Krystian Gałuszka (ur. 2 marca 1962 w Chorzowie) – polski poeta, prozaik, dramaturg, eseista, menedżer kultury, dyrektor Miejskiej Biblioteki Publicznej w Rudzie Śląskiej. Życiorys Edukacja W 1998 roku ukończył studia na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach na kierunku Bibliotekoznawstwo i Informacja Naukowa. W 2011 roku ukończył studia podyplomowe „Zarządzanie w kulturze, sztuce i turystyce kulturowej”, realizowane w ramach projektu Uniwersytetu Ekonomicznego i Akademii Sztuk Pięknych w Katowicach. Działalność zawodowa i społeczna Od 1993 roku pełni funkcję dyrektora Miejskiej Biblioteki Publicznej w Rudzie Śląskiej. Jego wieloletnie zarządzanie instytucją charakteryzuje się nie tylko administracją, ale również strategicznym kształtowaniem jej roli jako centrum życia kulturalnego.
Jego działalność wykracza poza bibliotekarstwo, obejmując szerokie spektrum inicjatyw na rzecz kultury regionalnej. W latach 2003–2011 był prezesem Towarzystwa im. Karola Goduli, działając na rzecz upamiętnienia postaci tego śląskiego przemysłowca. Na przełomie 2012 i 2013 roku pełnił funkcję redaktora naczelnego miesięcznika społeczno-kulturalnego „Śląsk”. Od 2022 roku jest przewodniczącym Rady Muzeum przy Muzeum Miejskim im. Maksymiliana Chroboka w Rudzie Śląskiej. Działalność literacka i kulturalna Początki i współpraca Debiutował w 1984 roku na łamach czasopisma „Tak i Nie”. W latach 80. XX wieku był współzałożycielem, wraz ze Zbigniewem J. Derdą i Grzegorzem Sikorą, Grupy Literackiej ECCE, która aktywnie kształtowała życie literackie na Śląsku i w Zagłębiu. Działalność grupy doprowadziła m.in. do założenia „Antykwariatu-Galerii” w Sosnowcu.
Współpracował z artystami wizualnymi, m.in. z Piotrem Pilawą, z którym organizował wernisaże poetyckie, oraz z Jerzym Obrodzkim przy tworzeniu Galerii Działań KREKOT w Rudzie Śląskiej. Jest również twórcą Galerii Fermata Godula, działającej od 2019 roku w Stacji Biblioteka w Rudzie Śląskiej-Chebziu. Charakterystyka twórczości Twórczość Krystiana Gałuszki jest silnie osadzona w kontekście śląskim, eksplorując historię, tożsamość i mitologię regionu. W swoich dziełach często nawiązuje do kluczowych postaci i miejsc, jak w powieści Księga Raziela, gdzie centralną postacią jest Karol Godula, a akcja rozgrywa się w Rudzie Śląskiej. Jego styl literacki, inspirowany twórczością Jorge Luisa Borgesa i Umberta Eco, łączy elementy powieści historycznej, eseju i prozy metafizycznej.
Szczególne miejsce w jego dorobku zajmuje tomik poezji Modre ajnfarty (2015), który był jedną z pierwszych na rynku wydawniczym książek napisanych w całości w języku śląskim. Ten krok stanowił istotny moment w ewolucji literackiego wyrazu tożsamości regionalnej. Gałuszka przeszedł od pisania o Śląsku w języku polskim do pisania w języku śląskim, traktując go jako pełnoprawny nośnik skomplikowanych treści poetyckich i metafizycznych, a nie jedynie jako gwarę ludową. Recepcja krytyczna Twórczość Gałuszki spotkała się z uznaniem krytyki literackiej. Jego tomik Pomiędzy pocałunkiem anioła a zapachem wanilii (2004) został określony jako jeden z najlepszych zbiorów współczesnej liryki śląskiej. Powieść Księga Raziela (2019) recenzenci porównywali do dzieł takich jak Imię róży Umberta Eco czy Kod Leonarda da Vinci Dana Browna, podkreślając jej erudycyjny charakter i misterną fabułę. Opisywano ją jako „intensywną” i „trudną prozę”, która „czyni z nas śląskich alchemików”. Z kolei tomik Modre ajnfarty zdobył uznanie zarówno krytyków, jak i czytelników za nowatorskie wykorzystanie języka śląskiego.
Jest autorem ponad 20 książek, w tym kilkunastu tomików poetyckich.
Publikacje książkowe
Wieczerza mistrzów czyli Magiczna podróż z miastem Er (1999) Pomiędzy pocałunkiem anioła a zapachem wanilii (2004) Bibliografia adnotowana wydawnictw zwartych dotyczących Rudy Śląskiej za rok 2005 (2005) Piotr Pilawa. Malarska opowieść o gornym mieście na Śląsku (Teksty w wydawnictwie. (2006) Modre ajnfarty (2015) Księga Raziela (2019 Fermata (2020)
Dramat Bahnhof (2014) – sztuka nagrodzona I miejscem w konkursie „Jednoaktówka po śląsku”. Wybrana eseistyka i publicystyka Cykl felietonów „Biblioteka nocą” w miesięczniku „Śląsk” (2011–2013). Esej „Jak Godula Katowice wybudował”, nagrodzony w konkursie miesięcznika „Śląsk”. Artykuł „Open Street – nowa formuła bibliotek” w czasopiśmie „EBIB” (2009). Artykuł „Ballada o dworcu, który stał się biblioteką” w miesięczniku „Śląsk” (2020). Scenariusz do filmu Karol Godula. Wizjonerstwo i praca - wytrych do sukcesu. Nagrody i odznaczenia Indywidualna nagroda Prezydenta Miasta Ruda Śląska za osiągnięcia w dziedzinie twórczości artystycznej (2003) Stypendium Marszałka Województwa Śląskiego w dziedzinie kultury (2007) Nagroda „Kamrat Rudzki” przyznana przez Prezydenta Miasta Ruda Śląska (2010) Odznaka honorowa „Zasłużony dla Kultury Polskiej” (2011) Laureat konkursu „Jednoaktówka po śląsku” (2014, 2015, 2016, 2018) Złota Odznaka Honorowa za Zasługi dla Województwa Śląskiego (2018) Nagroda „Hanysy” (2019) Nagroda im. Karola Miarki (2019) Nagroda „Genius Loci – Wierny Opiekun Ziemi Śląskiej” od Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Księgarzy (2021) Brązowa, srebrna i złota odznaka „Przociela Ślonski Godki” przyznana przez Związek Górnośląski
Przypisy
Kategoria:Polscy poeci Kategoria:Polscy prozaicy Kategoria:Polscy eseiści Kategoria:Polscy bibliotekarze Kategoria:Ludzie urodzeni w Chorzowie Kategoria:Laureaci Nagrody im. Karola Miarki Kategoria:Urodzeni w 1962 Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Śląskiego