mały|Rekordowy dla kozła z Gävle był rok 2019, kiedy to raz pierwszy w historii uniknął on płomieni przez ponad dwa lata z rzędu. Został obrócony o 180 stopni, żeby ułatwić zrobienie sobie selfie na jego tle. mały|Od 2017 roku kozioł jest chroniony przez podwójny, wysoki plot mały|Kozioł po spaleniu w grudniu 1998 roku Kozioł z Gävle (szw. Gävlebocken) – słomiany kozioł bożonarodzeniowy, wysoki na 13 metrów, stawiany co roku w Gävle począwszy od 1966 roku. Pierwotnie znajdował się na Slottstorget, a od 2022 roku na Rådhusesplanaden. Ustawiany jest w pierwszą niedzielę Adwentu. Przez większość lat był nielegalnie podpalany. Do 2022 roku włącznie pozostawał nienaruszony w przybliżeniu 19 razy. Najdłuższy okres, w którym pozostawał nienaruszony to cztery lata, od 2017 do 2020 roku. Kozioł został spalony 30 razy, a także zniszczony w inny sposób, w tym przez rozbicie lub uderzenie. Uszkodzenie lub palenie kozła w jakikolwiek sposób jest nielegalne. Sąd Apelacyjny (Hovrätt) orzekł w 2018 roku, że jego uszkodzenie zostało zakwalifikowane jako poważne, co odpowiada karze trzech miesięcy więzienia.
Historia Tradycja kozła bożonarodzeniowego wywodzi się z obchodów ze świąt Bożego Narodzenia w dawnych czasach, kiedy to młodzież przebierała się za kozły i chodziła po gospodarstwach, śpiewając pieśni o kozłach lub po prostu błaznując. W zamian za to otrzymywała zazwyczaj jedzenie i napoje, które później spożywała podczas biesiad w okresie między świętami. W XIX wieku w domach mieszczańskich zaczęto wykorzystywać kozła jako rozdającego prezenty bożonarodzeniowe, który to zwyczaj ten został później przejęty przez Świętego Mikołaja. Trwają dyskusje na temat tego, czy postać kozła wywodzi się z przypominającej kozła postaci diabła, pojawiającego się w średniowieczu, czy też zwyczaj ten sięga głębiej w historię.
Pierwszego kozła wzniesiono 1 grudnia 1966 roku w Gävle, na Slottstorget z inicjatywy Stiga Gavléna. Inicjatywę wsparła gmina Gävle, gazeta Arbetarbladet, firma Eje Berglund AB i Söders Köpmän. Kozioł miał mieć 10 m wysokości. Na jego budowę potrzebne było 20 m³ słomy, kilometr drewna, 3 tysiące gwoździ, 20 metrów elementów żelaznych oraz 1,5 km sznura. Kozioł miał stać do końca okresu świątecznego, wyznaczonego przez tjugondedag Knut (13 stycznia), jednak w noc sylwestrową 1966/1967 został podpalony i spłonął. Wszczęto poszukiwania sprawcy podpalenia, a za informacje prowadzące do jego aresztowania wyznaczono nagrodę w wysokości 1000 koron. 10 kwietnia 1967 roku po długotrwałym śledztwie policja w Gävle uznała pożar za wyjaśniony. Po podpalenia kozła przyznał się młody mieszkaniec Gävle. Zarzut dotyczący podpalenia został zakwalifikowany jako uszkodzenie mienia. Kozły wznoszono kolejnych latach. W 1967 i 1968 roku obyło się bez incydentów, ale kozioł w 1969 roku został ponownie podpalony, a sprawcy nie udało się wykryć. W 1970 roku Södra Kungsgatans Förening podarował kozła miastu Gävle. I w tym roku kozioł został podpalony. W latach 1966–1970 budowę kozła organizował Söders Köpmän, w 1971 roku wycofał się z projektu. Następnie inicjatywę przejęło Naturvetenskapliga föreningen (Towarzystwo Nauk Przyrodniczych) w Vasaskolan, które przez kilka lat budowało kozły o różnych rozmiarach. W 1986 roku Söders Köpmän wznowił tradycję i przez kilka lat budowano dwa kozły: dużego, konstruowanego z inicjatywy Söders Köpmän, i małego – z inicjatywy Vasaskolan. Kozioł z Gävle został wpisany do księgi rekordów Guinnessa jako największy na świecie kozioł ze słomy.
Niemal każdego roku kozioł bożonarodzeniowy był nielegalnie spalany: w latach 70. i 80. XX wieku stał nietknięty zaledwie przez dwa lata. Wskazano, że fakt spalenia koziołka przyniósł mu sławę, nawet międzynarodową, i tym samym zwrócił uwagę na Gävle. Jednak spalenie było nielegalne i klasyfikowane jako rażący wandalizm. Podejmowano różne próby zapobieżenia spaleniu kozła, na przykład poprzez strażników, transmisje z kamer internetowych lub impregnację materiału w celu zmniejszenia palności. Pojawiło się kilka propozycji spalenia kozła w kontrolowanych warunkach, co miało miejsce również w 1997 roku.
W 2003 roku Amerykanin Lawrence Jones (który sam spalił kozła w 2001 roku) wystąpił z propozycją zorganizowania corocznego festiwalu ognisk, podczas którego kozioł byłby legalnie palony.
W 2010 roku dla odmiany próbowano porwać kozła. Dwaj mężczyźni chcieli porwać kozła helikopterem i przetransportować do Sztokholmu, by postawić go w centrum stolicy. W związku z tym zaproponowali wartownikowi 50 tysięcy koron szwedzkich za opuszczenie posterunku na kilka minut. Wartownik jednak nie dał się przekupić.
4 stycznia 2011 roku podczas demontażu kozła pojawiły się głosy niektórych członków komitetu ds. jego budowy, że musi się on od czasu do czasu palić, aby podtrzymać zainteresowanie nim.
14 grudnia 2015 roku propozycja mieszkańców Gävle, aby gmina organizowała spalenie kozła została odrzucona przez radę gminną. Jednym z powodów odrzucenia propozycji była chęć uniknięcia zarzutu, że gmina zachęca do podpaleń.
27 grudnia 2025 roku kozioł zawalił się podczas sztormu Johannes.
W 2018 roku skazany wcześniej podpalacz próbował argumentować w Sądzie Apelacyjnym, że to gmina jest współwinna szkody, ponieważ tablica ogłoszeń obok kozła głosiła, że społeczeństwo może „podążać za kozłem, aż spotka go coroczny, nieznany los”, zaś ogrodzenie otaczające kozła miało charakter bardziej dekoracyjny niż ochronny.
Kozioł wzniesiony 30 listopada 2025 roku mierzył mniej niż tradycyjne 13 m. Technik pomiarowy, który po dwukrotnym zmierzeniu laserem najwyższego źdźbła słomy na koźle stwierdził, że tegoroczny kozioł ma tylko 10 metrów i 6 milimetrów wysokości.
Zakłady W latach 80. XX wieku spalenie kozła stało się przedmiotem zakładów. W 2014 roku, według serwisu bukmacherskiego Betway, szanse na spalenie kozła przed 31 grudnia były 3 razy większe niż na to, że uniknie on podpalenia.
Kozioł w pozostałej Szwecji mały|Kozioł bożonarodzeniowy na Medborgarplatsen w Sztokholmie W Sztokholmie pierwszego kozła bożonarodzeniowego ustawiono w roku 1945 na Medborgarplatsen. Inicjatorem było miasto Sztokholm. W 2025 roku kozioł stanął na tym samym placu. Ma 8 metrów wysokości i ze względów bezpieczeństwa przeciwpożarowego został wykonany z metalu. Zamontowano na nim oświetlenie z kilku tysięcy żarówek LED-owych. Stanowi część dekoracji świątecznej dzielnicy Södermalm.
W Örebro od połowy lat 80. budowany jest ze świerkowych gałązek bożonarodzeniowy kozioł, noszący lokalną nazwę Julius. Tradycyjnym miejscem, w którym się znajduje jest Järntorget. Jego inauguracji towarzyszy jarmark bożonarodzeniowy, śpiewy chóru i inne atrakcje.
Kozioł na Islandii Od 2010 roku Ikea w Garðabær pod Reykjavíkiem na Islandii buduje słomianego kozła na wzór tego z Gävle. Inauguracyjny kozioł miał 5 metrów wysokości. 22 grudnia został podpalony. Podpalacze zostali złapani, ale prezes Ikei stwierdził, że jest w świątecznym nastroju i nie będzie ich pozywać, jeśli po sobie posprzątają.
Kozioł w Finlandii W 2013 roku w miejscowości Vaasa w Finlandii zbudowano kozła z gałęzi świerkowych, na wzór tego z Gävle. Konstrukcja z 2017 roku spłonęła w wyniku podpalenia.
Przypisy
Linki zewnętrzne Strona kozła z Gävle
Kategoria:Gävle Kategoria:Boże Narodzenie w Szwecji Kategoria:Zwyczaje bożonarodzeniowe