultura Książki i Informacji”, podczas których prezentowanych są dziesiątki naukowych wystąpień z obszaru kultury książki i kultury informacji. Wśród polskich badaczy, w kontekście naukowym "kultura książki", pojęcia używa też np. Stanisława Kurek-Kokocińska, umieszczając je chociażby w tytule swojej monografii Przestrzenie kultury książki w publikacjach z zakresu savoir-vivre'u: od PRL do Facebooka, czy Krzysztof Migoń, badający pochodzenie i znaczenie tego terminu w publikacji pod tytułem "Kultura książki"- wyrażenie potoczne, kategoria badawcza, czy specjalność naukowa?.
Książka jest najstarszym medium dokumentującym historię ludzkości i historię myśli ludzkiej, a biblioteki pierwszym, swoistym systemem medialnym. Zawsze była ściśle powiązana z kulturą, uchodząc za jedno z jej osiągnięć. Książki powstają w zgodzie z określoną kulturą, egzystują w społecznym i politycznym kontekście, co ma wpływ na ich funkcję i strukturę. "Kultura książki" nie dotyczy tylko samego obiektu, jakim jest książka, ale przejawia się już na etapie jej powstawania. Dotyczy interakcji z książką, takich jak pisanie, wytwarzanie, publikowanie, a także konsumowanie jej treści.
Korzenie kultury książki Pojęcie "kultura książki" swoje początki ma na Słowacji (słow. knižná kultúra) i Węgrzech (węg. könyvkultúra). Krzysztof Migoń zaznaczył, że „na poziomie teoretycznym najpełniejszą w piśmiennictwie słowackim wypowiedź o kulturze książki znajdujemy u Gabrieli Žibiritovej”. Opisy pojęcia znajdują się w pracach: Metodologické problémy výskumu dejín knižnej kultúry oraz Systém dejín knižnej kultúry. Autorka przy badaniu zagadnienia koncentrowała uwagę głównie na relacji pomiędzy książką a jej odbiorcą. Natomiast Jozef Kuzmík w pracy pod tytułem Knižná kultúra na Slovensku v stredoveku a renesancii obrał zgoła inne podejście, podkreślając znaczenie zarówno księgoznawstwa, jak i badań historycznych, z których niezmiennie czerpie "kultura książki". Koncepcja ta miała za zadanie ukazać kluczowe znaczenie terminu "kultury książki" w aspekcie rozumienia dziejów oraz rozwoju kultury narodowej.
W literaturze węgierskiej termin "kultura książki" pojawia się najczęściej w towarzystwie pojęcia "kultura biblioteczna", tworząc wyrażenie könyv- és könyvtárkultúra (pl. kultura książki i biblioteki), koncentrujące się na przekazie pisemnym i drukowanym. Główny wpływ na rozpowszechnienie określenia, jak i na wykształcenie silnie zarysowanej kategorii badawczej, miał na Węgrzech Máté Kovács.
Książka w kulturze osobistej Książka pełni ważną rolę w kulturze osobistej każdego człowieka. Już samo pojęcie "kultura osobista" obejmuje w swoim zakresie znajomość literatury czy historii. Dotyczy również uczestnictwa w kulturze, oglądania sztuk i przedstawień, zwiedzania wystaw, studiowania wartościowych książek czy słuchania muzyki. Objawia się także jako własna twórczość, która polega na tworzeniu muzyki, malarstwa, rzeźb, literatury, książek, fotografii.
Książki w kulturze osobistej są w stanie zaspokoić głód wiedzy, dać zasób wiadomości, rozszerzać myśli lub zapewniać potwierdzenie dla własnych przemyśleń czytelnika. Książka w kulturze osobistej pełni istotną rolę, jak podkreśla Irena Gumowska: „prymitywny człowiek posługuje się w mowie około 500 słowami. Człowiek inteligentny potrzebuje już około 3 000 słów, by wyrazić swoje myśli w mowie, zaś Żeromski w swoich książkach użył około 30 000 słów”.
Przypisy
Bibliografia
ANTCZAK, M., WALCZAK-NIEWIADOMSKA, A. (red.), W kręgu kultury czytelniczej dzieci i młodzieży, Nauka, Dydaktyka, Praktyka, Warszawa: Łódź: Wydawnictwo Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich; Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2015, ISBN 978-83-64203-46-6. BORYSOWSKA, A. 2020. Kultura książki w dawnym Szczecinie (XVII–XVIII w.). Studia z pogranicza bibliologii i literaturoznawstwa. Odrodzenie i Reformacja w Polsce, 64, 290-295. ISSN 0029-8514. GUMOWSKA, I. 1978. ABC dobrego wychowania. Warszawa: Wydaw. Wiedza Powszechna. GUMOWSKA, I. 1989. Księga nastolatków. Warszawa: Wydaw. Sport i Turystyka. ISBN: 832172521X. JERZYK-WOJTECKA, J. 2023. Ogólnopolska konferencja „Kultura książki i informacji”. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Librorum, 36, 145-148. KIELAR, M., MILAK, O., RÓŻALSKA, M. 2019. Kultura książki w polskim interdyskursie z perspektywy czytelnika i projektanta [online] [przeglądany 13 grudnia 2024], dostępny w: https://www.researchgate.net/publication/334225302_Kultura_ksiazki_w_polskim_interdyskursie_z_perspektywy_czytelnika_i_projektanta KOTUŁA, S. D. 2013 “DZIEDZICTWO KULTURY KSIĄŻKI A ŚRODOWISKO CYFROWE WORLD WIDE WEB”. Przegląd Biblioteczny. 1, 5-18, ISSN 0033-202X. KOTUŁA, S. D. 2015. Digital book culture. Toruńskie studia bibliologiczne, 1 (14), 107-122, ISSN 2080-1807 [online] [przeglądany 17 grudnia 2024]. KUREK-KOKOCIŃSKA, S. 2023. Przestrzenie kultury książki w publikacjach z zakresu savoir-vivre'u: od PRL do Facebooka. Wydanie I. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, ISBN 978-83-8331-440-2. MIGOŃ, K. 2002. Osobliwości wrocławskiej kultury książki. Przegląd Uniwersytecki, 12, s. 32. MIGOŃ, K. 2009. ‘Kultura książki’ - wyrażenie potoczne, kategoria badawcza, czy specjalność naukowa? Wrocław, 47-57 [online] [przeglądany 17 grudnia 2024] UNIWERSYTET ŁÓDZKI. 2024. II Ogólnopolska Konferencja „Kultura książki i informacji [online] [przeglądany 6 lutego 2025], dostępny w: https://www.uni.lodz.pl/wydarzenia/szczegoly/ii-ogolnopolska-konferencja-kultura-ksiazki-i-informacji UNIWERSYTET ŁÓDZKI. 2025. PROGRAM III OGÓLNOPOLSKIEJ KONFERENCJI NAUKOWEJ KULTURA KSIĄŻKI I INFORMACJI [online] [przeglądany 6 lutego 2025], dostępny w: https://www.kiib.uni.lodz.pl/konferencja-naukowa-kultura-ksiazki-i-informacji/program-iii-ogolnopolskiej-konferencji-naukowej-kultura-ksiazki-i-informacji WEBER, M. 2018. Literary Festivals and Contemporary Book Culture. Australia: wydaw. Australian National University. ISBN 978-3-319-71509-4. ŽIBRITOVÁ, G. Metodologické problémy výskumu dejín knižnej kultúry. W: Informatika. T. 1. Bratislava 1973, s. 163-175 (Zborník Filozofickej fakulty Univerzity Komenského) [W:] MIGOŃ K. 2009. ‘Kultura książki’ - wyrażenie potoczne, kategoria badawcza, czy specjalność naukowa? Wrocław, 47-57. ŽIBRITOVÁ, G. Systém dejín knižnej kultúry. [W:] Kniha ‘85-’86. Martin 1987, s. 63-75. [W:] MIGOŃ K. 2009. ‘Kultura książki’ - wyrażenie potoczne, kategoria badawcza, czy specjalność naukowa? Wrocław, 47-57.
Kategoria:Bibliologia Kategoria:Kultura