Oprogramowanie z rynku wtórnego (znane także jako oprogramowanie używane/oprogramowanie z wolnego rynku/oprogramowanie second-hand/oprogramowanie z drugiej ręki/wcześniej używane oprogramowanie/oprogramowanie pre-owned) to legalna kopia oprogramowania, która jest przedmiotem obrotu na wolnym rynku, dla której prawa do rozpowszechniania przysługujące podmiotowi praw autorskich zostały już wyczerpane w wyniku pierwszej sprzedaży i która następnie jest odsprzedawana. W tym kontekście ważniejsze od samego egzemplarza oprogramowania jest prawo do korzystania z programu.
Rynek wtórny oprogramowania w Unii Europejskiej Istnienie nadmiarowego oprogramowania (tzw. overlicensing) może wynikać z wielu przyczyn, takich jak zakończenie działalności organizacji, restrukturyzacja i likwidacja stanowisk pracy u pierwotnego posiadacza, ale także ze zmian w używanych systemach informatycznychhttps://partner.hn.cz/c1-67167440-druhotny-software-setri-az-70-nakladu-v-soukromem-i-verejnem-sektoru
Oprogramowanie z rynku wtórnego oszczędza do 70% kosztów — w sektorze prywatnym i publicznym. Dostęp: 14 kwietnia 2025., jak również w wyniku przejścia na usługi chmurowe. Przedsiębiorstwo wprowadzające takie oprogramowanie na rynek może także dążyć do sprzedaży nadwyżek wynikających z zakupu pakietów wielostanowiskowych.
Oprócz bezpośrednich przeniesień między końcowymi użytkownikami oprogramowania, istnieją także wyspecjalizowani sprzedawcy (brokerzy oprogramowania), którzy po zakupieniu oprogramowania od pierwotnego właściciela oferują je do sprzedaży nowym zainteresowanym podmiotom. Największym handlowcem oprogramowania z rynku wtórnego w regionie Europy Środkowo-Wschodniej jest spółka Forscope, która działa również na rynku polskim. Użytkownicy oprogramowania z rynku wtórnego obejmują służby informacyjne, przedsiębiorstwa energetyczne, ministerstwa, szpitale oraz inne podmioty zobowiązane do zarządzania swoją cyberbezpieczeństwem zgodnie z dyrektywą NIS2.
Najczęstszym powodem nabywania oprogramowania z rynku wtórnego jest niższa cena w porównaniu z bezpośrednim zakupem u producenta, a także fakt, że producenci często nie oferują już starszych wersji oprogramowania lub zaprzestali udzielania licencji wieczystych na niektóre produkty. Możliwość zakupu oprogramowania używanego ma istotne znaczenie dla legalnej eksploatacji starszego sprzętu lub maszyn produkcyjnych, nabytych od innego właściciela i niewyposażonych we wszelkie oprogramowanie wymagane do ich działania. Prawidłowe licencjonowanie jest ważne z punktu widzenia zgodności z przepisami – nie tylko w kontekście ryzyka audytów oprogramowania, odpowiedzialności karnej czy roszczeń odszkodowawczych właścicieli praw autorskich, ale także ze względu na wpływ na wartość firmy w przypadku jej sprzedaży.
Odsprzedaż oprogramowania wtórnego może również mieć miejsce między osobami fizycznymi, należy jednak zadbać o dostarczenie wszelkiej niezbędnej dokumentacji, aby nabywca mógł udowodnić legalność korzystania z oprogramowania. Jeżeli niektóre licencje zawierają zakazy dalszej odsprzedaży, takie postanowienia są sprzeczne z prawem Unii Europejskiej i uznaje się je za nieważne.
Sytuacja prawna w Unii Europejskiej DYREKTYWA 2009/24/WE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie ochrony prawnej programów komputerowych:DYREKTYWA 2009/24/WE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie ochrony prawnej programów komputerowych (wersja skodyfikowana)
Zgodnie z art. 4 ust. 2: „Pierwsza sprzedaż na terytorium Wspólnoty kopii programu komputerowego przez uprawnionego lub za jego zgodą wyczerpuje prawo dystrybucji na terytorium Wspólnoty tej kopii, z wyjątkiem prawa do kontroli dalszych wypożyczeń programu lub jego kopii.”
Ten sam tekst znajdował się już w poprzedniej dyrektywie – dyrektywie Rady z dnia 14 maja 1991 r. w sprawie ochrony prawnej programów komputerowych (91/250/EWG).
Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) potwierdził w wyroku z 3 lipca 2012 r., że handel oprogramowaniem z rynku wtórnego jest dopuszczalny nawet wtedy, gdy oprogramowanie zostało rozpowszechnione drogą elektroniczną.
Z uzasadnienia wynika, że zasada wyczerpania prawa do rozpowszechniania ma zastosowanie do każdej pierwszej sprzedaży. Trybunał uznał również, że każdy kolejny nabywca może ponownie pobrać oprogramowanie bezpośrednio od producenta oraz że wyczerpanie obejmuje także aktualizacje i ulepszenia udostępnione pierwszemu posiadaczowiKomunikat prasowy 94/12, sprawa C-128/11Wyrok TSUE w sprawie C-128/11.
Używane oprogramowanie i Software asset management Zarządzanie licencjami jest częścią procesów zarządzania zasobami oprogramowania (SAM) i zasobami informatycznymi (ITAM), które umożliwiają firmom kontrolę legalności, kosztów i efektywności użytkowania oprogramowania. Prawidłowa dokumentacja pochodzenia licencji, potwierdzenie deinstalacji przez poprzedniego właściciela oraz ciągłość legalnych transakcji są kluczowe dla zapewnienia zgodności z przepisami i audytów dostawców. ITAM jest standaryzowany przez rodzinę norm ISO/IEC 19770. Normy te określają również dobre praktyki dla procesów SAM. Używane oprogramowanie jest jednym ze sposobów optymalizacji SAM i ITAM.
Oprogramowanie używane i cyberbezpieczeństwo Używane oprogramowanie ma takie same parametry techniczne jak nowe. Jest to istotne z perspektywy zarządzania cyberbezpieczeństwem, ponieważ pozwala na szerszy zakres modernizacji przy tej samej inwestycji i niższej cenie jednostkowej, przyczyniając się tym samym do wyższego poziomu cyberbezpieczeństwa. Zarządzając cyberbezpieczeństwem z wykorzystaniem oprogramowania używanego, menedżer ds. cyberbezpieczeństwa może osiągnąć zakup większej liczby licencji oprogramowania przy tych samych zasobach finansowych, zaoszczędzić środki na inne projekty, a w szczególności uniknąć korzystania z niebezpiecznych, nielegalnych, złamanych wersji oprogramowania.
Oprogramowanie z rynku wtórnego a gospodarka o obiegu zamkniętym Wraz ze wzrostem znaczenia koncepcji ESG, dyrektywy CSRD oraz społecznie odpowiedzialnych zamówień publicznych, od lat 20. XXI wieku oprogramowanie z rynku wtórnego jest postrzegane także jako element gospodarki o obiegu zamkniętym. Przyczynia się ono do ograniczenia ilości odpadów poprzez wydłużenie cyklu życia urządzeń, maszyn i systemów, a także poprzez zmniejszenie odpływu kapitału do państw trzecichSustainability in Tech.
W przeciwieństwie do wielu innych produktów jakość oprogramowania nie pogarsza się w wyniku użytkowania. Zrównoważony rozwój łączy aspekty ekonomiczne, środowiskowe i społeczne. Oprogramowanie z rynku wtórnego ogranicza potrzebę wytwarzania nowych fizycznych nośników danych oraz konieczność wycofywania sprzętu z eksploatacji z powodu niezgodności z nowymi wersjami oprogramowania.
Zamówienia publiczne „W Niemczech i w Czechachhttps://uohs.gov.cz/cs/verejne-zakazky/sbirky-rozhodnuti/detail-17629.html podjęto już decyzje stwierdzające, że wykluczenie oferty zawierającej oprogramowanie z rynku wtórnego z postępowania o udzielenie zamówienia publicznego nie jest uznawane za uzasadnione.”
Zasada wyczerpania praw własności intelektualnej Zasada regionalnego wyczerpania prawa do rozpowszechniania kopii programów komputerowych ma zastosowanie w Unii Europejskiej: prawo do rozpowszechniania zostaje wyczerpane przy pierwszym zgodnym z prawem wprowadzeniu kopii na rynek wewnętrzny UE/EOG przez uprawnionego za jego zgodą.
Dyrektywa dotycząca oprogramowania stanowi, że z chwilą gdy twórca sprzeda egzemplarz programu, prawo do dalszego rozpowszechniania przestaje istnieć. Dotyczy to zarówno oprogramowania dostarczanego online, jak i na fizycznych nośnikach danych. Stanowisko to zostało potwierdzone przez TSUE w wyroku z 3 lipca 2012 r.
Przypisy
Kategoria:Licencje oprogramowania Kategoria:Prawo autorskie