Agostino Bertani (ur. 19 października 1812 w Mediolanie; zm. 30 kwietnia 1886 w Rzymie) – włoski lekarz, patriota i polityk, ideolog włoskiego systemu opieki zdrowotnej w XIX wieku oraz organizator działalności medycznej podczas zjednoczenia Włoch. Najbardziej znany z organizacji służb medycznych dla armii Garibaldiego i współtworzenia radykalnej partii „Estrema sinistra storica”. Był bliskim współpracownikiem Mazziniego i Garibaldiego. Jego wkład w zjednoczenie Włoch zaowocował uczestnictwem w większości kluczowych kampanii militarnych epoki.

Biografia Edukacja i początki

Agostino Bertani urodził się w Mediolanie w rodzinie związanej z administracją napoleońską. W dzieciństwie wychowywał się w liberalnym środowisku. Studiował medycynę i chirurgię na Uniwersytecie w Pawii.

Po ukończeniu studiów odbył roczne podróże edukacyjne po Niemczech i Francji, zapoznając się z najnowszymi osiągnięciami medycyny europejskiej. W 1840 roku osiadł w Mediolanie, gdzie podjął pracę jako chirurg w szpitalu Maggiore, jednym z najważniejszych szpitali miasta.

Działalność medyczna i wydawnicza W 1842 roku Bertani założył Gazetę Medyczną Italii (Gazzetta Medica Italiana), która stała się ważnym organem rozpowszechniania współczesnej wiedzy medycznej w kraju. Był przyjacielem Carlo Cattanea i współpracownikiem bardziej radykalnych intelektualistów medycyny, którzy łączyli zawód lekarza z zaangażowaniem politycznym na rzecz reform społecznych.

Pięć dni Mediolanu i Pierwsza wojna niepodległościowa Po wybuchu pięciu dni Mediolanu w marcu 1848 roku Bertani wziął czynny udział w powstaniu. Mianowany naczelnym chirurgiem szpitala wojskowego Sant'Ambrogio, zapewniał opiekę medyczną rannym powstańcom walczącym przeciw okupacji austriackiej.

Po upadku powstania został wysłany na wygnanie do Szwajcarii. W 1849 roku przeniósł się do Rzymu, gdzie objął funkcję kierownika służb medycznych w obronie Republiki Rzymskiej. W tym okresie pracował z Goffredo Mamelich, poetą i patriotą, który został ranny podczas walk o obronę miasta. Bertani podjął próbę ratowania jego życia poprzez amputację nogi, jednak poeta zmarł w wyniku posocznicy.

Po upadku Rzymu Bertani wyjechał do Genui, gdzie kontynuował działalność polityczną wspólnie z Mazzinim. Wyróżnił się podczas epidemii cholery w 1854 roku, koordynując działania zmierzające do walki z chorobą.

Wyprawa tysiąca i kariera wojskowa W 1859 roku, podczas Drugiej Wojny o Niepodległość Włoch, Bertani służył jako chirurg w korpsie wolontariuszy Łowców z Alp („Cacciatori delle Alpi”) pod komendą Garibaldiego. Szczególnie zasłynął organizacją służb medycznych dla rannych żołnierzy.

W 1860 roku Bertani znalazł się wśród głównych organizatorów wyprawy tysiąca – historycznej ekspedycji Garibaldiego na Sycylię i Neapol. Chociaż nie uczestniczył bezpośrednio w samej wyprawie, przygotował logistykę medyczną i utworzył fundusz pomocy dla rannych.

Po zdobyciu Neapolu przez Garibaldiego we wrześniu 1860 roku Bertani otrzymał stanowisko sekretarza generalnego tymczasowego rządu. W tej funkcji reorganizował policję, zniósł tajne służby, utworzył dwanaście sierocińców, przygotowywał supresję zakonów religijnych i planował sanitarną przebudowę miasta.

Kariera parlamentarna W 1861 roku Bertani został wybrany do parlamentu Królestwa Włoch, gdzie zajął miejsce na lewicowej ławie poselskiej. Utrzymywał bliskie więzi z Garibaldim, służąc mu w charakterze lekarza osobistego. W 1862 roku leczył rany Garibaldiego odniesione w przegranej bitwie pod Aspromonte.

Podczas Trzeciej Wojny o Niepodległość (1866) Bertani zorganizował służby medyczne dla 40 tysięcy żołnierzy Garibaldiego walczących w Trentynie. Rok później, mimo osobistych zastrzeżeń do kampanii, wziął udział w bitwie pod Mentaną (1867), walcząc tam zarówno jako medyk, jak i żołnierz.

Po zjednoczeniu Włoch i zajęciu Rzymu w 1870 roku Bertani stał się liderem skrajnej lewicy w parlamencie. Skupił się na dwóch głównych zagadnieniach: edukacji i opiece zdrowotnej. W swoich wysiłkach parlamentarnych był w opozycji wobec polityki rządów, a po objęciu władzy przez lewicę pozostał w opozycji wobec Agostino Deprietisa.

Jego największym osiągnięciem parlamentarnym było przeprowadzenie śledztwa w sprawie warunków sanitarnych ludności wiejskiej i przygotowanie kodeksu sanitarnego przyjętego przez rząd Francesco Crispiego.

Działalność w skrajnej lewicy W 1866 roku Bertani założył pismo La Riforma, organ propagujący reformy społeczne.

26 maja 1877 roku Bertani, rozczarowany postawą lewicy, którą krytykował za pragmatyzm i brak zasad, utworzył osobny klub parlamentarny „Estrema sinistra” (Historyczną Skrajną Lewicę). Partia uosabiała radykalnie-liberalne ideały, opowiadając się za całkowitym rozdzieleniem kościoła i państwa, decentralizacją, powszechnym prawem wyborczym oraz reformami społecznymi.

Śmierć i spuścizna Agostino Bertani zmarł w Rzymie 30 kwietnia 1886 roku w wieku 73 lat. Jest uważany za jednego z głównych ideologów nowoczesnego włoskiego systemu opieki zdrowotnej i społecznej. Jego prace nad sanitarną kodyfikacją wpłynęły na politykę publiczną przez kilkadziesiąt lat.

Zobacz też Risorgimento Giuseppe Garibaldi Giuseppe Mazzini

Przypisy

Linki zewnętrzne Agostino Bertani e i suoi tempi – Jessie White Mario (1888) w Internet Archive

Kategoria:Urodzeni w 1812 Kategoria:Zmarli w 1886 Kategoria:Włoscy lekarze Kategoria:Włoscy chirurdzy Kategoria:Włoscy politycy Kategoria:Ludzie urodzeni w Mediolanie