Foreign information manipulation and interference (FIMI) – pojęcie opisujące przede wszystkim zagraniczne operacje w środowisku informacyjnym, polegające na celowej, skoordynowanej i w większości przypadków formalnie legalnej manipulacji informacjami w sposób zagrażający wartościom, procedurom i procesom politycznym danego państwa lub organizacji międzynarodowej. Termin został wprowadzony przez Europejską Służbę Działań Zewnętrznych (EEAS) i rozwinięty w ramach prac nad European Democracy Action Plan oraz Strategic Compass for Security and Defence, a następnie doprecyzowany w pierwszym raporcie EEAS dotyczącym zagrożeń FIMI opublikowanym w 2023 roku.
Koncepcja FIMI ma szerszy zakres niż często używany termin „dezinformacja”, który odnosi się przede wszystkim do fałszywych bądź wprowadzających w błąd treści rozpowszechnianych z zamiarem zaszkodzenia lub osiągnięcia korzyści politycznych czy ekonomicznych. W ujęciu FIMI analizie podlega wzorzec zachowań (pattern of behaviour) podmiotów (aktorów) zagranicznych w środowisku informacyjnym, obejmujący m.in. manipulację narracjami, wykorzystywanie infrastruktur cyfrowych, tłumienie głosów krytycznych czy stosowanie zautomatyzowanych narzędzi oddziaływania. Zjawisko to jest uznawane w dokumentach Unii Europejskiej, organizacji międzynarodowych oraz ośrodków badawczych za jeden z przejawów szerszych zagrożeń hybrydowych.
W literaturze polskojęzycznej FIMI opisywane jest jako zagrożenie dla integralności informacji w cyberprzestrzeni, procesów demokratycznych i zaufania do instytucji publicznych, a także jako współczesna kontynuacja wybranych elementów radzieckich „środków aktywnych”.
W polskich dokumentach publicznych i opracowaniach akademickich przeważa użycie angielskiej nazwy i skrótu FIMI; równolegle stosowane jest opisowe tłumaczenie „obca ingerencja i manipulacja w środowisku informacyjnym”, używane m.in. w materiałach Uniwersytetu Warszawskiego, przy czym brak jest jednego powszechnie przyjętego odpowiednika tej nazwy w języku polskim. mały|skala=1.8|alt=Liczba krajów najbardziej dotkniętych działalnością FIMI w 2023 roku|Kraje najbardziej dotknięte działalnością FIMI w 2023 roku
Definicja i zakres pojęcia W dokumentach Unii Europejskiej oraz towarzyszących im opracowaniach FIMI definiowane jest jako „w większości nielegalny wzorzec zachowań w domenie informacyjnej, który zagraża lub może negatywnie wpływać na wartości, procedury i procesy polityczne; działania te mają charakter manipulacyjny, są prowadzone w sposób zamierzony i skoordynowany, często w powiązaniu z innymi aktywnościami hybrydowymi, a ich sprawcami mogą być zarówno aktorzy państwowi, jak i niepaństwowi, w tym ich pełnomocnicy działający wewnątrz i poza własnym terytorium”. Europejska Służba Działań Zewnętrznych podkreśla, że istotą FIMI jest nie tylko sama treść komunikatów, lecz przede wszystkim manipulacyjny charakter działań, ich koordynacja oraz umiejscowienie w szerszym kontekście geopolitycznym i bezpieczeństwa.
Kategoria FIMI została wprowadzona do oficjalnego języka instytucji Unii Europejskiej w marcu 2022 roku, wraz z przyjęciem dokumentu jako szersza rama pojęciowa dla opisu zagrożeń informacyjnych wobec państw członkowskich i partnerów UE. W odróżnieniu od dezinformacji, definiowanej jako fałszywa lub wprowadzająca w błąd treść rozpowszechniana w celu oszukania odbiorców lub osiągnięcia korzyści przy jednoczesnym ryzyku wyrządzenia szkody publicznej, FIMI obejmuje również m.in. techniki tłumienia informacji, ingerencje w infrastrukturę komunikacyjną, wykorzystywanie nieautentycznych tożsamości oraz złożone operacje wielokanałowe.
W podejściu EEAS nacisk położony jest na analizę taktyk, technik i procedur (tactics, techniques and procedures, TTPs) stosowanych przez aktorów FIMI, a nie jedynie na klasyfikację pojedynczych treści jako prawdziwych czy fałszywych. W tym celu wykorzystywane są ustandaryzowane modele analityczne i taksonomie, takie jak ABCDE Framework, katalogi TTPs czy format wymiany danych STIX, pozwalające na porównywanie incydentów i tworzenie wspólnej bazy wiedzy w społeczności podmiotów przeciwdziałających FIMI.
DIMI W oparciu o definicję FIMI opisano pokrewne zjawisko „rodzimej ingerencji i manipulacji w środowisku informacyjnym” (ang. Domestic Information Manipulation and Interference, DIMI), które dotyczy podobnych działań prowadzonych przez podmioty krajowe. Do potencjalnych sprawców DIMI zalicza się m.in. środowiska powiązane z partiami politycznymi, grupy interesu i media krajowe, a ich celem może być manipulacja opinią publiczną na rzecz określonych opcji politycznych. W materiałach edukacyjnych podkreśla się przy tym, że w praktyce granice między FIMI a DIMI mogą się zacierać, gdyż krajowe podmioty DIMI bywają inspirowane lub wspierane przez instytucje zewnętrzne, a obce państwa mogą starać się nadawać swoim operacjom cechy działalności „odśrodkowej”.
Historia i rozwój koncepcji Operacje manipulowania informacją prowadzone przez podmioty państwowe i niepaństwowe w celu wpływania na opinię publiczną oraz procesy polityczne mają długą historię, sięgającą m.in. radzieckich „środków aktywnych” (active measures) w okresie zimnej wojny. Po aneksji Krymu przez Federację Rosyjską w 2014 roku państwa UE zaczęły intensywniej analizować zagrożenia związane z operacjami informacyjnymi i psychologicznymi, w tym kampaniami prowadzonymi w mediach tradycyjnych i społecznościowych przeciwko społeczeństwom europejskim.
Doświadczenia związane z ingerencją Rosji w procesy wyborcze w państwach Zachodu, m.in. podczas wyborów prezydenckich w Stanach Zjednoczonych w 2016 roku, przyczyniły się do rozwoju nowych ram pojęciowych służących opisywaniu tego typu operacji – w tym właśnie FIMI. Równolegle wskazywano na narastającą aktywność informacyjną Chin oraz innych państw autorytarnych, zarówno w wymiarze wewnętrznym (tłumienie krytycznych głosów), jak i w działaniach skierowanych na zewnątrz.
Od 2023 roku EEAS publikuje cykliczne raporty o zagrożeniach FIMI (EEAS Reports on Foreign Information Manipulation and Interference Threats), rozwijając wspólne ramy analityczne i prezentując studia przypadków incydentów dotyczących państw UE i jej partnerów. Trzeci z raportów, opublikowany w marcu 2025 roku, mapuje m.in. infrastrukturę cyfrową wykorzystywaną przez aktorów FIMI, przede wszystkim Rosję i Chiny, do prowadzenia operacji w przestrzeni informacyjnej Unii Europejskiej.
FIMI, a dezinformacja i propaganda W literaturze przedmiotu FIMI ujmowane jest jako pojęcie szersze niż dezinformacja, propaganda czy manipulacja informacją rozumiane wyłącznie jako fałszywe lub selektywnie przedstawione treści. Koncepcja ta obejmuje zarówno aktywne promowanie zmanipulowanych lub spolaryzowanych przekazów, jak i działania polegające na tłumieniu niezależnych głosów, ograniczaniu dostępu do wiarygodnych źródeł informacji czy zakłócaniu procesów komunikacji (np. poprzez cyberataki na media, platformy społecznościowe i systemy wyborcze).
W odróżnieniu od pojęcia dezinformacji, odnoszącego się do niezamierzonego rozpowszechniania fałszywych treści, FIMI zakłada intencjonalność działań, ich koordynację oraz powiązanie z interesami politycznymi lub strategicznymi aktora zagranicznego. Autorzy zajmujący się bezpieczeństwem informacyjnym wskazują, że FIMI stanowi zachodnią próbę konceptualizacji wybranych aspektów tradycyjnych operacji wpływu, dostosowaną do realiów ery cyfrowej i środowiska sieciowego.
W polskich opracowaniach podkreśla się, że FIMI „nie ogranicza się jedynie do rozpowszechniania dezinformacji”, lecz obejmuje również subtelne techniki manipulacyjne, takie jak zmiana kontekstu informacji, wykorzystanie sztucznej inteligencji do generowania treści (w tym materiałów typu deepfake) czy oddziaływanie na algorytmy platform społecznościowych. W konsekwencji FIMI postrzegane jest jako złożone spektrum działań, w którym fałszywa treść stanowi tylko jeden z elementów szerszej strategii ingerencji w środowisko informacyjne.
Taktyki, techniki i procedury Badacze oraz instytucje analizujące FIMI wyróżniają szereg powtarzających się taktyk, technik i procedur wykorzystywanych przez podmioty zagraniczne. Do często opisywanych należą w szczególności: wykorzystywanie zautomatyzowanych kont (tzw. farmy botów) oraz fałszywych profili w mediach społecznościowych do masowego rozpowszechniania treści i wzmacniania zasięgu określonych narracji; tworzenie i wzmacnianie spolaryzowanych narracji dotyczących kwestii wrażliwych społecznie (np. migracji, szczepień, konfliktów etnicznych, sporów kulturowych) w celu pogłębiania podziałów wewnętrznych; podszywanie się pod instytucje publiczne, media lub osoby publiczne poprzez klonowanie stron internetowych, kont w mediach społecznościowych oraz wykorzystanie złośliwych domen i innej infrastruktury sieciowej; operacje typu hack-and-leak, polegające na pozyskaniu (np. w wyniku włamania) poufnych informacji lub korespondencji i ich selektywnym ujawnianiu w celu wywarcia wpływu na debatę publiczną; wykorzystywanie deepfake’ów oraz innych form treści generowanych przez sztuczną inteligencję, w tym fałszywych wystąpień polityków lub materiałów mających wywołać panikę czy spadki giełdowe; tłumienie niezależnych i krytycznych głosów, m.in. poprzez cenzurę, zastraszanie dziennikarzy i działaczy, blokowanie dostępu do mediów i internetu czy wymuszanie autocenzury; łączenie działań informacyjnych z innymi narzędziami nacisku (np. presją ekonomiczną, działaniami dyplomatycznymi czy operacjami w cyberprzestrzeni) w ramach zintegrowanych kampanii hybrydowych.
Standaryzację opisu takich technik wspierają m.in. inicjatywy metodyczne DISARM/STIX, rozwijane we współpracy ośrodków analitycznych i EEAS, pozwalające na gromadzenie informacji o infrastrukturze wykorzystywanej w operacjach FIMI oraz porównywanie przypadków między różnymi państwami.
Przykłady operacji FIMI W literaturze i raportach jako przykłady operacji wpisujących się w ramy FIMI przywoływane są liczne kampanie informacyjne przypisywane podmiotom państwowym i niepaństwowym. Wśród nich wymienia się m.in. działania Federacji Rosyjskiej w przestrzeni informacyjnej państw zachodnich po 2014 roku, obejmujące próby wpływu na procesy wyborcze, referenda oraz debatę publiczną poprzez sieci nieautentycznych kont, kontrolowane media i skoordynowane kampanie w internecie.
Jako przykład FIMI wskazuje się np. ingerencję Rosji w wybory prezydenckie w Stanach Zjednoczonych w 2016 roku, podczas której wykorzystywano tzw. „fabrykę trolli” (Internet Research Agency) oraz tysiące fałszywych kont do szerzenia spolaryzowanych przekazów, fake newsów i materiałów wizualnych o silnym ładunku emocjonalnym. Podobne techniki są opisywane w kontekście aktywności informacyjnej Chin, zwłaszcza w odniesieniu do Tajwanu, protestów w Hongkongu oraz narracji związanych z pandemią COVID-19.
Raporty EEAS o zagrożeniach FIMI wskazują na setki zidentyfikowanych incydentów dotykających państw członkowskich UE i krajów partnerskich, obejmujących m.in. kampanie skierowane przeciwko instytucjom unijnym, mniejszościom, organizacjom społeczeństwa obywatelskiego czy polityce wsparcia dla Ukrainy. Według trzeciego raportu o zagrożeniach FIMI, opublikowanego w 2025 roku, w analizowanym okresie (od grudnia 2022 do listopada 2023) zbadano 750 incydentów FIMI, co pozwoliło na dalsze doskonalenie modeli analitycznych i ujednolicanie klasyfikacji przypadków.
W polskim kontekście autorzy Fundacji INFO OPS Polska podkreślają, że działania FIMI wymierzone w Polskę prowadzone są przede wszystkim przez Rosję, Chiny i Białoruś, a ich celem jest m.in. destabilizacja sytuacji wewnętrznej, podważanie zaufania do instytucji demokratycznych oraz wpływanie na postrzeganie wojny przeciwko Ukrainie.
Ramy instytucjonalne i prawne Unia Europejska