Anděla Kozáková-Jírová (ur. 14 maja 1897 w Humpolcu, zm. 1 czerwca 1986 w Santa Barbara) – pierwsza kobieta w Czechosłowacji, która otrzymała tytuł naukowy doktora prawa, a także została pierwszą notariuszką w Europie. Była orędowniczką wyższego wykształcenia dla kobiet.
Życiorys Dzieciństwo i edukacja Urodziła się 14 maja 1897 roku w Humpolcu. Jej ojciec, Josef Kozák, był sierżantem żandarmerii. W związku z jego pracą rodzina często zmieniała miejsce zamieszkania. Jego praca wymuszała przestrzeganie prawa i przepisów, co miało zainspirować Andělę do późniejszego studiowania prawa. Jej matka z kolei była odpowiedzialna za zaszczepienie poglądów nt. pracy zawodowej kobiet.
W wieku ok. trzynastu lat mieszkała w Rokycanach i rozpoczęła naukę w żeńskim liceum w Pilźnie. Lubiła atmosferę panującą w szkole, co dodatkowo wzmocniło w niej problemy, gdy w 1917 roku przeniosła do 7. klasy męskiego gimnazjum w Rokacynach, gdzie uczennice były dyskryminowane. Chłopcy nie rozmawiali z dziewczynkami, gdyż byli wychowywani, iż edukacja nie jest dla kobiet, które powinny zajmować się obowiązkami domowymi. Dodatkowymi trudnościami, jakie spotkały Andělę w szkole, były różnice programowe między liceum a gimnazjum, przez co wiele z materiałów musiała opanowywać przed egzaminem końcowym.
W 1918 roku zapisała się na studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu Karola, który tego samego roku pozwolił studiować kobietom. Mimo początkowych trudności, należała do jednej z najlepszych uczennic. Ostatni egzamin zdała 16 grudnia 1922 roku. Została pierwszą kobietą w Czechosłowacji z tytułem doktora prawa. Wydarzenie to opisywały lokalne media, podkreślając jego znaczenie dla emancypacji kobiet. Już w czasie studiów angazowała się w stowarzyszenie na rzecz kobiet na studiach, któremu przewodziła . Anděla Kozáková była wiceprzewodniczącą.
Kariera zawodowa W niedawno utworzonym państwie pojawiły się nowe miejsca pracy w administracji, m.in. w ministerstwach czy instytacjach sądowczniczych, gdzie potrzebni byli prawnicy. Wciąż jednak na stanowiskach tych zatrudniano przede wszystkim mężczyzn, gdyż kobiety postrzegano jako emocjonalne. Wnioski Anděli o pracę były regularnie odrzucane. Ostatecznie w maju została przyjęta do pracy w Ministerstwie Opieki Społecznej. Pracowała jednak na warunkach gorszych niż mężczyźni: otrzymywała mniejsze wynagrodzenie za tę samą pracę, w dodatku umowa dopuszczała, że mogła zostać zwolniona w dowolnym momencie.
Chciała pracować jako notariuszka, jednak jej podanie o egzamin było regularnie odrzucane, a bez niego nie mogła przystąpić do pracy na tym stanowisku. Ostatecznie Sąd Najwyższy zezwolił na to dopiero w 1928 roku, a w listopadzie 1929 roku Anděla celująco zdała egzamin, jako pierwsza kobieta na ziemiach czeskich. Pracowała jako pomoc notariusza aż do 1938 roku, gdy na wniosek izby notarialnej minister sprawiedliwość mianował ją notariuszem, co uczyniło ją pierwszą kobietą na tym stanowisku w Europie.
W 1943 roku wyszła za mąż za prawnika Jaroslava Jírę.
Wyjazd z kraju W lutym 1948 roku zakończyli pracę. Powodem była ich niechęć wyrażana wobec programu koszyckiego, który uważali za nielegalny. Po zamachu stanu Anděla została pozbawiona stanowiska notariusza, a przeciwko parze wszczęto również postępowanie karne. Przez jakiś czas para mieszkała w Paryżu, później w Kanadzie, aby ostatecznie zamieszkać na stałe w Santa Barbara.
O życiu Anděli Kozákovej-Jírovej na emigracji niewiele wiadomo. Zmarła 1 czerwca 1986 roku w Santa Barbara.
Zobacz też
Zofia Hertz – pierwsza kobieta w Polsce, która zdała egzamin na notariusza
Przypisy
Kategoria:Czescy emigranci polityczni Kategoria:Czescy prawnicy Kategoria:Notariusze Kategoria:Urodzeni w 1897 Kategoria:Zmarli w 1986