thumb|240px Kuchnia czarnogórska (czarnog. црногорска кухиња / crnogorska kuhinja) – tradycyjna kuchnia Czarnogórców, skupiająca cechy kuchni krajów bałkańskich i lewantyńsko-tureckiej z wpływem włoskiej i kontynentalno-europejskiej (głównie węgierskiej).
Cechy ogólne Stanowi zachodni odłam bogatej kulinarnej tradycji Bałkanów. Jej istotną cechą jest niejednolitość i geograficzne zróżnicowanie pomiędzy południową strefą przybrzeżną (wybrzeże Adriatyku oraz okolice Jeziora Szkoderskiego) i północną śródlądową. W pierwszej przeważają potrawy z ryb i owoców morza, natomiast we wnętrzu kraju pożywienie oparte jest głównie na produktach rolno-hodowlanych. Wskutek tego w kuchni wybrzeża o wyraźnym charakterze śródziemnomorskim, oczywisty jest wpływ i liczne zapożyczenia z kuchni włoskiej; z kolei peryferyjne obszary Czarnogóry zdradzają wpływ kuchni sąsiadów (głównie Serbów i Bośniaków). W warunkach skąpo rozwiniętej od wieków gospodarki pożywienie nadal jest stosunkowo proste i mało wyszukane; znaczącą rolę odgrywa w nim mięso (szczególnie popularna grillowana jagnięcina) i jego obfitość wciąż jest pewnym wskaźnikiem zamożności.
Charakterystyczne składniki i dania thumb|Zupa rybna thumb|Kačamak podany z mięsem thumb|Wędzona szynka suszona (njeguški pršut) – przystawka z czarnogórskiej kuchni W nadmorskich miejscowościach dominują kulinaria o charakterze śródziemnomorskim, z widocznymi wpływami kuchni włoskiej. Powszechne wszędzie morskie ryby (ribe) przygotowywane są jako danie z rusztu (na žaru), gotowane (lešo), a także jako jednogarnkowe (brodet), najczęstsze z nich to dorsz (bakalar) i okoń morski (brancin). Podobnie popularne jest risotto (rižot), serwowane na ogół z krewetkami, ośmiornicami czy innymi owocami morza jak kalmary (lignji), kałamarnice (sipa), ośmiornice (hobotnice). Również rozmaite potrawy z makaronu i różne rodzaje pizzy. Oprócz zupy rybnej (riblja juha) do typowych dań tego regionu należą m.in. gotowane w winno-oliwnym wywarze małże (mušule buzara), faszerowana mątwa z rusztu (punjeni lignji na žaru) i sałatka ze świeżych owoców morza (riblja salata). Odmienne pod względem kulinarnym są dania rybne z rejonu położonego dalej Jeziora Szkoderskiego: karpie (krap, šaran), pstrągi (pastrmka), węgorze (jegulja) i ukleje (keder) w postaci smażonej, grillowanej, gotowanej, suszonej i wędzonej.
W odległych od wybrzeża rejonach górskich przeważa typowe dla solidnego jadła wiejskiego mięso, w znacznej części baranina i jagnięcina – m.in. z rożna, z rusztu bądź zapiekana w żarze pod pokrywą (sač), oraz cielęcina (np. jako zapiekana w sosie z nabiału balšica tava), a także dania z wieprzowiny, jak sznycel (šnicla) czy szynka (pršut) w różnej postaci (np. suszona na powietrzu). Praktycznie wszędzie dostępne są też popularne bałkańskie dania mięsne w rodzaju walcowatych kotlecików z mięsa mielonego (ćevapi) czy steków z siekanego (pljeskavica).
Do popularnych dań niemięsnych należy kukurydziany kačamak – odpowiednik polenty oraz pochodzący również z kuchni włoskiej crni rižot (wł. risotto al nero di seppia), a także gotowany w rosole z rozmaitymi dodatkami rižot. Częsta potrawa mączna to kluski z oliwą i solankowym serem (paštrovski makaruli). Z typowych serów najlepiej znany jest wędzony owczy njeguški sir, owczy w oliwie (sir u ulju) czy kajmak wyrabiany z warstwowanej świeżej śmietany. Z rozpowszechnionych specjałów bałkańskich w kuchni czarnogórskiej spotkać można warzywny imam bajeldi i sałatkową przystawkę (šopska salata). Za przysmak uchodzi też kupus salata z białej kapusty z czarnymi oliwkami w sosie winegretowo-oliwnym.
Dwa charakterystyczne czarnogórskie wypieki to priganice – rodzaj smażonych w oleju pączków z mąki pszennej, osładzanych miodem, cukrem czy dżemem, oraz nadziewane wyroby z cienkiego ciasta jufka z serem (sirnica), szpinakiem (zeljanica) albo mięsem (burek). Należą do powszechnie dostępnych przekąsek.
Napoje to przede wszystkim kawa po turecku, nazywana tam „domową“ (domaća kafa), podawana także jako mokka i espresso. Do powszechnie spotykanych nie należy za to herbata. Z lekkich alkoholowych popularne jest piwo z głównego krajowego browaru Trebjesa w Nikšiciu (Nikšićko pivo). Ogólnie dostępne i serwowane jest wino rodzimych gatunków – czerwone (vranac) i białe (krstač). Mocniejsze napoje alkoholowe to wódka owocowa typu rakiji: na nizinnym pobrzeżu głównie winogronowa loza, a w części górsko-wyżynnej šljivovica, z obowiązkową szklaneczką wody mineralnej. Są one wyrobem licznych małych destylarni produkujących zarówno dla gastronomii, jak i dla sklepowego handlu.
Gastronomia W Czarnogórze reprezentowana jest głównie przez trzy rodzaje lokali: restaurację (restoran), pizzerię (picerija) i gospodę (konoba). Ta ostatnia to zazwyczaj niewielki lokal w stylu wiejskim, niekiedy bardziej o charakterze winiarni. Rzadziej spotykany jest savardak, rodzaj góralskiej chaty (koliby) serwującej typowe jadło w górach. Dania restauracyjne to przede wszystkim potrawy mięsne, z baranininy (jagnje), wołowiny (govedina), kurcząt (piletina) i wieprzowiny (svinjetina). Często przygotowywane są na ruszcie jako szaszłyki (ražnjići) bądź jako popularne ćevapi czy pljeskavica. Posiłki – śniadanie (doručak), obiad (ručak) i kolacja (večera), podawane są w podobnych porach jak w Polsce.
Bibliografia Danja Antonović: Czarnogóra. Bielsko-Biała: Wydawnictwo Pascal, 2011, seria: przewodniki Marco Polo, , s. 24-28 Sławomir Adamczak, Katarzyna Firlej: Czarnogóra. Przewodnik ilustrowany. Bielsko-Biała: Wydawnictwo Pascal, 2008, , s. 22-23 Sławomir Adamczak, Katarzyna Firlej-Adamczak, Krzysztof Bzowski: Czarnogóra, Serbia, Macedonia i Kosowo. Bielsko-Biała: Wydawnictwo Pascal, 2015, , s. 67-68
Kategoria:Kuchnie europejskie Kategoria:Kultura w Czarnogórze