Dalekowschodni Okręg Federalny (ros. Дальневосточный федеральный округ) – jeden z ośmiu federalnych okręgów Rosji, najbardziej wysunięty na wschód państwa.
Położenie Dalekowschodni Okręg Federalny jest położony w północno-wschodniej Azji, obejmując wschodnią Syberię. Graniczy od północy z Oceanem Arktycznym, od wschodu z Oceanem Spokojnym, od zachodu z resztą Rosji oraz od południa z Mongolią, Chinami i Koreą Północną.
Powierzchnia Powierzchnia Dalekowschodniego Okręgu Federalnego wynosi km², co stanowi około 40,6% terytorium Rosji, co czyni go największym okręgiem federalnym w kraju.
Ukształtowanie powierzchni thumb|left|Wulkan na Kamczatce Zachodnią część okręgu stanowi Wyżyna Środkowosyberyjska, zaś na północy ciągną się nadmorskie niziny – m.in. Indygirska, Kołymska i część Niziny Północnosyberyjskiej. W centralnej i wschodniej części dominują pasma górskie, w tym: Góry Wierchojańskie, Czerskiego, Koriackie, Anadyrskie, Ałdańskie, Sajan Wschodni, Sichote-Aliń, Góry Środkowe i Pasmo Stanowe. Na Kamczatce występują czynne i wygasłe wulkany, z Kluczewską Sopką jako najważniejszym aktywnym wulkanem.
Roślinność thumb|Syberyjska tajga Większość obszaru pokrywają lasy tajgi, złożone przede wszystkim z drzew iglastych, głównie modrzewia.
Południowa część Kamczatki (z wyjątkiem górzystego wnętrza półwyspu) porośnięta jest lasami mieszanym, z przewagą gatunków iglastych; taki sam typ roślinności występuje też na południowych skrawkach Okręgu. Tundra, zajmuje północne tereny okręgu, gdzie dominują mchy, porosty, krzewinki, oraz karłowate formy drzew. Tundra ku południowi przechodzi w lasotundrę, gdzie do poprzednio wymienionych roślin dołączają początkowo pojedyncze i małe, a im dalej na południe – tym gęstsze i większe drzewa iglaste (głównie modrzewie), a także liściaste (najczęściej małe brzozy). Dalej na południe rozciąga się tajga.
Obszary górskie porasta typowa dla tego typu krajobrazu roślinność wysokogórska, przy czym z uwagi na chłodny klimat i wysokie szerokości geograficzne dolna granica tej formacji roślinnej przebiega nisko.
Na rozległych obszarach bagien znajduje się typowa dla tego typu terenu roślinność torfowiskowa.
Stosunki wodne thumb|Lenskije stołby wzdłuż rzeki Leny (w pobliżu Jakucka) Teren okręgu przecięty jest licznymi rzekami i strumieniami. Do największych z nich należą: Lena i Amur, a także Kołyma, Indygirka, Oleniok, Anadyr, Omołon, Ałdan, Wiluj, Ussuri i inne.
Na terytorium Buriacji znajduje się około 60% długości linii brzegowej jeziora Bajkał. Na terenie okręgu znajdują się również inne jeziora, nie osiągają one jednak znacznych rozmiarów. Największe z nich Chanka, na pograniczu Rosji i Chin, ma powierzchnię 4190 km².
Znaczna część okręgu leży na obszarze wiecznej zmarzliny, co powoduje, że w ciepłym okresie roku woda powstała ze stopionego śniegu oraz pochodząca z opadów nie mogąc wsiąkać w zamarzniętą na głębokości ok. 2 metrów ziemię tworzy ogromne bagna.
Klimat Znaczna większość obszaru okręgu leży w strefie klimatów umiarkowanych chłodnych, typu kontynentalnego, a także wybitnie i skrajnie kontynentalnego. Klimat ten w swej skrajnej postaci, występującej w głębi lądu, charakteryzuje się m.in. bardzo dużymi różnicami temperatur pomiędzy latem a zimą, dochodzącymi nawet do 100 °C. Zimą temperatury spadają do –50 °C, a latem osiągają +30 °C. Najniższą zanotowaną temperaturą jest –77,8 °C, zarejestrowaną w Ojmiakonie. Jest to najniższa potwierdzona temperatura na półkuli północnej. W tej samej miejscowości zanotowano także +31 °C.
Zima jest długa, bardzo zimna z niewielką ilością opadów śniegu, zaś lato – ciepłe i wilgotne, choć dość krótkie.
Na położonych bliżej morza terenach różnice temperatur są niższe, znacząco bowiem wzrasta średnia temperatura zimą, a zarazem nieznacznie spada temperatura w ciągu lata.
W północnej części okręgu klimat charakteryzuje się strefą klimatów polarnym i subpolarnym, natomiast na obszarach górskich dominuje klimat wysokogórski, z wyraźnie zaznaczonymi piętrami roślinnymi. Na południowo-wschodnich krańcach wpływają monsuny, powodując wyraźne nasilenie opadów w sezonie letnim.
Na większości terytorium okręgu okres bez przymrozków wynosi poniżej 60 dni, zaś na zachodzie rejonu, oraz na wybrzeżach (z wyjątkiem wybrzeży północnych) jest on dłuższy i sięga 3 miesięcy i jedynie na południowo-wschodnim skrawku obszaru przekracza on pół roku.
Opady Północna część rejonu charakteryzuje się niskim poziomem opadów, zarówno latem, jak i zimą. Roczna suma opadów na niektórych z tych obszarów może nie przekraczać 200 mm. Na pozostałym obszarze opady w porze zimowej są także dość niskie, za to w porze letniej występują obficie.
W basenie jeziora Chanka średnia roczna suma opadów wynosi od 500 do 650 mm rocznie, z przewagą opadów w miesiącach letnich.
Skład okręgu thumb|upright=1.8
Do 3 listopada 2018 roku w skład Dalekowschodniego Okręgu Federalnego wchodziło 9 podmiotów Federacji Rosyjskiej. Dekretem prezydenta Federacji Rosyjskiej z 3 listopada 2018 roku dołączono do niego dwa podmioty wchodzące do tej pory w skład Syberyjskiego Okręgu Federalnego – Republikę Buriacji i Kraj Zabajkalski. Obecnie w skład Dalekowschodniego Okręgu Federalnego wchodzi 11 podmiotów Federacji Rosyjskiej. Są to: obwody: obwód amurski (1) obwód magadański (6) obwód sachaliński (9) obwody autonomiczne: Żydowski Obwód Autonomiczny (3) okręgi autonomiczne: Czukocki Okręg Autonomiczny (11) kraje: Kraj Chabarowski (10) Kraj Kamczacki (5) Kraj Nadmorski (7) Kraj Zabajkalski (4) republiki: Jakucja (Sacha) (8) Buriacja (2)
W nawiasach podano numer danej jednostki polityczno-administracyjnej, którym została ona oznaczona na mapie
Ludność Według danych z 2021 roku populacja wyniosła 8 124 053 mieszkańców, co stanowi około 5,6% całkowitej liczby ludności Rosji.
Gęstość zaludnienia wyniosła około 1,17 osoby/km2.
Mieszkańcy trudnią się myślistwem, rybołówstwem oraz chowem reniferów i zwierząt futerkowych. Zajęcia te są typowe dla ludności tubylczej, zwłaszcza w rejonach chłodniejszych.
Miasta thumb|Jakuck thumb|Jakuck thumb|Komsomolsk nad Amurem thumb|Port we Władywostoku thumb|Władywostok thumb|Nachodka
Największe miasta i osiedla typu miejskiego stan na 1 stycznia 2005 r. (wymieniono tylko miasta liczące powyżej 20 tys. mieszkańców) NazwaNazwarosyjskaLiczbamieszkańcówAłdan Алдан 24 266Amursk Амуск 46 993Arsieniew Арсеньев 60 613Artiom Артём 102 225Biełogorsk Белогорск 67 433Birobidżan Биробиджан 76 621Błagowieszczeńsk Благовещенск 217 716Bolszoj Kamień Большой Камень 38 295Chabarowsk Хабаровск 579 047Chołmsk Холмск 33 468Dalniegorsk Дальнегорск 39 630Dalnierieczensk Дальнереченск 29 381Fokino Фокино 26 007Jakuck Якутск 235 560Jelizowo Елизово 40 547Jużnosachalińsk Южно-Сахалинск 173 618Komsomolsk nad Amurem Комсомольск-на-Амуре 275 908Korsakow Корсаков 35 944Leńsk Ленск 24 581Lesozawodsk Лесозаводск 42 199Łuczegorsk Лучегорск 22 347Magadan Магадан 99 836Mirny Мирный 39 359Nachodka Находка 173 522Neriungri Нерюнгри 65 750Nikołajewsk nad Amurem Николаевск-на-Амуре 27 202Ocha Оха 27 212Partizansk Партизанск 42 237Pietropawłowsk-Kamczacki Петропавловск-Камчатский 195 982Rajczychinsk Райчихинск 23 692Sowieckaja Gawań Советская Гавань 29 819Spassk-Dalnij Спасск-Дальний 47 827Swobodny Свободный 62 424Szymanowsk Шимановск 22 135Tynda Тында 39 352Ussuryjsk Уссурийск 156 029Wiliuczynsk Вилючинск 24 605Władywostok Владивосток 586 829Zieja Зея 27 397
Historia Pradzieje i wczesne osadnictwo Na obszarze dzisiejszego Dalekowschodniego Okręgu Federalnego osadnictwo sięga I-II wieku p.n.e., co potwierdzają wykopaliska Oroczów, Nanajów, Ulczów oraz Ainów.
Imperium rosyjskie W 1858 roku, na mocy traktatu w Aigunie, Rosja uzyskała kontrolę nad terytorium obszaru, gdzie powstał dziś Zabajkalski Kraj i rejon Władywostoku. W 1858 roku założono garnizonową osadę Khabarovka - przyszły Chabarowsk, który w 1880 roku uzyskał prawa miejskie, a w 1897 roku połączono go koleją z Władywostokiem.
Okres radziecki Po rewolucji z 1917 roku na Dalekim Wschodzie utworzono Demokratyczną Republikę Dalekowschodnią (DVR). Następnie, w 1926 roku, region wszedł w skład RFSRR jako Dalekowschodni Kraj. W latach 30. i 40. XX wieku rozwinięto sieć obrony granic za pomocą NKWD.
Okres ZSRR W 1938 roku utworzono Dalekowschodni Okręg Wojskowy, z siedzibą w Chabarowsku, reorganizowany i aktywny do 2010, kiedy przekształcony został we Wschodni Okręg Wojskowy. W tym czasie teren objęty był przez struktury wojskowe i graniczne, odpowiadające za ochronę granicy z Chinami i Japonią.
Lata 1990-2000 Po rozpadzie ZSRR region pozostawał pod silnym wpływem wojskowym. W 1998 roku przyłączono Republikę Sacha (Jakucja) do okręgu wojskowego. W 2000 roku administracyjnie ustanowiono Dalekowschodni Okrąg Federalny jako część Federacji Rosyjskiej, na mocy prezydenckiego dekretu z 13 maja 2000 roku.
XXI wiek W 2015 roku w skład Dalekowschodniego Okręgu Federalnego dołączono Republikę Buriacji i Zabajkalski Kraj. W 2018 roku przeniesiono centrum okręgu z Chabarowska do Władywostoku.
15 lipca 2022 roku w Dalekowschodnim Okręgu Federalnym otwarto pierwszą autostradę dużych prędkości. Łączyła trzy autostrady federalne - „Ussuri” (Chabarowsk - Władywostok), „Amur” (City - Chabarowsk) i „Wostok” (Chabarowsk - Nachodka), drogę łączącą stolicę regionu z Komsomolskiem nad Amurem, a także miejsca terytorium postępującego rozwoju społeczno-gospodarczego (SAD).
Przypisy
Kategoria:Okręgi federalne Federacji Rosyjskiej Kategoria:Rosyjski Daleki Wschód