János Gausz (Nowy Sad, 7 października 1943 – Segedyn, 12 listopada 2021) węgierski genetyk, doktor nauk biologicznych (Węgierska Akademia Nauk), Privatdozent uniwersytecki.
Życiorys Po II wojnie światowej jego rodzina uciekła z rodzinnego miasta do Segedyna, gdzie jego wuj, katolicki ksiądz dr Lajos Horváth, późniejszy sędzia synodalny, był zastępcą dyrektora Kolegium św. Emeryka w Segedynie. Edukację odbył w Segedynie: po ukończeniu szkoły podstawowej przy ulicy Madácha zdał maturę w 1962 roku w Liceum im. Miklósa Radnótiego. W 1967 roku uzyskał dyplom nauczyciela biologii i chemii w szkołach średnich na Uniwersytecie im. Józsefa Attili.
Kariera Po ukończeniu kształcenia pedagogicznego Gausz rozpoczął karierę jako stypendysta w Katedrze Fizyki Doświadczalnej, następnie został mianowany asystentem badawczym w Katedrze Zoologii Uniwersytetu im. Józsefa Attili w Segedynie. W 1967 roku obronił pracę doktorską. W 1970 roku dołączył do Instytutu Genetyki w Szegedyńskim Centrum Badań Biologicznych, którego był jednym z członków założycieli. W instytucie pracował w grupie genetyki rozwojowej, następnie został głównym pracownikiem naukowym i doradcą naukowym. Jako kierownik grupy genetyki owadów zapoczątkował badania nad Drosophila melanogaster na Węgrzech. W 1982 roku uzyskał stopień kandydata nauk biologicznych, a w 1995 roku tytuł doktora nauk biologicznych (D.Sc.) nadany przez Węgierską Akademię Nauk.
Działalność dydaktyczna Od 1989 roku Gausz prowadził zajęcia z zakresu genetyki oraz dyscyplin pokrewnych – biologii rozwoju, genetyki zaawansowanej, genetyki komórkowej i rozwojowej, a także historii genetyki – w Katedrze Genetyki Uniwersytetu im. Józsefa Attili w Segedynie, a następnie na Wydziale Nauk Przyrodniczych i Informatyki Uniwersytetu Segedyńskiego. Za swoją działalność dydaktyczną otrzymał profesorskie stypendium im. Széchenyiego. Po przejściu na emeryturę w Segedyńskim Centrum Badań Biologicznych Węgierskiej Akademii Nauk kontynuował kształcenie studentów studiów licencjackich i magisterskich w Katedrze Genetyki Uniwersytetu Segedyńskiego w latach 2010–2020 W 2015 roku uniwersytet nadał mu tytuł Privatdozent uniwersytecki.
Dziedziny badań Pierwsze prace badawcze Gausza dotyczyły zoologii i ekologii owadów z rzędu prostoskrzydłych. W Segedyńskim Centrum Badań Biologicznych następnie ukierunkował swoje badania na genetykę muszki owocowej. Zajmował się w szczególności genami szoku cieplnego (heat shock genes), genami wpływającymi na zmienność efektu pozycyjnego (position effect variegation), genami homeotycznymi, a także genami fosfataz białkowych. Wyniki jego badań były publikowane w międzynarodowych czasopismach naukowych, takich jak Cell, Nature, Genetics, The EMBO Journal oraz Development.
Staże badawcze za granicą thumb|János Gausz w Instytucie Genetyki Segedyńskiego Centrum Badań Biologicznych w 1970 roku. Gausz odbył kilka staży badawczych w międzynarodowych instytucjach naukowych. Jako badacz podoktorski pracował w laboratorium Waltera Gehringa w Instytucie Biologii Komórkowej Biozentrum Uniwersytetu Bazylejskiego. Później, jako główny pracownik naukowy, dołączył do laboratorium Pierre’a Spierera w Instytucie Biologii Zwierząt Uniwersytetu Genewskiego. Następnie został profesorem wizytującym w Instytucie Biologii Molekularnej Uniwersytetu Princeton, w laboratorium Paula Schedla.
Członkostwa thumb|János Gausz jako badacz podoktorski w Instytucie Biologii Komórkowej Biozentrum w Bazylei. Gausz przez dwa lata był członkiem Komisji Habilitacyjnej Uniwersytetu Segedyńskiego. Był członkiem Stowarzyszenia Profesorów im. Batthyányego oraz pełnił funkcję recenzenta i członka komisji w licznych przewodach doktorskich. Przez kilka lat przewodniczył Komitetowi Genetyki Węgierskiej Akademii Nauk oraz był członkiem zarządu Węgierskiego Towarzystwa Genetyków. Pełnił również funkcję prezesa Towarzystwa Biologicznego w Segedynie.
thumb|János Gausz odbiera dyplom Privatdozenta z rąk rektora Gábora Szabó w 2015 roku.
Wybrane publikacje Historia genetyki. JATEPress, Segedyn, 2012, 117 s.
Nagrody Nagroda Akademicka (1993) Profesorskie stypendium im. Széchenyiego (1998) Nagroda im. Brunó Ferenca Strauba (1999) Nagroda im. Jánosa Szentágothaia (2002) Jubileuszowy dyplom Uniwersytetu Segedyńskiego (2017)
Przypisy
Bibliografia Almanach Uniwersytetu Segedyńskiego (1921–1995) Segedyn: Uniwersytet Segedyński, 1996, s. 290–291. (węg.)
Linki zewnętrzne Biografia zawodowa (węg.) Nekrolog (strona Uniwersytetu Segedyńskiego) (węg.) Profil w publicznym rejestrze Węgierskiej Akademii Nauk (MTA) (węg.) Profil w Radzie Doktorskiej (węg.) Lista publikacji w Węgierskiej Bibliografii Naukowej (MTMT) (węg.)
Kategoria:Węgierscy biolodzy Kategoria:Ludzie urodzeni w Nowym Sadzie Kategoria:Ludzie związani z Segedynem Kategoria:Urodzeni w 1943 Kategoria:Zmarli w 2021