Stanisław Kiałka, Bolesław, Drzewica, Jelonek, Kaziuńcio, Szarotka, Ślęczek (ur. 7 września 1911 w Słupi Kapitulnej, zm. 30 maja 1980 we Wrocławiu) – oficer AK, kawaler Orderu Virtuti Militari, więzień gułagu.
Życiorys Syn Felicjana i Katarzyny z Jaśkiewiczów. Ukończył gimnazjum w Rawiczu, po czym w latach 1928–1930 odbywał nowicjat w zakonie jezuickim w Kaliszu, w którym uzyskał niższe święcenia. Maturę uzyskał w Pińsku w 1934 i od tegoż roku studiował filozofię na Uniwersytecie Jagiellońskim, kończąc ją w 1937. W tym samym roku wyjechał do Wilna i podjął na tamtejszym Uniwersytecie Stefana Batorego studia matematyki oraz fizyki. 7 września 1939 jako ochotnik wyjechał z kompanią sanitarną nr 361 do Lwowa i wziął udział w obronie miasta. Po kapitulacji załogi miasta wrócił do Wilna.
Po klęsce polskiej armii, wraz z kilkoma innymi klerykami jezuickimi i za zgodą przełożonych jezuickich, zaczął w październiku 1939 działalność konspiracyjną w Służbie Zwycięstwu Polski (a następnie Związku Walki Zbrojnej), organizując w Wilnie przy pomocy Stefana Dzierżka, studenta USB i kleryka, komórkę legalizacji (pracownię fałszującą dokumenty, początkowo paszporty dla polskich żołnierzy zbiegłych z litewskich obozów internowania, którzy chcieli przedostać się na Zachód). Inicjatorem i założycielem wspomnianej komórki był ks. Kazimierz Kucharski, któremu w sprawach technicznych doradzał Jerzy Hoppen, docent Wydziału Sztuk Pięknych USB. Pierwszymi członkami legalizacji byli Edward Kuczyński, grafik, i Feliks Zaniewski, właściciel zakładu cynkograficznego. Później dołączyli bracia Michał i Romuald Warakomscy. Pracownia działała również podczas okupacji sowieckiej, a następnie niemieckiej, znacznie rozszerzając wówczas asortyment podrabianych papierów, tworząc oprócz paszportów, także m.in. metryki chrztu, kartki żywnościowe, karty meldunkowe i wizy, m.in. wizy Mandżukuo dla przebywających w Wilnie Żydów. Fałszowano też pieczęcie urzędowe okupantów. Szacuje się, że ta komórka ZWZ, a później AK wytworzyła ok. 90 tys. różnych dokumentów.
Kiałka był jednym z pracowników wykonujących podróbki i kierownikiem całej pracowni do lutego 1942. W pierwszych miesiącach 1942 został adiutantem dowódcy Okręgu Wilno AK Aleksandra Krzyżanowskiego. W tym samym roku został mianowany podporucznikiem czasu wojny. W okręgu pełnił różne funkcje, m.in. kierował działem łączności, finansowym (1941–V 1944) i kwatermistrzostwa (1942, 1943). Zainicjował powstanie grupy łączniczek "Kozy". Organizował na terenie okręgu Akcję N, uczestniczył też w akcjach bojowych. Wziął udział w walkach w Wilnie w ramach operacji „Ostra Brama”, odnosząc ranę. Po wyzdrowieniu dalej uczestniczył w ruchu niepodległościowym, w efekcie czego NKWD aresztowało go w styczniu 1945. Otrzymał wyrok 15 lat więzienia i został wysłany do łagru w Workucie, gdzie spędził prawie 12 lat.
8 grudnia 1956 wrócił do Polski i zamieszkał we Wrocławiu, wystąpił z zakonu i podjął pracę w miejscowej Akademii Sztuk Pięknych, gdzie był nauczycielem sztukatorstwa. Jednocześnie zaczął gromadzić materiały z dziejów wileńskiej AK. W tym celu zbierał relacje, wspomnienia i wszelkie dokumenty od członków organizacji. Tak uzyskane archiwalia trafiły po jego śmierci do Ossolineum i są ważnym źródłem badań naukowych dziejów AK na Wileńszczyźnie i Nowogródczyźnie. Ponadto znane są fotografie potajemnie wykonane przez niego w łagrze workuckim własnoręcznie skonstruowanym aparatem.
We Wrocławiu ożenił się z Wandą Cejko, członkinią AK, zesłaną do łagrów. Żona współtworzyła z mężem archiwum AK i później przekazała je do Ossolineum.
Stanisław Kiałka pochowany jest na wrocławskim cmentarzu św. Wawrzyńca. mały|Grób Stanisława Kiałki na Cmentarzu św. Wawrzyńca (7a/5/5) śp. Stanisław Kiałka wyszukiwarka Grobonet. Postaci S. Kiałki poświęcona jest książka Jana Malinowskiego Stanisław Kiałka – legenda wileńskiej konspiracji: materiały biograficzne i pisma wybrane (Bydgoszcz, Towarzystwo Miłośników Wilna i Ziemi Wileńskiej. Oddział, 2000, ).
Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari – 14 lipca 1944 Krzyż Walecznych po raz pierwszy – 1943 Srebrny Krzyż Zasługi z Mieczami – maj 1944 Krzyż Armii Krajowej Krzyż Partyzancki – 1959 Medal Wojska Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury”
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Obrońcy Lwowa (1939) Kategoria:Ochotnicy w kampanii wrześniowej Kategoria:Żołnierze Okręgu Wilno Armii Krajowej Kategoria:Polacy i obywatele polscy – więźniowie radzieckich łagrów 1945–1989 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Akademii Sztuk Pięknych we Wrocławiu Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi z Mieczami Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Armii Krajowej Kategoria:Odznaczeni Medalem Wojska Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Partyzanckim Kategoria:Odznaczeni odznaką „Zasłużony Działacz Kultury” Kategoria:Pochowani na cmentarzu św. Wawrzyńca we Wrocławiu Kategoria:Urodzeni w 1911 Kategoria:Zmarli w 1980