Józef Belniak (ur. 9 kwietnia 1939 w Wohyniu, zm. 21 października 2022 w Łodzi) – polski duchowny rzymskokatolicki, salezjanin, pedagog, duszpasterz, kapelan NSZZ „Solidarność”, działacz społeczny i opozycyjny w okresie PRL, proboszcz parafii św. Teresy i św. Jana Bosko w Łodzi, organizator życia religijnego, edukacyjnego i patriotycznego.
Życiorys Edukacja Urodził się w rodzinie rolniczej jako syn Bolesława i Jadwigi z domu Patkowskiej. W latach 1952–1956 kształcił się w technikum chemicznym w Piastowie i Mątwach, uzyskując maturę. Pracował jako ślusarz w zakładach „Rokita” w Brzegu Dolnym. W 1957 rozpoczął aspiranturę w Lądzie nad Wartą, a rok później nowicjat w Czerwińsku nad Wisłą, gdzie 2 sierpnia 1959 złożył pierwsze śluby zakonne, a w 1962 profesję wieczystą. Studiował filozofię w Woźniakowie (1961–1962) i teologię w Wyższym Seminarium Duchownym Towarzystwa Salezjańskiego w Lądzie nad Wartą (1963–1967), gdzie 20 czerwca 1967 przyjął święcenia kapłańskie. W latach 1967–1971 studiował psychologię na Akademii Teologii Katolickiej w Warszawie, uzyskując tytuł magistra filozofii.
Praca Pełnił funkcje duszpasterskie i administracyjne w wielu placówkach salezjańskich, m.in. jako ekonom, wykładowca, dyrektor domów zakonnych i szkół. W latach 1985–1991 był proboszczem parafii św. Teresy i św. Jana Bosko w Łodzi, gdzie zainicjował Duszpasterstwo Ludzi Pracy – ośrodek spotkań środowisk opozycyjnych NSZZ „Solidarność”. W latach 1991–2001 kierował Salezjańskim Liceum Ogólnokształcącym i Gimnazjum im. ks. Bosko w Łodzi. W tym czasie, w latach 1996–2001, pełnił również funkcję pierwszego rektora Salezjańskiej Wyższej Szkoły Ekonomii i Zarządzania, przyczyniając się do jej organizacji i rozwoju jako uczelni katolickiej o profilu ekonomicznym. W kolejnych latach pracował jako ekonom i duszpasterz w Woźniakowie, Sokołowie Podlaskim, Żyrardowie, Zgierzu i Czerwińsku nad Wisłą. Zmarł 21 października 2022 w Łodzi. Został pochowany w grobowcu salezjańskim w Czerwińsku nad Wisłą.
Działalność opozycyjna W 1986 Belniak zainicjował powstanie Duszpasterstwa Ludzi Pracy – platformy spotkań przedstawicieli podziemnych struktur NSZZ „Solidarność” oraz środowisk opozycyjnych. W ramach duszpasterstwa organizowano comiesięczne Msze św. za Ojczyznę, wykłady polityczne i spotkania z działaczami opozycji, m.in. Jackiem Kuroniem, Leszkiem Moczulskim, Januszem Korwin-Mikkem, Władysławem Siłą-Nowickim i Ryszardem Reiffem. Za zgodą Belniaka w 1988 na terenie parafii powstało nielegalne biuro NSZZ „Solidarność” oraz odbywały się zebrania Zarządu Regionalnego Ziemi Łódzkiej w przedwojennym składzie. Zorganizowano także akcję zbierania podpisów pod petycją do Sejmu PRL i Rady Państwa w sprawie ponownej legalizacji związku. Belniak zapewniał duchową opiekę, wsparcie organizacyjne i ochronę dla inicjatyw opozycyjnych. Umożliwił m.in. organizację pielgrzymek Ludzi Pracy na Jasną Górę, do grobu ks. Jerzego Popiełuszki oraz do Gdańska na spotkanie z papieżem Janem Pawłem II w 1987. W latach 1986–1989 był inwigilowany przez Służbę Bezpieczeństwa.
Kapelan Solidarności Po legalizacji NSZZ „Solidarność” Belniak został oficjalnym kapelanem związku. Wspierał duchowo działaczy, organizował uroczystości patriotyczne i religijne, a także udzielał pomocy osobom represjonowanym. Przykładowo zaproponował Jerzemu Kropiwnickiemu zatrudnienie w parafii jako pracownikowi świeckiemu, chroniąc go przed represjami ze strony władz PRL. Pomógł także w ukryciu i bezpiecznym transporcie sztandaru „Solidarności” autorstwa Andrzeja Herbuta, który został poświęcony podczas wizyty Jana Pawła II w Łodzi. Sztandar znajduje się w gablocie Zarządu Regionu Ziemi Łódzkiej NSZZ „Solidarność”.
Odznaczenia Za zasługi w działalności społecznej, patriotycznej i opozycyjnej został uhonorowany m.in.:
Odznaka „Za Zasługi dla Miasta Łodzi” (1994) Medal XV-lecia NSZZ „Solidarność” (1995) Tytuł „Zasłużony dla NSZZ Solidarność” (2005) Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury” (2005) Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (2009)Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 9 grudnia 2009 r. o nadaniu orderów i odznaczeń (). Medal „Pro Patria” (2017) Godność Honorowego Członka Związku Weteranów Trzeciej Konspiracji (2019) Krzyż Wolności i Solidarności (2020)Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 21 lipca 2020 r. o nadaniu odznaczeń (). Odznaka „Działacza opozycji antykomunistycznej” (2021) Medal Stulecia Odzyskanej Niepodległości (2022)
Przypisy
Bibliografia „Pożegnania: ks. Józef Belniak SDB”, Życie Zakonne, 23 października 2022. zyciezakonne.pl Jerzy Kropiwnicki, „Ks. Józef Belniak – Kapelan Solidarności”, wpis z 24 października 2022 na blogu jerzykropiwnicki.wordpress.com M. Golicka-Jabłońska, „Belniak Józef” [w:] Encyklopedia Solidarności. Opozycja w PRL 1976–1989, t. 3, red. G. Waligóra, Warszawa 2019. J. Pietrzykowski, Salezjanie w Łodzi przy ul. Wodnej (1922–2022), Łomianki 2022, s. 230–241. J. Pietrzykowski, Salezjanie w Polsce 1945–1989, Warszawa 2007, s. 209–210. Instytut Pamięci Narodowej, Biogram ks. Józefa Belniaka – baza działaczy opozycji antykomunistycznej.
Uroczyste wręczenie Krzyży Wolności i Solidarności w Warszawie 25 czerwca 2021
Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego Kategoria:Duchowni związani z Łodzią Kategoria:Ludzie urodzeni w Wohyniu Kategoria:Ludzie związani z Czerwińskiem nad Wisłą Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wolności i Solidarności Kategoria:Odznaczeni Medalem Pro Patria Kategoria:Odznaczeni Medalem Stulecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Odznaką „Za Zasługi dla Miasta Łodzi” Kategoria:Odznaczeni odznaką „Zasłużony Działacz Kultury” Kategoria:Polscy prezbiterzy salezjańscy Kategoria:Rektorzy uczelni w Łodzi Kategoria:Urodzeni w 1939 Kategoria:Zmarli w 2022