mały|Kościół św. Antoniego w Chwalibożycach na rycinie z połowy XVIII w. autorstwa Friedricha Bernharda Wernera Chwalibożyce (niem. Frauenhain) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie oławskim, w gminie Oława.

Informacje ogólne Wieś znajduje się 7,5 kilometra od Oławy, na trasie drogi łączącej Oławę z Grodkowem. Powierzchnia wsi wynosi 629,79 ha.

We wsi znajdują się dwa sklepy spożywczo-przemysłowe.

Podział administracyjny W okresie pruskim Chwalibożyce były siedzibą gminy, a we wsi znajdował się urząd stanu cywilnego. Od 1816 r. wieś znajdowała się w powiecie oławskim rejencji wrocławskiej pruskiej prowincji Śląsk, a od 1919 r. znajdowała się na terenie wyodrębnionej prowincji Dolny Śląsk.

Po ustanowieniu administracji polskiej w latach 1945-1954 wieś wchodziła w skład gminy GodzikowiceWykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa. W latach 1954-1959 wieś wchodziła w skład gromady OsiekUchwała Nr 24/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu oławskiego; w ramach Zarządzenia nr 13 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 20 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 3 grudnia 1954 r., Nr. 9, Poz. 71), a w latach 1960-1972 wieś należała do gromady GodzikowiceUchwała Nr 25 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 20 sierpnia 1959 r. w sprawie zniesienia, utworzenia, zmiany granic oraz przeniesienia siedzib niektórych gromad w województwie wrocławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 30 grudnia 1959 r., Nr. 8, Poz. 34), zatwierdzona uchwałą Rady Ministrów Nr 458/59 z dnia 27 listopada 1959 r. w sprawie zatwierdzenia uchwał Wojewódzkich Rad Narodowych w Białymstoku, Koszalinie, Poznaniu i Wrocławiu w przedmiocie połączenia, zniesienia i utworzenia niektórych gromad. Od 1972 r. wieś należy do gminy wiejskiej OławaUchwała Nr XIX/109/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 13 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie wrocławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 15 grudnia 1972 r., Nr 8, Poz. 165). Do 1975 r. wieś wchodziła w skład powiatu oławskiego województwa wrocławskiegoWykaz miast, osiedli i gromad: stan z dn. 1 I 1971 r., Cz. 1. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny – Biuro Spisów, 1971.. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do pomniejszonego terytorialnie województwa wrocławskiego, a w latach 1990-1998 podlegała urzędowi rejonowemu w Oławie.

Historia Wieś z XIII w. o układzie owalnicy z dodatkową nawsią, założona przez zakon templariuszy. W 1230 r. uzyskała lokację na prawie niemieckim od zakonu templariuszy, i podlegała komandorii w Oleśnicy Małej. W 1230 r. wieś miała powierzchnię 36 łanów, z czego 4 były wolnymi łanami należącymi do sołtysa, a 3 łany stanowiły własność kościelną (Widmut). Sołtysem Chwalibożyc w tamtym czasie był Herman, który sprowadził do wsi osadników niemieckich, którym wytyczono działki pod budowę domów i niwy. Następnym sołtysem wsi był syn Hermana, zaś sam Herman przeprowadził się do Kowalowa.

Chwalibożyce były jednym z trzech wsi (obok Owczar i Jutrzyny) należących do komandorii templariuszy w Oleśnicy Małej, które zostały zniszczone w czasie najazdów mongolskich na Polskę w 1241 r.Burzyński 2007, s. 171. Wśród ok. 500 zbrojnych pachołków, którzy zginęli walcząc u boku templariuszy w czasie bitwy pod Legnicą w 1241 r. znajdowali się dowodzony przez sołtysa wsi oddział składający się ze zdolnych do noszenia broni mężczyzn z Chwalibożyc. W 1294 r. templariusze są wspomniani jako właściciele wsi, a wieś miała powierzchnię 38 łanów, z czego 32 były łanami czynszowymi.

Na początku XIV w., po likwidacji zakonu templariuszy Chwalibożyce należały do książąt brzeskich i oławskich, którzy są wspomniani jako jej właściciele w 1364, 1390 i 1458 r. Po zajęciu Śląska przez Prusy w wyniku wojen śląskich w połowie XVIII w. wieś należała do pruskiego urzędu królewskiego (Stifts-Amt) w Brzegu, choć w 1830 r. jako właściciel wsi jest wspomniany urząd królewski w Oławie. W 1783 r. we wsi jest wspomniany kościół ewangelicki i szkoła, która w 1830 r. miała jednego nauczyciela. W 1830 r. we wsi jest wspomniany przytułek dla ubogich.

Nazewnictwo W ciągu swojego istnienia Chwalibożyce nosiły następujące nazwy:

do 1364 r.: Wowrinhayn lub Wowrinhain 1378 r.: Frouwenhain 1390 r.: Frawnhain 1783 r.: Frauenhayn do 1945 r.: Frauenhain (niemiecka nazwa wsi) do 1945 r.: Frowuń (polska nazwa wsi, wspomniana w tomie II Słownika geograficznego Królestwa Polskiego wydanego w 1881 r.) od 1945 r.: pierwotnie Frowuń (nazwa nadana po ustanowieniu administracji polskiejObwieszczenie Pełnomocnika Rządu R.P. na okręg administracyjny Dolnego Śląska z 16.6.1945. Biuletyn nr 1 - przywracający brzmienie historycznych nazw polskich miejscowości Dolnego Śląska), obecnie Chwalibożyce. Niemiecka nazwa wsi "Frauenhain" w języku polskim oznacza „Gaj Naszej Pani”, przy czym „naszą panią” w nazwie była Matka Boża.

Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku, wydanym we Wrocławiu w 1888 r., zaliczał niemiecką nazwę wsi "Frauenhain" do grupy nazw wsi wywodzących się od funkcji wsi albo budynków rządowych lub publicznych w nim się znajdujących.

Gospodarka W XIII w. w okolicy wsi znajdowały się łąki i lasy należące do sołtysa Chwalibożyc Hermana, a w samej wsi znajdowały się młyn i karczma dzierżawione przez Hermana, który płacił roczny czynsz w wysokości trzech grzywien. Na rzecz sołtysa mieszkańcy wsi płacili opłatę w wysokości jednej czwartej grzywny od użytkowanego łana i dziesięcinę w wysokości 2 małdratów pszenicy, 4 małdratów żyta i 6 małdratów owsa.

W pierwszej połowie XIX w. we wsi znajdowały się karczma, kuźnia, gorzelnia, młyn z wiatrakiem, urząd celny, 17 przędzalni lnu, 13 zakładów rzemieślniczych i sklep. W 1845 r. we wsi odnotowano hodowlę 866 owiec merynosów i 222 sztuk bydła, uprawę tytoniu i lnu oraz działalność pszczelarską. W 1885 r. powierzchnia katastralna wsi wynosiła 677 ha, z czego pola uprawne stanowiły 615 ha, łąki 32 ha, a lasy 1 ha. Dochód netto z podatku gruntowego wynosił 42,60 marek niemieckich za hektar pola, 26,24 marek za hektar łąki i 9,40 marek za hektar lasu. W 1931 r. powierzchnia katastralna wsi wynosiła 677 ha, a dochód netto z podatku gruntowego wynosił 40,51 reichsmarek za hektar. Najbliższe wsi stacje kolejowe znajdowały się w Łukowicach Brzeskich (Laugwitz), a także w Jaczkowicach (Jätzdorf).

Teraźniejszość Wieś posiada sieć wodociągową i jest skanalizowana.

We wsi znajduje się kościół św. Antoniego, będący kościołem filialnym rzymskokatolickiej parafii św. Marii Magdaleny w Osieku, należącej do dekanatu Oława archidiecezji wrocławskiej. We wsi znajduje się też cmentarz komunalny.

We wsi znajduje się świetlica wiejskaRaport o stanie gminy..., s. 41, budowana w latach 2017-2018 oraz 2020-2022 i otwarta w 2023 r.. Od 2024 r. we wsi funkcjonuje Koło Gospodyń Wiejskich, ujęte w Krajowym Rejestrze Kół Gospodyń Wiejskich prowadzonym przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

We wsi funkcjonuje publiczna Szkoła Podstawowa im. Młodych Bohaterów. Szkoła ta funkcjonuje od 1994 r., a w obwodzie szkoły podstawowej oprócz Chwalibożyc znajdują się także wsie Godzikowice, Jankowice Małe i Owczary. W 2024 r. do szkoły podstawowej we wsi uczęszczało 110 uczniów zrzeszonych w 9 oddziałach, zaś sama szkoła zatrudniała 25 nauczycieliRaport o stanie gminy..., s. 35. W 2026 r. szkoła podstawowa otrzymała imię Młodych Bohaterów. We wsi istnieje także Niepubliczny Zespół Wychowania Przedszkolnego, prowadzony przez Stowarzyszenie na Rzecz Rozwoju Gminy Oława i funkcjonujący przy szkole podstawowej w Chwalibożycach.

We wsi znajduje się klub piłki nożnej LKS Burza (znany też jako "Burza-Dombud") Chwalibożyce. Klub ten został założony w 2002 r., a osobowość prawną uzyskał w 2006 r.. Klub ten w sezonie 2026/27 brał udział w meczach klasy B w grupie Wrocław V, a od sezonu 2013/14 do sezonu 2015/16 brał udział w meczach klasy okręgowej w grupie Wrocław.

Zabytki Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisany jest: kościół filialny pw. św. Antoniego, z XIII w., XV w., XIX w. Ponadto według wykazu zabytków Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków we Wrocławiu na terenie wsi znajdują się, oprócz kościoła św. Antoniego, następujące zabytkiWykaz zabytków Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków we Wrocławiu - dawne województwo wrocławskie (dostęp 2026-08-04):

historyczny układ ruralistyczny wsi cmentarz poewangelicki przy kościele św. Antoniego domy mieszkalne nr 10, 11 i 20 dom mieszkalno-gospodarczy nr 43 transformator

Demografia W 1783 r. wieś zamieszkiwało 289 osób. W 1819 r. Chwalibożyce zamieszkiwało 337 osób, w 1830 r. 380 osób, w 1845 r. 476 osób, w 1871 r. 536 osób, w 1885 r. 543 osoby, a w 1895 r. 562 osoby. W 1905 r. wieś miała 502 mieszkańców, w 1925 r. 451 mieszkańców, w 1935 r. 450 mieszkańców, a cztery lata później 449 mieszkańców. W 2001 r. w Chwalibożycach mieszkały 392 osoby, w 2011 r. 369 osób, a w 2022 r. 371 osób.

W 1925 r. na 451 mieszkańców wsi 209 było mężczyznami, a 242 kobietami. We wsi mieszkało 317 ewangelików i 134 katolików. Ewangelicy mieli własny zbór w Chwalibożycach (Frauenhain), a katolicy należeli do parafii w Osieku (Hennersdorf).

Przypisy

Bibliografia

Edmund Burzyński, Templariusze na Śląsku. Komandoria w Oleśnicy Małej, „Słupskie Studia Historyczne” nr. 13, Instytut Historii Pomorskiej Akademii Pomorskiej, Słupsk 2007, s. 157-172 Raport o stanie gminy w roku 2024 (dostęp 2026-09-23) Die combin. Parochieen Frauenhain, Heidau u. Hünern, [w:] F. G. Eduard Anders, Statistik der Evangelischen Kirche in Schlesien, Glogau 1848, s. 222-223 Josef Brier, Die Aussetzung von […] Frauenhain, "Briegische Heimatblätter, II. Folge", nr. 60-61 (1938), s. 238 i 241 Karl Langner, Frauenhain, wirtschaftlich und kulturell gesehen, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 5/1962, s. 19 Erich Quester, Der Kreis Ohlau in Urkunden der Jahre 1331 – 1398, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 11/1965-8/1966 (seria artykułów) Karl Buschbeck, Die evangelischen Kirchen und Gemeinden im Ohlauer Land, Ulm 1968, s. 12 Klaus Paul, Stamm- und Nachfahrenliste Paul aus Frauenhain, Kr. Ohlau, "Archiv ostdeutscher Familienforscher", nr. VI/13 (lipiec 1976), s. 386-390 i 394 Der Paul-Hof in Frauenhain, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 9/1976, s. 15; nr. 11/1976, s. 9 i nr. 12/1976, s. 11 Gerhard Bock, Die evangelische Schule zu Frauenhain 1746-1790, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 8/1982, s. 4 i nr. 10/1982, s. 5 Johannes Renner, Das Vatergrab zu Frauenhain, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 11/1982, s. 4 Erich Woitelle, Frauenhain, Erinnerungen an 1945, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 3/1996, s. 21 i nr. 4/1996, s. 20-22 Erich Woitelle, Erinnerungen an die Erntezeit, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 7/1996, s. 22 Erich Woitelle, Erlebnisse im Winter, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 2/1997, s. 22 Linus Hellwig, Hennersdorf, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 8/1997, s. 24 Heinz Quester, Predigergeschichte des Kirchenkreises Ohlau in Schlesien, "Jahrbuch für Schlesische Kirchengeschichte", t. 76/77 (1997/98), s. 385-388 Erich Woitelle, Frauenhain, wirtschaftlich und kulturell gesehen, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 10/1998, s. 17 i nr. 11/1998, s. 22 Erich Woitelle, Erlebnisse eines Fünfzehnjährigen (Sechzehnjährigen) in Frauenhain 1946, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 1/1999, s. 20; nr. 3/1999, s. 23; nr. 4/1999, s. 21; nr. 5/1999, s. 20; nr. 6/1999, s. 17; nr. 7/1999, s. 20; nr. 8/1999, s. 29; nr. 9/1999, s. 25 i nr. 1/2000, s. 23