Armia Republiki Bośni i Hercegowiny (ARBiH; , cyr. Армија Републике Босне и Херцеговине) – siły i środki wydzielone przez Republikę Bośni i Hercegowiny do zabezpieczenia własnych interesów i prowadzenia walki zbrojnej zarówno na jej terytorium oraz poza nim. Armia została powołana do życia 15 kwietnia 1992 roku, a po podpisaniu układu w Dayton w 1995 roku została przekształcona w Armię Federacji Bośni i Hercegowiny. Najwyższym zwierzchnikiem ARBiH był prezydent Alija Izetbegović.

Od 1992 do 1994 roku armia była skonfliktowana z Chorwacką Radą Obrony. ARBiH była oskarżona przez Międzynarodowy Trybunał Karny dla byłej Jugosławii o zbrodnie wojenne na ludności chorwackiej i serbskiej.

Historia mały|Kobieta wcielona do ARBiH w ramach poboru (1992) W związku z wybuchem wojny w Bośni i Hercegowinie 8 kwietnia 1992 roku rozpoczęto obronę świeżo proklamowanej Republiki Bośni i Hercegowiny za pomocą jednostek Siły Obrony Terytorialnej Republiki Bośni i Hercegowiny (, TORBiH), którą 15 kwietnia tego samego roku przekształcono w Armię Republiki Bośni i Hercegowiny. Pierwszym dowódcą sztabu generalnego ARBiH został Sefer Halilović, 8 czerwca 1993 roku funkcję tę objął Rasim Delić.

Sztab generalny TORBiH został przemianowany na sztab generalny ARBiH (który znajdował się w Sarajewie), natomiast istniejące jeszcze jednostki Siły Obrony Terytorialnej Republiki Bośni i Hercegowiny podlegały pod ARBiH, zapewniały armii wsparcie logistyczne i militarne. Ostatnie jednostki tego typu działały jeszcze do jesieni 1993 roku.

18 sierpnia 1992 roku na mocy decyzji prezydenta Aliji Izetbegovicia terytorium Bośni i Hercegowiny zostało podzielone na kilka stref, które były zarządzane przez odpowiednie korpusy. Początkowo w armii mogli służyć wyłącznie obywatele BiH, z wyjątkiem sytuacji, gdy kraj był w stanie wojny. Wśród cudzoziemców znalazły się grupy mudżahedinów, które zostały włączone do 3 Korpusu. W 1993 roku zezwolono cudzoziemcom na awansowanie na wyższe stopnie, ponadto mogli oni otrzymać bośniackie obywatelstwo poprzez naturalizację.

W 1995 roku w ARBiH służyło ponad 200 tys. żołnierzy, z czego prawie 11 tys. stanowili oficerowie.

Walki z siłami Chorwackiej Rady Obrony Pierwsze konflikty zbrojne między Armią Republiki Bośni i Hercegowiny a Chorwacką Radą Obrony (HVO) miały miejsce pod koniec 1992 roku; do starć doszło w dolinie rzeki Lašvy, ale także w okolicach miejscowości Busovača, Gornji Vakuf-Uskoplje, Kiseljak, Prozor i Novi Travnik. 24 stycznia 1993 roku żołnierze ARBiH aresztowali około 400 muzułmanów z regionu Busovačy, którzy byli następnie przetrzymywani w Kaoniku.

W kwietniu 1993 roku doszło do walk w HVO w regionach Kakanja, Travnika, Viteza i Zenicy, 8 czerwca tego samego roku doszło do starć we wsi Maline. Walki między obiema armiami trwały do podpisania porozumienia waszyngtońskiego w 1994 roku.

Zbrodnie wojenne Według jednego z prokuratorów Międzynarodowego Trybunału Karnego dla byłej Jugosławii w latach 1993–1994 siły dowodzone przez Amira Kuburę dopuszczały się zbrodni na ludności cywilnej w centralnej Bośni (w okolicach miejscowości m.in. Bugojno, Kakanj, Travnik, Vareš i Zenica). Ofiarami tychże zbrodni byli bośniaccy cywile narodowości chorwackiej i serbskiej; byli oni okradani, bezprawnie więzieni oraz pozbawiani dostępu do opieki medycznej oraz pożywienia. Miejsca, w których przetrzymywano ludność cywilną, były często przeludnione. Ponadto żołnierze Kubury niszczyli miejsca kultu.

Na początku września 1993 roku siły ARBiH dopuściły się masakry w Grabovicy, w wyniku której zginęło co najmniej 13 cywili narodowości chorwackiej.

Organizacja (stan na rok 1994)

1 Korpus (Sarajewo) Brygada Artylerii Brygada „Kralj Tvrtko” 1 Brygada Górska 2 Brygada Górska 9 Brygada Górska 10 Brygada Górska 5 Brygada Piechoty 11 Brygada Piechoty 12 Brygada Piechoty 1 Brygada Zmotoryzowana 2 Brygada Zmotoryzowana 3 Brygada Zmotoryzowana 15 Brygada Zmotoryzowana 2 Korpus (Tuzla) 1 Grupa Operacyjna „Brčko koridor” 21 Brygada 107 Brygada 108 Brygada Chorwackiej Rady Obrony 108 Brygada Zmotoryzowana 208 Brygada 2 Grupa Operacyjna „Spreča” 108 Brygada 111 Brygada 117 Brygada 3 Grupa Operacyjna „Olovo-Kladanj” Brygada „Olovo” 121 Brygada 302 Brygada 4 Grupa Operacyjna 205 Brygada 206 Brygada 207 Brygada 5 Grupa Operacyjna „Tuzla” 1 Brygada 2 Brygada 3 Brygada 6 Grupa Operacyjna „Južna Tuzla” 116 Brygada 118 Brygada 119 Brygada 210 Brygada 7 Grupa Operacyjna „Maglaj” 110 Brygada Chorwackiej Rady Obrony „Žepče” 111 Brygada Chorwackiej Rady Obrony „Usora” 201 Brygada 202 Brygada 203 Brygada 204 Brygada 207 Brygada 3 Korpus (Zenica) Grupa Operacyjna „Bosanska krajina” 27 Brygada 306 Brygada 2 bataliony 312 Brygada Grupa Operacyjna „Bosna” (Zavidovići, Žepče) 303 Brygada batalion 318 Brygada 2 bataliony 319 Brygada Zelene beretke Grupa Operacyjna „Lasva” (Kakanj) 305 Brygada 309 Brygada 325 Brygada 2 bataliony 333 Brygada Grupa Operacyjna „Zapad” (Bugojno, Gornji Vakuf-Uskoplje) 307 Brygada 308 Brygada 2 bataliony 317 Brygada Grupa Operacyjna „Zenica” 301 Brygada 314 Brygada 4 Korpus (Mostar) 5 Korpus (Bihać) 501 Brygada 502 Brygada 503 Brygada 505 Brygada 506 Brygada 511 Brygada 517 Brygada 101 Brygada Chorwackiej Rady Obrony 6 Korpus (Konjic) 7 Brygada 304 Brygada 44 Brygada Górska Brygada „Nemilu” Brygada „Neretva” Brygada „Vareška” Grupa Operacyjna „Istok-Visoko” 7 Korpus (Travnik) 17 Brygada Krajińska 37 Brygada Muzułmańska 705 Brygada Górska (Jajce) 706 Brygada Górska (Han Bila) 707 Brygada Górska (Bugojno) 708 Lekka Brygada (Novi Travnik) 712 Brygada Górska (Travnik) 717 Lekka Brygada (Gornji Vakuf-Uskoplje) 725 Lekka Brygada (Vitez) 727 Brygada Górska (Gluha Bukovica) 733 Lekka Brygada (Busovača, Kaćuni) 737 Lekka Brygada Muzułmańska batalion batalion dywersyjny batalion inżynieryjny baza logistyczna Dywizja Obrony Powietrznej kompania czołgów kompania do walki elektronicznej kompania komunikacyjna kompania ochrony przed bronią masowego rażenia Mieszany Pułk Artylerii Rakietowej Grupa Operacyjna „Istočna Bosna” (Goražde, Srebrenica, Žepa)

Wyposażenie Broń artyleryjska ZdjęcieNazwaPochodzenieUwagi100pxD-20haubicoarmata100pxD-30haubicaD-30Jhaubica produkowana na licencji D-30D-30JA1haubica produkowana na licencji D-30100pxleFH 18/40haubica100pxM101A1haubica100pxM114haubica100pxM-30haubicaM-37moździerzM-43moździerz100pxM-46armata polowa100pxM-48moździerz100pxM-56haubica, kopia modelu M101100pxM-57moździerz100pxM-63 Plamen/wieloprowadnicowa wyrzutnia rakietowaM-65kopia amerykańskiej haubicy M114100pxM-69moździerzM-71 Partizanwieloprowadnicowa wyrzutnia rakietowa100pxM-77 Oganj/wieloprowadnicowa wyrzutnia rakietowa100pxM-84 Noraulepszony wariant haubicoarmaty D-20100pxM-87 Orkanwieloprowadnicowa wyrzutnia rakietowa, niewielka ilość w jugosłowiańskiej armiiM-87 Topazmodyfikacja radzieckiej armaty przeciwpancernej T-12100pxT-12armata przeciwpancerna100pxTyp 63wieloprowadnicowa wyrzutnia rakietowa, duża ilość w armii bośniackiej100pxZiS-3armata polowa

Broń piechoty +ZdjęcieNazwaPochodzenieUwagi100px9M14 Malutkabroń przeciwpancerna100pxBrowning M2100pxFN FAL100pxHJ-8broń przeciwpancerna pochodząca z przemytu100pxHK G3100pxM60broń przeciwpancerna100pxM79 Osabroń przeciwpancerna100pxM80 Zoljabroń przeciwpancerna100pxM90 Stršljenbroń przeciwpancerna100pxMG 42100pxRPG-7broń przeciwpancerna100pxSWD100pxZastava M53kopia karabinu MG 42100pxZastava M57broń przeciwpancerna100pxZastava M59/66ulepszony wariant karabinu M59100pxZastava M70ulepszony wariant karabinu M60100pxZastava M72na licencji RPK100pxZastava M76karabin wyborowyZastava M80na licencji AK-74100pxZastava M84na licencji PK/PKM100pxZastava M84 Škorpionna licencji Sa vz. 61 Škorpion

Broń przeciwlotnicza ZdjęcieNazwaPochodzenieUwagi100px61-K100pxBOV-3działo samobieżne, duża ilość w armii bośniackiej100pxIgła-1pocisk rakietowy ziemia–powietrze100pxL-70 Boforsdziało samobieżne, duża ilość w armii bośniackiej100pxM53/59 Praganiewielka ilość w armii bośniackiej100pxStrzała-2Mpocisk rakietowy ziemia–powietrzeZastava M75100pxZastava M55100pxZSU-57-2działo samobieżne

Pojazdy bojowe ZdjęcieNazwaPochodzenieUwagi100pxBOVtransporter opancerzony100pxBRDM-2opancerzony transporter rozpoznawczy z wyrzutniami 9P122 lub 9P133100pxBVP M-80transporter opancerzony100pxM47 Pattonczołg, niewielka ilość w armii bośniackiej100pxM-84czołg, niewielka ilość w armii bośniackiej100pxOT M-60transporter opancerzony100pxPT-76czołg100pxT-34-85czołg100pxT-55czołg100pxT-72czołg pochodzący z przemytu, jego cena na nielegalnym rynku wynosiła 30 tys. USD za sztukę

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Wojsko bośniacko-hercegowińskie Kategoria:Wojna w Bośni i Hercegowinie