Bezirk Kałusz – dawny powiat (Bezirk) kraju koronnego Królestwo Galicji i Lodomerii, funkcjonujący w latach 1854–1867. Siedzibą starostwa było miasto Kałusz.
Historia Bezirk Kałusz utworzono w ramach reformy uwłaszczeniowej z okresu Wiosny Ludów (1848–1849), która likwidowała jurysdykcję właściciela ziemskiego nad poddanymi. W Galicji, dominium – jako podstawowa jednostka administracyjna i filar systemu feudalnego straciło rację bytu. Konieczne stało się zatem wprowadzenie nowego systemu administracyjnego, którego zręby powstały w latach 1851–1855. Nowy trójstopniowy podział administracyjny objął 21 cyrkułów (niem. Kreise), 179 małych powiatów (niem. Bezirke) i ponad 6000 gmin (niem. Gemeinde).
Bezirk Kałusz objął obszar o wielkości 12,2 mil², zamieszkany przez 38.801 ludzi i podzielony na 35 gmin katastralnych, w tym jedno miasto (Kałusz). Wszedł w skład cyrkułu stryjskiego, jako jeden z jego dziewięciu powiatówAllgemeines Landes-Gesetz- und Regierungsblatt für das Kronland Galizien und Lodomerien mit den Herzogthümern Auschwitz und Zator und dem Großherzogthume Krakau. Jahrgang 1854, Lemberg 1855.. Był to region górski o bardzo podłużnych i stosunkowo wąskich wymiarach, sięgający na samym południu (przez gminę Jasień) po Zalitawię. W kolejnych latach (przed 1867) do Bezirk Kałusz przeniesiono gminę Podhorki z Bezirk Woyniłów.
Po nadaniu Galicji autonomii oraz powołaniu samorządu gminnego i powiatowego w 1865 zlikwidowano cyrkuły (Kreise). Dotychczasowe małe powiaty (Bezirke) w liczbie 179, utrzymały się do 1867 roku, kiedy to w następstwie kolejnej reformy administracyjnej (23 stycznia 1867) zostały zastąpione przez 74 większych powiatów. Obszar zniesionego Bezirk Kałusz wszedł wtedy w całości w skład nowego powiatu kałuskiegoVerordnung des Staatsministeriums vom 23 Jänner 1867 über die Reform des politischen Verwaltung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator.
Podział administracyjny (1854) +Podział administracyjny Bezirk Kałusz w 1854 rokuLp.Gmina jednostkowaPowierzchniaLudnośćPowiat w 1867 po zniesieniu1Kałusz (M) z Neu-Kałuszem i Banią1200007341W tym: Kałusz – 6144, Neu-Kałusz – 514 i Bania – 683.kałuski2Berłohy1053kałuski3Topolsko377kałuski4Równia i Sloboda Równiańska1005kałuski5Kadobna727kałuski6Pójło1061kałuski7Dołhe549kałuski8Kopanki928kałuski9Mościska810kałuski10Kropiwnik1049kałuski11Siwka695kałuski12Ugartsthal924kałuski13Grabówka628kałuski14Petranka1704kałuski15Krasne1326kałuski16Łdziany605kałuski17Kamień1008kałuski18Niebyłów i Słoboda Niebyłowska1706W tym: Niebyłów – 1441 i Słoboda Niebyłowska – 265.kałuski19Przysłup519kałuski20Majdan354kałuski21Jasień1897kałuski22Nowica2250kałuski23Śliwki789kałuski24Landestreu402kałuski25Uhrynów Stary, Nowy i Średni1382kałuski26Zawój858kałuski27Rypianka427kałuski28Jaworówka225kałuski29Podmichale1912kałuski30Dobrowlany652kałuski31Zagórze396kałuski32Mysłów724kałuski33Wistowa746kałuski34Bereźnica Szlachecka15001010kałuski35Chocin1000762kałuski Objaśnienie:
(M) = miasto; (m) = miasteczko
Przypisy
Bibliografia Handbuch des Lemberger Statthelterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1858. Lemberg, 1858. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim.
Kategoria:Kałusz Kałusz