Pawilon źródła „Józef” w Iwoniczu-Zdroju – zabytkowy budynek uzdrowiskowy zlokalizowany w centrum Iwonicza-Zdroju, przy placu Karola i Józefa, obok Pawilonu nad Źródłami oraz pijalni wód mineralnych z łazienkami, w dolinie Iwoniczanki, na stoku Łysówki. Do rejestru zabytków wpisany został 30 czerwca 1973 (numer A-730).
Historia lewo|mały|229x229px|Widok sprzed remontu w 2019 lewo|mały|230x230px|Widok wraz z pawilonem nad źródłami Amelia i Karol Pierwsze ujęcia iwonickich źródeł wykonano w 1862 (wcześniej, w 1837, zbudowano drewniane cembrowiny), po analizach fizykochemicznych tutejszych wód przeprowadzonych w 1860 przez chemika Adolfa Aleksandrowicza i doktora Teofila Żebrowskiego. Biorąc pod uwagę wskazówki prof. Józefa Dietla, projekt regulacji wykonał inżynier Jacek Matusiński. Zdroje obudowano ciosami piaskowcowymi z granitowym gzymsem. Źródła uzyskały wówczas swoje nazwy, upamiętniające właścicieli i założycieli uzdrowiska: nr I – "Karol", nr II – "Amelia", a nr III – "Józef" (szczawa żelazista). W końcu XIX wieku stworzono nad "Józefem" rodzaj drewnianego kiosku, pełniącego wtedy rolę pijalni. Źródło ostatecznie zanikło w latach 60. XX wieku.
Pawilon obecny wzniesiono w latach 20. XX wieku w formach neoklasycystycznych. Po 1945 doszło do remontu obiektu, jednak przeprowadzono go nieprofesjonalnie. Skuto wówczas pierwotne tynki i sztukaterie. Pozostały jedynie oryginalne kapitele – tynki i pilastry wykonano na nowo. W 2019, ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, przeprowadzono remont budynku (wykonano nową stolarkę okienną i drzwiową, odnowiono dach i położono nowy tynk). Pawilon pełni obecnie rolę magazynu dla lokalnej małej gastronomii.
Architektura Budowla jest wolnostojąca, parterowa, murowana (ceglana), otynkowana, wzniesiona na planie prostokąta. Więźba dachowa i strop są drewniane. Dwuspadowy dach kryty jest blachą. Nie ma podpiwniczenia. Wejście, zwieńczone trójkątnym szczytem, znajduje się w ścianie od południowego wschodu. Przed lico murów wystają kanelurowane pilastry w porządku jońskim. Na narożach dach zdobią obeliski na stylobatach (trzy sztuki, bez naroża północno-zachodniego). Poniżej budynek obiega profilowany gzyms. Wnętrze jest jednoprzestrzenne.
Przypisy
Kategoria:Obiekty budowlane w Iwoniczu-Zdroju Kategoria:Architektura neoklasycystyczna w Polsce Kategoria:Zabytki nieruchome w Iwoniczu-Zdroju