Państwowa Rada Ochrony Przyrody – organ doradczy i opiniodawczy państwowych władz administracyjnych w sprawach ochrony przyrody i gospodarki zasobami. Rada przedstawiała wnioski, wydawała opinie i komunikowała o spostrzeżeniach występujących w sferze ochrony przyrody.

Historia Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości polscy przyrodnicy, leśnicy oraz miłośnicy turystyki, podczas spotkania w 1919 r., zaproponowali utworzenie Państwowej Rady Ochrony Przyrody jako oficjalnego organu państwowego, odpowiedzialnego za ochronę przyrodyHistoria PROP. https://prop.gov.pl/historia/.Anna Tarnowska, Rozwiązania instytucjonalne w zakresie ochrony przyrody w II RP. Przegląd Prawa Ochrony Środowiska, UMK. Nr 4 /2014.Projekt rozporządzenia Rady Ministrów w przedmiocie organizacji Państwowej Rady Ochrony Przyrody, „Ochrona Przyrody”, Warszawa 1920, s. 78–81.Jan Pawlikowski, O celach i środkach ochrony przyrody, „Ochrona Przyrody”, Warszawa 1920, s. 6.. Wśród pomysłodawców znajdowali się profesorowie różnych dziedzin biologii, nauk rolniczych i inni naukowcy. Jeszcze w tym samym roku Rząd Polski, w drodze rozporządzenia, powołał 15-osobową Tymczasową Państwową Komisję Ochrony Przyrody, która od następnego roku działała już jako Państwowa Komisja Ochrony PrzyrodyJan Pawlikowski, Rozbudowa prawnych podstaw ochrony przyrody w Polsce, „Ochrona Przyrody”, Rocznik 14, Kraków 1934, s. 3.. Już wtedy powstał projekt logo przyszłej, Państwowej Rady Ochrony Przyrody – utrzymany w ówczesnym, secesyjnym stylu. Litery „PROP” umieszczono wśród liści i kwiatów: dziewięćsiłu oraz lilii złotogłówJan Pawlikowski, Społeczna organizacja ochrony przyrody, ,,Ochrona Przyrody” 1922, z. 3, s. 5..

W 1925 r. ukazało się rozporządzenie Rady Ministrów o trybie załatwiania spraw ochrony przyrody wchodzących w zakres działania Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego. W tym celu Minister powoływał delegata, który sporządzał spisy ważnych tworów przyrody oraz obiekty, które zasługiwały na ochronę ze względu na swoje piękno lub swoiste cechy krajobrazyRozporządzenie Rady Ministrów z 10 czerwca 1925 r. o trybie załatwiania spraw ochrony przyrody wchodzących w zakres działania Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego. M. P. 1925 nr 141, poz. 629..

Rozporządzenie o Radzie Na podstawie rozporządzenie Ministra Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego z 1936 r. Państwowa Rada Ochrony Przyrody przyjęła formalny kształtRozporządzenie Ministra Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego z dnia 14 listopada 1936 r. wydane w porozumieniu z Ministrem Rolnictwa i Reform Rolnych o Państwowej Radzie Ochrony Przyrody. Dz. U 1936 nr 94 poz.660.. Powołanie Rady pozostawało w ścisłym związku z ustawą o ochronie przyrody z 1934 rUstawa z dnia 10 marca 1934 r. o ochronie przyrody. Dz. U 1934 nr 31 oz. 274..

Skład Rady Państwowa Rada Ochrony Przyrody, działająca na mocy rozporządzenia z 1936 r., stanowiła centralny organ opiniodawczo-doradczy państwa w zakresie ochrony zasobów przyrodniczych. W jej skład wchodziło od 20 do 30 członków powoływanych przez Ministra Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego w porozumieniu z Ministrem Rolnictwa i Reform Rolnych. Do Rady powoływano osoby, których dotychczasowa działalność naukowa, praktyczna bądź społeczna stanowiła gwarancję kompetentnego i odpowiedzialnego prowadzenia prac związanych z ochroną przyrody. Kryteria te miały zapewnić wysoki poziom merytoryczny podejmowanych decyzji oraz umożliwić szerokie spojrzenie na problematykę środowiskową, obejmującą zarówno kwestie naukowe, jak i praktykę ochroniarskąEdyta Wolter., Działalność Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego w Drugiej Rzeczypospolitej w zakresie ochrony przyrody, ,,Studia Ecologiae et Bioethicae” 2012, nr 10(2), 9-30..

Funkcję przewodniczącego Państwowej Rady Ochrony Przyrody pełnił Minister Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, który spośród wyznaczonych członków wskazywał swojego zastępcę. Osoba ta nosiła tytuł delegata Ministra do spraw ochrony przyrody i sprawowała bieżący nadzór nad działalnością Rady. Dzięki takiemu rozwiązaniu zapewniono bezpośrednie powiązanie Rady z administracją państwową, co ułatwiało zarówno koordynację działań, jak i wdrażanie przygotowywanych inicjatywHenryk Weryński, Nasz stosunek do przyrody i jej ochrony, Kraków 1931, s. 11–15..

Stałymi, czynnymi organami Rady były Stały Wydział oraz oddziały terenowe, które wykonywały zadania merytoryczne i organizacyjne. Stały Wydział składał się z zastępcy przewodniczącego Rady – będącego jednocześnie przewodniczącym Wydziału – oraz z przewodniczących poszczególnych oddziałów. Do jego zadań należała bieżąca koordynacja prac, przygotowywanie projektów uchwał i opinii oraz nadzorowanie działalności oddziałów. Przewodniczący Stałego Wydziału mógł dodatkowo zapraszać do jego składu innych członków Rady, którym powierzano określone zadania specjalistyczne. Umożliwiało to elastyczne reagowanie na potrzeby ochrony przyrody, angażując ekspertów z różnych dziedzin i regionów krajuZbigniew Mirek, Aktualność myśli Jana Gwalberta Pawlikowskiego na tle współczesnych przemian cywilizacyjnych i tendencji w ochronie przyrody, ,,Kwartalnik Historii Nauki i Techniki” 2001, nr 1, s. 127. 32 .

Struktura organizacyjna przyjęta w 1936 r. zapewniała Państwowej Radzie Ochrony Przyrody zarówno stabilność instytucjonalną, jak i zdolność do skutecznego działania w dynamicznie zmieniających się uwarunkowaniach przyrodniczych i społecznych II Rzeczypospolitej. Dzięki temu organ ten stał się jednym z kluczowych elementów systemu ochrony środowiska w okresie międzywojennymWładysław Szafer, O parkach narodowych [w:] Skarby przyrody i ich ochrona, red. W. Szafer, Warszawa 1932..

Zakres działania Stałego Komitetu Do zakresu działania Stałego Wydziału Państwowej Rady Ochrony Przyrody należało czuwanie nad całokształtem prac w zakresie ochrony przyrody, a w szczególności:

przedstawianie Ministrowi Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego wniosków w sprawie rozporządzeń na podstawie ustawy o ochronie przyrody; wydawanie opinii o projektach ustaw, rozporządzeń i zarządzeń, dotyczących ochrony przyrody i inicjatywa w tym zakresie; powiadamianie Ministra Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego o skuteczności i celowości wydanych zarządzeń i rozporządzeń w zakresie ochrony przyrody; przedstawianie wniosków w sprawie zwoływania zjazdów zwyczajnych i nadzwyczajnych Rady oraz przygotowanie materiałów. na zjazdy: wykonywanie uchwał zjazdów Rady i przygotowywanie sprawozdań z działalności Rady; przedstawianie kandydatów na członków Rady, oraz udzielanie opinii o kandydatach na konserwatorów przyrody i kierowników rezerwatów i parków narodowych; przedstawianie wniosków w sprawie tworzenia oddziałów Rady i komitetów ochrony przyrody, inicjowanie badań naukowych w zakresie ochrony przyrody, zwłaszcza na obszarach parków narodowych i rezerwatówWojciech Goetel, Parki narodowe w Polsce [w:] Skarby przyrody i ich ochrona, red. W. Szafer, Warszawa 1932.; utrzymywanie łączności z naczelnymi władzami instytucji naukowych i stowarzyszeń społecznych w zakresie ochrony przyrodyAdam Wodziczko, Ochrona przyrody w szkole [w:] Skarby przyrody i ich ochrona, red. W. Szafer, Warszawa 1932.; prowadzenie działalności wydawniczej w zakresie ochrony przyrody; udział w pracach międzynarodowych organizacji ochrony przyrody; propaganda ochrony przyrodyMarian Sokołowski, O wprowadzeniu ochrony przyrody do nauczania szkolnego, ,,Ochrona Przyrody” 1925, z. 5, s. 4.; kontrola działalności członków Rady, oddziałów i komitetów ochrony przyrody; wykonywanie zleceń Ministra Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego w zakresie ochrony przyrodyOkólnik Ministra Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego nr 151 z dnia 26 października 1933 г. (I Pol. — 1416/33) o współpracy władz szkolnych z organami ochrony przyrody; powierzanie poszczególnym członkom Rady, oddziałom lub za pośrednictwem oddziałów Rady, komitetom ochrony przyrody szczególnych zleceń w zakresie ochrony przyrodyZbigniew Wójcik, Adam Wodziczko jako nauczyciel i propagator ochrony przyrody Kwartalnik Historii Nauki i Techniki 1992,  37/4, 47-58.  .

Zakres działania oddziałów Rady Do zakresu działania oddziałów Państwowej Rady Ochrony Przyrody należałoZarządzenie Ministra Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego z dnia 22 stycznia 1937 r. (Nr. IV. N-13591/36) o powołaniu oddziałów Państwowej Rady Ochrony Przyrody. M. P 1937 nr 27, poz. 41.:

przedstawianie państwowym władzom administracji ogólnej na obszarze, objętym działalnością oddziału, wniosków o wydanie zarządzeń na podstawie ustawy o ochronie przyrody; powiadamianie Stałego Wydziału Rady o skuteczności i celowości wydawanych zarządzeń i rozporządzeń w zakresie ochrony przyrody na obszarze, objętym działalnością danego oddziału: inicjowanie tworzenia komitetów ochrony przyrody oraz udział w ich organizowaniu i pracach; wykonywanie zleceń Stałego Wydziału Rady w zakresie ochrony przyrody; składanie półrocznych sprawozdań Stałemu Wydziałowi Rady z działalności oddziału i komitetu ochrony przyrody.

Rozporządzenie dawało możliwość rozszerzania kompetencji Rady Ochrony Przyrody. Minister Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego powierzał jej dodatkowe zadania, zależnie od potrzeb administracji państwowej i stopnia rozwoju polityki ochrony środowiskaWładysław Szafer, Skarby przyrody i ich ochrona: wiadomości z dziedziny ochrony przyrody, Warszawa 1932. .

Państwowa Rada Ochrony Przyrody stanowiła kluczowy element w systemie ochrony przyrody II Rzeczypospolitej, jako centralny organ ekspercki, który kształtował kierunki działań państwa w tej dziedzinie i pełnił rolę łącznika między administracją centralną, terenową a środowiskiem naukowym i społecznym zaangażowanym w ochronę zasobów naturalnych kraju.

Przypisy

Kategoria:Ochrona przyrody w Polsce Kategoria:Instytucje ochrony środowiska