Opowiadania kołymskie () – cykl opowiadań i esejów Warłama Szałamowa poświęcony życiu więźniów radzieckich łagrów, pisany w latach 1954–1973 po powrocie autora z Kołymy i odzwierciedlający osobiste doświadczenia Szałamowa, który spędził tam szesnaście lat, w tym czternaście jako więzień (1937–1951). Cykl składa się z sześciu zbiorów: Opowiadania kołymskie, Lewy brzeg, Artysta łopaty, Eseje o świecie przestępczym, Zmartwychwstanie modrzewia i Rękawica, czyli KR-2.
Cechy gatunku i poruszane problemy Szałamow, nie akceptując klasycznej tradycji konstruowania opowieści, stworzył nowy gatunek literacki, którego podstawą stały się źródła dokumentalne, łączący w sobie wartość historyczną i artystyczną. Sam Szałamow twierdził, że jego „nauczycielami” nie byli pisarze klasyczni, lecz moderniści, zwłaszcza takie postacie jak Andriej Bieły czy Aleksiej Riemizow.
Szałamow sformułował problematykę swojej pracy następująco:
Opowiadania mają charakter autobiograficzny, przy czym autor nadał swemu głównemu bohaterowi nazwisko Andriejew – na cześć swojego alter ego, eserowca A. G. Andriejewa, którego poznał w 1937 roku podczas przesłuchania w więzieniu butyrskim i którego pochwały uważał za najważniejsze w swoim życiu (opowiadanie Najlepsza pochwała), a także pod własnym nazwiskiem występuje w kilku opowiadaniach:
Okoliczności publikacji thumb|left|Opowiadania kołymskie – wydanie polskie z 1991 Cztery z Opowiadań kołymskich po raz pierwszy opublikowano w języku rosyjskim w nowojorskim czasopiśmie „Nowyj żurnał” w 1966 roku.
Później 26 opowiadań Szałamowa, pochodzących głównie ze zbioru Opowiadania kołymskie, opublikowano w 1967 roku w Kolonii w języku niemieckim pod tytułem Opowieści więźnia Szalanowa (sic). Dwa lata później we Francji ukazało się tłumaczenie pod tytułem z wydania niemieckiego. W późniejszym okresie liczba wydań Opowiadań kołymskich z poprawionym nazwiskiem autora wzrosła. W 1970 roku zostały opublikowane w radykalnym antyradzieckim czasopiśmie emigracyjnym „Posiew”. To właśnie doprowadziło do umieszczenia Szałamowa na czarnej liście zakazanych autorów.
Szałamow odrzucił strategię radzieckiego ruchu dysydenckiego, która jego zdaniem miała na celu wspieranie zachodnich służb wywiadowczych, nazywając sytuację, w której się znalazł, „sportową loterią, w której wygrywają wszyscy amerykańscy wywiadowcy”. Nie zabiegał o publikację za granicą; jego głównym celem było zawsze wydanie dzieł w ojczyźnie. Dla Szałamowa publikacja Opowiadań kołymskich wbrew jego woli na Zachodzie, pozbawiająca go możliwości publikowania w kraju, była trudna do zaakceptowania. Tak wspominała to jego przyjaciółka I.P. Sirotinskaja:
W rezultacie w 1972 roku Szałamow zmuszony był do napisania listu protestacyjnego, co wielu odebrało jako oznakę słabości autora i wyrzeczenia się Opowiadań kołymskich. Tymczasem dane archiwalne, wspomnienia krewnych, korespondencja i współczesne badania pozwalają sądzić, że Szałamow był konsekwentny i absolutnie szczery w swoim apelu do redaktorów „Litieraturnoj gaziety”.
Pełny zbiór opowiadań został po raz pierwszy opublikowany w Londynie w 1978 rokuВарлам Шаламов. Колымские рассказы. London, Overseas Publications, 1978..
Za życia Szałamowa nie opublikowano w ZSRR ani jednej jego pracy o Gułagu. W 1988 roku, w szczytowym okresie pieriestrojki, Opowiadania kołymskie zaczęły ukazywać się w czasopismach, a ich pierwsze samodzielne wydanie ukazało się dopiero w 1989 roku, 7 lat po śmierci autora.
Przypisy
Kategoria:Rosyjskie zbiory opowiadań Kategoria:Literatura łagrowa Kategoria:Utwory literackie z 1973