Jerzy Kunikowski (zm. 9 lutego 2025) – polski pedagog i specjalista w dziedzinie nauk o bezpieczeństwie, profesor zwyczajny Uniwersytetu Przyrodniczo-Humanistycznego w Siedlcach, wieloletni wykładowca i były dziekan tej uczelni. Jako badacz zasłynął pracami z zakresu edukacji obronnej i dla bezpieczeństwa, pedagogiki dorosłych oraz socjologii wojskaZmarł profesor Jerzy Kunikowski, wieloletni wykładowca Uniwersytetu w Siedlcach.. Był również pułkownikiem rezerwy Wojska Polskiego, łącząc karierę wojskową z działalnością naukową.
Wykształcenie i kariera zawodowa Jerzy Kunikowski rozpoczął służbę i edukację wojskową w Technicznej Oficerskiej Szkole Wojsk Lotniczych w Oleśnicy, którą ukończył w 1966 roku. Następnie podjął równolegle karierę wojskową i studia pedagogiczne – studia pedagogiczne ukończył w 1974 roku. Stopień naukowy doktora nauk humanistycznych uzyskał w 1978 roku, broniąc rozprawy doktorskiej z pedagogiki. W 1985 roku habilitował się w dziedzinie nauk wojskowych (według źródeł – habilitacja została przeprowadzona na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu). Tytuł naukowy profesora (belwederskiego) otrzymał w 1996 roku.
W latach 70. i 80. XX wieku Jerzy Kunikowski pracował w Akademii Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, gdzie pełnił funkcję kierownika Zakładu Filozofii i Socjologii. Jego doświadczenie wojskowe i interdyscyplinarne kompetencje sprawiły, że angażował się w kształcenie kadr wojska w zakresie nauk humanistycznych i społecznych. W 1998 roku, w stopniu pułkownika, przeszedł w stan spoczynku (do rezerwy), kończąc służbę wojskową.
Jeszcze przed odejściem z wojska, w 1997 roku, związał się z ówczesną Wyższą Szkołą Rolniczo-Pedagogiczną w Siedlcach (później przemianowaną na Akademię Podlaską, a następnie na Uniwersytet Przyrodniczo-Humanistyczny w Siedlcach). Na siedleckiej uczelni utworzył od podstaw Katedrę Edukacji Obronnej. Dzięki jego inicjatywie na kierunku pedagogika uruchomiono nową specjalność przysposobienie obronne (rozszerzoną następnie o zagadnienia obrony cywilnej), która stała się później odrębnym kierunkiem edukacja dla bezpieczeństwa. Programy te cieszyły się dużym zainteresowaniem – do 2014 roku ukończyło je ponad 3000 absolwentów studiów magisterskich i licencjackich oraz około 600 słuchaczy studiów podyplomowych z zakresu edukacji obronnej i bezpieczeństwa.
Na Uniwersytecie Przyrodniczo-Humanistycznym (UPH) w Siedlcach prof. Jerzy Kunikowski pełnił szereg ważnych funkcji akademickich. W latach 2002–2005 był dyrektorem Instytutu Pedagogiki. Następnie społeczność akademicka wybrała go na dziekana Wydziału Humanistycznego – funkcję dziekana Akademii Podlaskiej, a potem (po zmianie statusu uczelni) UPH, sprawował przez dwie kadencje w latach 2005–2012. Odznaczył się m.in. istotnym wkładem w uzyskanie przez Wydział Humanistyczny uprawnień do nadawania stopnia doktora w dyscyplinie nauk wojskowych, co przyczyniło się do przekształcenia Akademii Podlaskiej w uniwersytet (UPH).
Po roku 2012 prof. Kunikowski kontynuował działalność dydaktyczną i naukową, choć około 2014 roku osiągnął wiek emerytalny (70 lat) i przeszedł na emeryturę. Nadal jednak promował kolejne prace doktorskie oraz recenzował rozprawy naukowe – zarówno doktorskie, habilitacyjne, jak i w przewodach o tytuł profesora. Był cenionym ekspertem Rady Doskonałości Naukowej (wcześniej Centralnej Komisji ds. Stopni i Tytułów), powoływanym wielokrotnie do oceny dorobku naukowego kandydatów z pedagogiki i nauk o bezpieczeństwie.
Jerzy Kunikowski zmarł 9 lutego 2025 roku w wieku 80 lat. Informację o jego śmierci podały m.in. władze Instytutu Nauk o Bezpieczeństwie UPH i lokalne media, podkreślając jego status jako wybitnego naukowca i zasłużonego nauczyciela akademickiego.
Obszary specjalizacji i działalność naukowa Profesor Kunikowski należał do pionierów pedagogiki obronnej i edukacji dla bezpieczeństwa w Polsce. Jego zainteresowania naukowe obejmowały m.in.: edukację dorosłych, wychowanie obronne (edukacja obronna) i edukację dla bezpieczeństwa, zagadnienia dowodzenia i wychowania wojskowego, a także socjologię wojska. W okresie najnowszym (III RP) koncentrował się na problematyce kształtowania postaw proobronnych u młodzieży, doskonalenia morale służb mundurowych, systemu kształcenia kadr dla potrzeb obronności oraz szeroko rozumianego bezpieczeństwa personalnego i społecznego. W swoich publikacjach podkreślał, że wychowanie obronne to nie tylko nauka o zagrożeniach, lecz także kształtowanie odwagi, odpowiedzialności i postaw obywatelskich.
Wybrane publikacje Człowiek na współczesnym polu walki (1982) Poznanie, świadomość, światopogląd (1988) Dowódcze i wychowawcze przygotowanie w systemie obronnym RP (1995) Współczesne problemy socjologii wojska (1998) Wiedza obronna (2000) Słownik podstawowych terminów z zakresu wiedzy obronnej (2002) Wiedza i edukacja dla bezpieczeństwa (2002) Bezpieczeństwo i dyplomacja. Słownik terminów – współautor (2008) Bezpieczeństwo i obronność w świetle współczesnych wyzwań i potrzeb. Ujęcie naukowe, pedagogiczne i edukacyjne – redakcja naukowa i współautor (2010) Uwarunkowania procesu edukacji dla bezpieczeństwa – redakcja naukowa, współautor (wyd. I 2011; wyd. II 2011; wyd. III 2012) Słownik terminów wiedzy obronnej i edukacji dla bezpieczeństwa, wydanie V zmienione i rozszerzone (2017)
Wyróżnienia i przynależność Dorobek oraz zaangażowanie Jerzego Kunikowskiego znalazły uznanie zarówno w kraju, jak i za granicą. 18 grudnia 2014 roku uhonorowano go tytułem doktora honoris causa Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy w Kijowie.
W Polsce został odznaczony m.in. Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski za zasługi w pracy naukowo-dydaktycznej i działalności na rzecz obronności krajuKomunikat o nadaniu odznaczenia w „Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej” (dziennikustaw.gov.pl).. Ponadto wyróżniano go innymi odznaczeniami resortowymi i państwowymi.
Przypisy
Kategoria:Polscy pedagodzy Kategoria:Polscy wojskowi Kategoria:Pułkownicy Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu w Siedlcach Kategoria:Zmarli w 2025