Globalna Flotylla Sumud

mały|Oficjalne logo Globalnej Flotylli Sumud

Globalna Flotylla Sumud (, GSF; ), znana także jako Globalna Flotylla Wolności () – międzynarodowa inicjatywa społeczna zapoczątkowana w połowie 2025 w celu przełamania izraelskiej blokady Strefy Gazy. Nazwa pochodzi od arabskiego słowa ṣumūd, oznaczającego „wytrwałość” lub „opór”.

Inicjatywa została podjęta w lipcu 2025 przez Freedom Flotilla Coalition, Global Movement to Gaza, Maghreb Sumud Flotilla i Sumud Nusantara podczas wojny w Strefie Gazy. Flotylla składała się z ponad 40 statków, na których znajdowało się 500 uczestników z ponad 44 krajów. Flotylla rozpoczęła rejs pod koniec sierpnia 2025 – konwoje wypłynęły z Otranto, Genui i Barcelony, a na początku września dołączyły do nich statki z Katanii, Syros i Tunezji. Niektóre konwoje miały początkowo opóźnienia w wypłynięciu z powodu silnych wiatrów i burzy.

Konwoje flotylli zgłaszały ataki dronów, a okręty wojenne zostały wysłane, aby zapewnić pomoc. Do 3 października Izrael przechwycił wszystkie statki flotylli. Była to pierwsza nieautoryzowana misja humanitarna, która zbliżyła się na odległość 70 mil morskich od wybrzeża Strefy Gazy od czasu wprowadzenia blokady w 2009.

Inicjatywa uzyskała poparcie kilkunastu ministrów spraw zagranicznych, włoskich polityków i partii politycznych, posłów z Hiszpanii i Portugalii, prezydenta Kolumbii Gustava Petro oraz specjalnej sprawozdawczyni ONZ ds. okupowanych terytoriów palestyńskich Franceski Albanese. Z kolei izraelski minister bezpieczeństwa narodowego Itamar Ben-Gvir stwierdził, że uczestnicy powinni zostać osadzeni w więzieniu jako terroryści, a izraelskie ministerstwo spraw zagranicznych zapowiedziało, że powstrzyma flotę. W odpowiedzi na ataki na flotę włoskie ministerstwo obrony wysłało okręty włoskiej marynarki wojennej, aby pomóc flocie, a premier Hiszpanii Pedro Sánchez wysłał okręt hiszpańskiej marynarki wojennej na wypadek akcji ratunkowej. Gdy flota zbliżyła się do Gazy, okręty marynarki wojennej wycofały się, a Ministerstwo Obrony Narodowej Turcji potwierdziło, że w razie potrzeby będzie nadal czuwać nad bezpieczeństwem floty. Komisja Europejska oświadczyła, że nie popiera wysyłania flot z pomocą do Gazy.

Tło historyczne

Odkąd Hamas przejął kontrolę nad Gazą w 2007 władze Izraela wprowadziły blokadę morską Strefy Gazy. W 2008 pierwsze statki, które przełamały blokadę, zostały wysłane przez . W latach 2008–2016 do Gazy dotarło 5 z 31 łodzi.

Pierwsza , składająca się z sześciu statków, miała miejsce w 2010. Została ona zaatakowana przez siły izraelskie, w wyniku czego 10 uczestników zginęło, a dziesiątki zostało rannych przez izraelskich komandosów, co wywołało znaczne oburzenie międzynarodowe. Od tego czasu wszystkie próby podjęte w latach 2011, 2015, 2016, 2018 i 2025 zostały przechwycone, zlikwidowane lub zaatakowane przez siły izraelskie. Od marca do lipca 2024 sporadycznie otwierano morski korytarz humanitarny między Cyprem a Gazą, z którego korzystały barki w ramach operacji Safeena oraz wojsko amerykańskie.

W marcu 2025 Izrael nałożył trzymiesięczną całkowitą blokadę dostaw do Strefy Gazy. Podczas tej blokady doszło do ataku na statki przy pomocy dronów. Odnotowano kilka takich incydentów – w maju, czerwcu, lipcu oraz wrześniu.

Utworzenie Globalna Flotylla Sumud powstała w lipcu 2025, w czasie ludobójstwa w Strefie Gazy, w wyniku połączenia wielu ruchów aktywistycznych i humanitarnych – takich jak , , Maghreb Sumud Flotilla, jak i malezyjska organizacja – w skoordynowaną akcję morską. Na początku września organizacja Emergency dołączyła do flotylli ze statkiem zapewniającym pomoc medyczną.

Uczestnicy mały| Flotylla ta jest uważana za największy cywilny konwój morski w historii. Składała się z ponad 50 statków różnej wielkości, które wypłynęły z wielu portów wokół Morza Śródziemnego i skierowały się w stronę Strefy Gazy. W inicjatywę zaangażowali się aktywiści, lekarze i artyści reprezentujący co najmniej 44 kraje, w tym również Polski. Wśród nich znajdują się Greta Thunberg, Rima Hassan, , Yasemin Acar (uczestnicy flotylli Gaza Freedom Flotilla z czerwca 2025), Ada Colau, Robert Martin, Tony La Piccirella, Emma Fourreau (uczestnicy flotylli z lipca), Adèle Haenel, Zwelivelile Mandela, Tadhg Hickey, Cele Fierro, Sofia Aparício i Zainal Rashid Ahmad.

We Flotylli wzięła również udział grupa z Polski. W jej skład weszli m.in. poseł Koalicji Obywatelskiej Franciszek Sterczewski, dziennikarki Ewa Jasiewicz oraz Patrycja Wieczorkiewicz, działacz społeczny i prezes Stowarzyszenia Społeczno-Kulturalnego Palestyńczyków w Polsce Omar Faris, prezeska Stowarzyszenia Nomada Nina Ptak, Piotr Nasiadka z partii Razem, Łukasz Kozak z Akcji Socjalistycznej, eseista Christian Kobluk oraz Agnieszka Tkaczyńska, przedsiębiorczyni.

W komitecie sterującym inicjatywą znaleźli się m.in.: historyczka Kleoniki Alexopoulou, działaczka na rzecz praw człowieka Yasemin Acar, działacz społeczno-ekologiczny Thiago Ávila, politolog i prawniczka Melanie Schweizer, socjolog Karen Moynihan, fizyczka Maria Elena Delia, palestyński aktywista Saif Abukeshek, humanista Muhammad Nadir al-Nuri, aktywista Marouan Ben Guettaia, aktywista Wael Nawar, aktywistka i badaczka społeczna Hayfa Mansouri oraz aktywistka na rzecz praw człowieka Torkia Chaibi. Szwedzka aktywistka Greta Thunberg, pierwotnie członkini komitetu, zrezygnowała ze stanowiska w połowie września.

Rejs i incydenty mały|Tłum zgromadzony w Sidi Bou Said (Tunezja) witający flotyllę, 7 września Flotylla rozpoczęła rejs pod koniec sierpnia 2025, kiedy konwoje wyruszyły z portów w Otranto, Genui i Barcelonie, a na początku września dołączyły kolejne z Katanii, Siros i Tunisu.

Przed wypłynięciem z portu w Barcelonie członkowie flotylli odbyli szkolenia z zakresu doktryny non-violence, przygotowujące do ewentualnych interwencji na wodach międzynarodowych, zatrzymań oraz presji administracyjnej, przy zachowaniu pokojowego charakteru misji.

Część jednostek napotkała początkowo trudne warunki pogodowe, co spowodowało opóźnienia w wypłynięciu. 3 września włoski konwój dotarł na Sycylię, a statki tunezyjskie zaczęły koncentrować się w Tunisie. 7 września część hiszpańskiego konwoju dopłynęła do północnej Tunezji, gdzie w nocy 9 września na jednym z głównych statków wybuchł pożar – podejrzewany o spowodowanie przez atak drona. Kolejny atak podpalający zgłoszono następnej nocy na innej jednostce.

19 września hiszpański i tunezyjski konwój połączyły się na Sycylii, skąd wyruszyły w kierunku Grecji. 22 września grecki konwój odpłynął z Milos w stronę Krety, gdzie dotarł następnego dnia. W nocy 24 września jedenaście statków zostało zaatakowanych przez drony.

W nocy z 23 na 24 września statek Zefiro, zbliżający się do Krety, został trafiony przez drony i uszkodzony. Wcześniej uczestnicy słyszeli w nocy silne eksplozje. Wkrótce potem niemiecka aktywistka Yasemin Acar, przebywająca na pokładzie, poinformowała, że w krótkim czasie trafionych zostało co najmniej pięć jednostek. Później podawano, że liczba zaatakowanych statków mogła sięgnąć nawet jedenastu, w tym m.in. tych, na których znajdował się Franciszek Sterczewski, czy włoscy politycy z Ruchu Pięciu Gwiazd (M5S) oraz (AVS). Załoga GSF naliczyła 15–16 dronów, tyle samo co dzień wcześniej rano. Oprócz jednostek włoskich, zaatakowany miał zostać także polski jacht i jednostka brytyjska. W przeciwieństwie do wcześniejszych incydentów, atak z 24 września nie ograniczał się jedynie do użycia ładunków zapalających, lecz obejmował również rzekome wykorzystanie bomb hukowych i substancji drażniących. Według Al-Dżaziry, zdarzenie to miałoby wpisywać się w „charakterystyczny [dla Izraela] schemat podejrzewanych operacji zagranicznych”.

Od 27 września doniesiono, że rządy Hiszpanii, Włoch, Grecji i Turcji monitorowały ruch Flotylli jednocześnie, przy czym Turcja wykorzystywała do tego drony; działania te zostały potwierdzone przez kancelarię prezydenta Recepa Tayyipa Erdoğana. Następnego dnia Flotylla wyruszyła w kierunku Strefy Gazy, po wcześniejszym oczekiwaniu na wsparcie morskie. 29 września jeden z jednostek uległ awarii na wodach międzynarodowych pomiędzy Kretą, Cyprem i Egiptem, w wyniku czego zaczęła nabierać wody; aktywistów ewakuowano na inny statek dzięki pomocy Turcji oraz organizacji humanitarnej Emergency.

30 września ogłoszono, że marynarka wojenna Włoch zakończy eskortę Flotylli tego samego dnia, po osiągnięciu dystansu 150 mil morskich od Gazy. Jednocześnie tureckie siły morskie oraz Ministerstwo Obrony Narodowej Turcji potwierdziły, że będą dalej zabezpieczać bezpieczeństwo Flotylli „w razie potrzeby”. Również rząd Hiszpanii zapowiedział, że jego marynarka wojenna zakończy eskortę w odległości 120 mil morskich od Strefy Gazy.

Przechwycenie przez izraelskie wojsko mały|Mapa przedstawiająca różne miejsca, w których w latach 2010–2025 jednostki Flotylli były przechwytywane przez Siły Obronne Izraela (IDF). (W przypadku statku Mikeno zaznaczono ostatni sygnał, a nie miejsce przechwycenia). 1 października koalicja Freedom Flotilla Coalition (FFC) wraz z inicjatywą Thousand Madleens to Gaza (TMTG) zapowiedziały wysłanie jednostki przeznaczonej dla dziennikarzy i pracowników medycznych, w odpowiedzi na działania Izraela wobec tych grup w Gazie. Tego samego dnia we wczesnych godzinach porannych Flotylla została otoczona przez izraelski okręt wojenny oraz niezidentyfikowane drony. Próby przerwania jej łączności z jednostką Alma zakończyły się niepowodzeniem, podobnie jak próba przechwycenia statku Sirius.

Około godziny 16:00 UTC Flotylla wysłała sygnał alarmowy do marynarki tureckiej, w wyniku którego ewakuowano 11 osób w odległości 75 mil morskich od Gazy; powody wezwania nie zostały podane. Niespełna godzinę później włoski poseł (PD) oraz jeden z organizatorów poinformowali o zbliżaniu się ponad 20 niezidentyfikowanych jednostek, znajdujących się około 5 mil morskich od Flotylli. O godz. 17:00 UTC media podały, że z baz Royal Air Force w Akrotiri i Dhekelia na Cyprze wystartowały myśliwce w kierunku Flotylli.

O 17:25 UTC Izrael wystosował pierwsze wezwanie do wstrzymania działań Flotylli, a o 17:30 UTC poinformowano, że przechwycenie jest spodziewane w ciągu godziny. W tym czasie statek Alma został zbliżony przez dwie łodzie RIB. O 17:45 UTC potwierdzono, że rozpoczęto operację przechwycenia. Około 18:00 UTC organizatorzy ogłosili jednak, że jednostki, które nie zostały zatrzymane, spróbują kontynuować rejs i przełamać blokadę.

Minister obrony Włoch Guido Crosetto zapowiedział, że uczestnicy zatrzymani przez Izrael zostaną przetransportowani do portu Aszdod. Wkrótce potem z Gazy wystrzelono rakiety w stronę miasta, które wszystkie zostały przechwycone. O godz. 18:45 UTC izraelskie siły miały użyć armatek wodnych wobec statku Yulara; według doniesień w tym czasie słyszano także eksplozje, a Flotylla znajdowała się 65 mil morskich od wybrzeża. Kolejne użycie armatek wodnych miało nastąpić około 21:10 UTC wobec jednostki Meteque.

Według doniesień do godz. 23:00 UTC przechwycono dziewięć jednostek, a Flotylla twierdziła, że izraelska marynarka próbowała zatopić statek Maria Cristina. Do godz. 23:55 UTC przechwyconych miało być już 12 jednostek, a do 00:40 UTC – 13. O 01:00 UTC organizatorzy podali, że 30 statków wciąż zmierza ku Gazie, znajdując się w odległości 46 mil morskich od brzegu. Do rana 2 października liczba przechwyconych jednostek wzrosła do 20 (05:45 UTC), a o 07:10 UTC tracker Flotylli wskazywał, że 23 jednostki nadal płyną. Jednak do godz. 08:25 UTC w drodze pozostawało już tylko pięć jednostek: Fair Lady, Marinette, Mikeno oraz statek zespołu prawnego zmierzający w stronę Cypru. Najbliżej Gazy dopłynął statek Mikeno, który osiągnął odległość 8,1 mili morskiej (ok. 15 km), zanim utracono z nim łączność.

Aresztowanie, uwięzienie i deportacje