mały|Martyrologium Romanum (wydanie z 1723): strona zawierająca elogia na 6 sierpnia. Widoczna tabela, pozwalająca określić fazę księżyca w danym dniu (rok 2025 ma literę P, stąd wiadomo, że w tym roku 6 sierpnia przypada 11. dzień miesiąca księżycowego). Poniżej kolejne elogia, poczynając od wzmianki o święcie Przemienienia Pańskiego (Transfiguratio); początki kolejnych elogiów zaznaczone czerwonymi inicjałami. Litera A na marginesie to litera niedzielna, a cyfra 6 na drugim marginesie to dzień miesiąca. Martyrologium Romanum – katolicka księga liturgiczna obrządku rzymskiego, zawierająca spisy świętych na poszczególne dni roku.

Powstanie księgi Historia Martyrologium Rzymskiego

Lokalne listy męczenników powstawały w pierwszych wiekach chrześcijaństwa. Ich zestawieniem było martyrologium zwane , zwane tak od imienia świętego Hieronima, któremu tradycyjnie (choć niesłusznie) przypisywano jego autorstwo.

Najstarsza wzmianka o liturgicznym czytaniu martyrologium pochodzi z dokumentów synodu w Akwizgranie z roku 817. W IX wieku zwyczaj ten szybko się rozpowszechnia; używano wtedy zestawień wykonanych w Lyonie lub w opactwie Saint-Germain-des-Prés. Istniały też inne zestawienia. W 1586 opublikowano pierwsze wydanie rzymskie, którego redaktorem był Cezary Baroniusz. Potem publikowano kolejne wydania, między innymi wydanie typiczne w 1913. Pius XII zalecił przeprowadzenie reformy martyrologium.

Edycję typiczną zreformowanego martyrologium wydano w 2001; zawierała ona elogia 6538 świętych i błogosławionych. Najnowszą oficjalną edycję Martyrologium Romanum wydano w 2004.

Różnice w najnowszych wydaniach w stosunku do wydań starszych W zreformowanych wydaniach martyrologium wzięto pod uwagę współczesne osiągnięcia nauk przyrodniczych i historycznych. Tak na przykład uroczyste elogium Bożego Narodzenia w wydaniach z 1723 i 1913 zaczyna się słowami: Anno a creatione mundi, quando in principio Deus creavit caelum et terram, quinquies millesimo centesimo nonagesimo nono („W roku od stworzenia świata, kiedy na początku Bóg stworzył niebo i ziemię, 5199”). W wydaniu z 2004 odpowiedni fragment brzmi: Innumeris transactis saeculis a creatione mundi („Gdy minęły niezliczone wieki od stworzenia świata”). Święta Cecylia określona jest w wydaniu z 1723 jako męczennica z czasów Aleksandra Sewera, natomiast w wydaniu z 2004 data jej męczeństwa została określona jako nieznana.

Użycie w liturgii Miejsce w liturgii W tradycyjnym obrządku rzymskim przy chórowym odmawianiu godzin kanonicznych czytanie martyrologium ma miejsce w czasie prymy, a dokładniej w czasie jej drugiej części, zwanej officium capituli (w obrządku dominikańskim ta część, zwana Pretiosa, może następować po laudesach lub po prymie). Przy odmawianiu brewiarza poza chórem czytanie martyrologium można opuścić.

W obrządku rzymskim zreformowanym po soborze watykańskim II, w którym zniesiono prymę, martyrologium czyta się albo na zakończenie jutrzni, albo podczas innego zgromadzenia wspólnoty, podczas kapituły lub przy stole, albo nawet podczas którejś z godzin mniejszych.

Sposób czytania W trakcie liturgicznego czytania martyrologium czyta się pozycje (łac. elogia) przypadające na dzień następny (to znaczy na przykład 5 sierpnia odczytuje się zawartość księgi zapisaną pod dniem 6 sierpnia). Czytanie jest zorganizowane w następujący sposób:

Na początku czyta się lub śpiewa określenie dnia według kalendarza rzymskiego, na przykład: Octavo Idus Augusti (ósmy dzień przed idami sierpniowymi, czyli we współczesnym kalendarzu 6 sierpnia). Następnie śpiewa się określenie fazy księżyca w danym dniu, na przykład: luna undecima (jedenasty dzień miesiąca księżycowego – faza Księżyca przypadająca 6 VIII w roku 2025). Na początku martyrologium, w rozdziale De pronuntiatione lunae („O wymawianiu [fazy] księżyca”) znajdują się specjalne tabele, pozwalające na łatwe odnalezienie fazy dla danego dnia. Potem czyta się listę elogiów na dany dzień; każde zaczyna się od miejsca śmierci, zawiera imię świętego, a często też krótkie dane biograficzne. Elogia świąt ruchomych w obrządku tradycyjnym czyta się przed datą i fazą księżyca, a w obrządku posoborowym – po niej, a przed elogiami świąt o stałych datach. W tradycyjnym obrządku rzymskim po przeczytaniu wszystkich elogiów na dany dzień dodaje się zawsze: Et alibi aliorum plurimorum sanctorum Martyrum, et Confessorum, atque sanctarum Virginum. ℟ Deo gratias. („A w innych miejscach wielu innych świętych męczenników i wyznawców oraz świętych dziewic. ℟ Bogu niech będą dzięki.”) Na zakończenie czytania martyrologium ma miejsce werset: ℣ Pretiosa in conspectu Domini. ℟ Mors sanctorum eius („Drogocenną jest w oczach Pana śmierć Jego czcicieli”, Ps 116,15). W starym obrządku rzymskim następnie ma miejsce dalsza część prymy. W nowym obrządku podano kilka różnych wariantów zakończenia czytania martyrologium.

Znaczenie We wstępie do Martyrologium Romanum znajduje się wyjaśnienie roli tej księgi liturgicznej, która wypływa stąd, iż do całości kultu chrześcijańskiego należy również kult świętych.

Znaczenie liturgicznej wzmianki o dniu miesiąca księżycowego wypływa po pierwsze stąd, że od fazy księżyca zależy data najważniejszego święta chrześcijańskiego – Wielkanocy; po drugie wyraża szczególny związek między Starym i Nowym Przymierzem (kalendarz księżycowy jest w użyciu w religii mojżeszowej); po trzecie kalendarza księżycowego używają liczne religie niechrześcijańskie na całym świecie.

Wydanie polskie W języku polskim istnieje wydanie z roku 1967, oparte na wydaniu rzymskim z roku 1956. Ponadto istnieją różne nieoficjalne kompilacje (martyrologia nie będące przekładem Martyrologium Romanum).

Przypisy

Kategoria:Księgi liturgiczne Kościoła katolickiego