Chorągiew Zachodniopomorska ZHP – jednostka terenowa Związku Harcerstwa Polskiego.
Działa na terenie województwa zachodniopomorskiego. Siedzibą władz Chorągwi jest Szczecin.
Początki działalności harcerskiej na Pomorzu Zachodnim
W Szczecinie Drużyna Harcerska „Gryf” powstała 15.02.1934 r. Założył ją nauczyciel Maksymilian Golisz. Wchodziła ona w skład hufca berlińskiego ZHP w Niemczech. W 1935 r. powstała Gromada Zuchowa „Wiewiórki”, którą zorganizował Aleksander Omieczyński. Istniały one do wybuchu II wojny światowej. brak|mały
Działalność po II wojnie światowej
Po II wojnie światowej na Pomorze Zachodnie zaczęli napływać osadnicy. W tej grupie znaleźli się również instruktorzy i harcerze. Przystąpiono do tworzenie najpierw zastępów, a później drużyn i hufców. W czerwcu 1945 r. już istniały drużyny harcerzy w Białogardzie (nazywanym wtedy Białogrodem) i w Szczecinku, a organizowała się w Koszalinie.
W maju 1945 r. w Nowogardzie (wtedy Nowogrodzie) harcerki i harcerze zorganizowali się, a drużynowym został Kazimierz Tadeja. Bożena Żybułtowska w maju w Stargardzie (wtedy Starogrodzie) zorganizowała zastęp harcerek, a w połowie czerwca w Białogardzie Eugenia Gradowska została drużynową drużyny harcerek. 15.07.1945 r. w Koszalinie istniał już Dom Harcerski oraz organizowano hotel. 8 i 9.09.1945 r. w Koszalinie odbył się, w czasie Święta Dożynek i Sportu, zlot chorągwi zachodniopomorskich. Wzięli w nim udział przedstawiciele hufców wezwani w ciągu 3 dni na wniosek wojewody Leonarda Borkowicza i komitetu organizacyjnego. Uczestniczyło 300 harcerek i harcerzy z pięciu hufców, którzy wzięli udział w defiladzie.
Naczelnik Głównej Kwatery Harcerzy polecił druhowi phm. Zygmuntowi Bojarskiemu zorganizowanie Pomorsko-Zachodniej Chorągwi Harcerzy (od jesienie 1945 r. używano nazwy „Zachodnio-Pomorska”) na terenie Pomorza Zachodniego.
Rozpoczęła ona działalność 25.06.1945 r. z siedzibą w Koszalinie. Zachodnio-Pomorska Chorągiew Harcerek powstała pod koniec lipca 1945 r. z siedzibą w Koszalinie. Jej pierwszą komendantką została podharcmistrz Maria Zamojska. Na początku 1947 r. zastąpiła ją Irena Makowiecka mianowana przez Naczelniczkę Harcerek rozkazem z dnia 17.02.1947 r. W lutym 1946 r. Komendy Chorągwi przeniosły się do Szczecina. W 1948 r. nastąpiła zmiana w Chorągwi Harcerzy. Od 12 grudnia komendantem został Mieczysław Kłos.
W roku 1945 i 1946 harcerki realizowały zadania w ramach „Służby Dziecku”. W Stargardzie urządzono „Dom Matki i Dziecka”, a w innych hufcach świetlice. Przeprowadzano zbiórki pieniędzy na Domy Dziecka. Harcerze prowadzili drużyny zuchowe. Ważnym zadaniem była „Służba dla Ziem Odzyskanych” (w pierwszym okresie drużyny i hufce Pomorza Zachodniego podejmowały działania z własnej inicjatywy): pomagano Państwowemu Urzędowi Repatriacyjnemu – pełniono dyżury na dworcach i w punktach dożywiania; pomagano władzom bezpieczeństwa – pełnienie służby porządkowej przez harcerzy, np. z Białogardu przy przesiedlaniu Niemców i w Szczecinie wartowniczej przy ochronie mienia osób powracających z Zachodu i przesiedlonych z ZSRR; odgruzowywano miasta, porządkowano tereny zielone, usuwano napisy niemieckie; zdobywano wiedzę na temat Pomorza Zachodniego, m.in. poprzez udział w kursach organizowanych przez Polski Związek Zachodni, organizowanie wycieczek mających na celu poznanie zabytków; włączono się w akcję żniwną. Systematycznie współpracowano z PCK (prowadzono zbiórki uliczne, zbierano wyposażenie domów, które później przekazywano osadnikom). Otaczano także opieką żołnierzy: w Białogardzie uruchomiono „Dom Żołnierza”, organizowano imprezy, przygotowywano paczki. W 1946 r. utworzono Harcerskie Kluby Sportowe w Szczecinie („Czuwaj”), w Szczecinku, w Koszalinie i w Białogardzie. Ważne było wychowanie wodne. Już w 1945 r. istniały trzy męskie drużyny żeglarskie, a w 1946 r. powołano pilota Chorągwi Harcerzy, którym zostaje podharcmistrz Witold Bohdanowicz. Powstawały nowe drużyny, które systematycznie prowadziły szkolenie żeglarskie.
W dniach od 12 do 14 kwietnia 1946 r. w Szczecinie odbył się I Ogólnopolski Zlot Młodzieży „Trzymamy straż nad Odrą”. Z Pomorza Zachodniego przyjechało około 1800 osób. Harcerki i harcerze zajęli się służbą informacyjną, tworzyli patrole porządkowe i sanitarne. Organizowano noclegi i wyżywienie dla uczestników.
Przez cały czas prowadzono akcję szkoleniową dla drużynowych i hufcowych. Od 1 do 22.08.1946 r. w Kożyczkowie na Kaszubach odbył się chorągwiany kurs drużynowych, w którym uczestniczyło 100 harcerek, a w lipcu 1946 r. w Dziwnowie zorganizowano kurs drużynowych zuchowych, w którym udział wzięło 26 harcerzy. Wspólnym przedsięwzięciem obydwu chorągwi był zorganizowany w Zakopanem kurs hufcowych (28.12.1946 r. – 9.01.1947 r.). W 1946 r. w Szczecinie powstała orkiestra dęta, a w drugiej połowie października 1947 r. chór mieszany. W 1947 r. zakończył się proces integracji środowiska harcerskiego wywodzącego się z różnych terenów przedwojennej Polski. alt=Kurs drużynowych zuchów 1948|mały|Kurs drużynowych zuchów 1948 Stało się to możliwe dzięki szkoleniu kadry instruktorskiej. Harcerki i harcerze, uczestnicząc w obozach, organizując różnego typu imprezy, odegrali ważną rolę w tworzeniu więzi lokalnej na Pomorzu Zachodnim.
Jesienią 1948 r. rozpoczęła się stopniowa likwidacja organizacji. Doszło do zmian programowych związanych z odejściem od tradycji skautowskiej i wdrożeniem socjalistycznego wychowania młodzieży. ZHP miało prowadzić działalność wśród dzieci i młodzieży ze szkoły podstawowej. Powołano także Harcerską Służbę Polsce. Zmiany doprowadziły do odejścia wielu instruktorek i instruktorów. Zakładano zastąpienie ich przez działaczy ZMP delegowanych do ZHP. 16.02.1949 r. doszło do połączenia Chorągwi Harcerek i Harcerzy i od następnego dnia rozpoczęła działalność Zachodniopomorska Chorągiew ZHP. Jej komendantem został podharcmistrz Mieczysław Kłos. Wprowadzono jednocześnie weryfikację kadry instruktorskiej, której celem było, wykorzystując łączenie hufców, usunięcie ze związku lub przynajmniej z kierowniczych funkcji „niewygodnych osób”.
Rok 1950 przyniósł zmiany w organizacji harcerstwa. W lutym Plenum Zarządu Głównego ZHP przeprowadziło krytykę pracy i programu. Zapadła decyzja o reorganizacji Związku. Głównym zadaniem harcerstwa miało być „wychowanie dzieci w duchu przemian społecznych” dokonywanych w Polsce. ZHP miało prowadzić działalność kulturalno-oświatową wśród dzieci ze szkoły podstawowej oraz przygotować je do pracy w ZMP. Komendantem Chorągwi był wtedy od 15.05.1949 r. Eligiusz Lasota. Działało 636 drużyn, z tego 398 w miastach i 238 na wsi. Zrzeszały one 19 tysięcy harcerzy. Musiało odejść wielu zasłużonych instruktorów, których zastąpili aktywiści Związku Młodzieży Polskiej. Prowadzono szkolenia dla nauczycieli, w których uczestniczyło 360 osób.
Po wprowadzeniu nowego podziału terytorialnego Polski i utworzeniu województwa koszalińskiego, 1.09.1950 r. powołano Chorągiew Koszalińską obejmującą wschodnią część Pomorza Zachodniego. Chorągiew Zachodniopomorska obejmowała teren województwa szczecińskiego. Komendantem Wojewódzkim ZHP został Stanisław Bąk. Na tym terenie ZHP zostało zlikwidowane 20.01.1951 r., a rozpoczęła działalność Organizacja Harcerska ZMP (majątek przekazano już w grudniu 1950 r.). Kierownikami Wydziałów Harcerskich ZMP byli: Stanisław Bąk, Jerzy Ostrzyżek, Halina Skopińska.
Wydziałom Harcerskim Zarządów Powiatowych ZMP podlegały drużyny obejmujące teren szkoły, w skład których wchodziły klasy-zastępy. Prowadzono różne akcje, np. zbiórka złomu i makulatury. Prowadzono też działalność sportową. Organizowano prace społeczne, różne konkursy, imprezy.
Chorągiew Zachodniopomorska ZHP po 1956 Po politycznych przemianach w Polsce w październiku 1956 r. powstała szansa na reaktywowanie ZHP. Nastąpiło to na tzw. Zjeździe Łódzkim w grudniu 1956 r. Doszło tam do kompromisu między, z jednej strony, kadrą OHPL a z drugiej – instruktorami z Szarych Szeregów oraz kadrą z Krakowa i innych miast, spontanicznie odtwarzającą oddolnie ZHP. 10 grudnia 1956 r. zapadła ostateczna decyzja o reaktywowaniu ZHP i powołaniu Naczelnej Rady Harcerskiej. Przewodniczącym NRH został Aleksander Kamiński, a naczelniczką Zofia Zakrzewska. Przywrócony został tradycyjny mundur, krzyż i lilijka. Pierwszy okres miał na celu odbudowanie struktur ZHP w terenie.
Aktywnie włączają się w nurt przemian instruktorzy z pierwszych lat powojennych, którzy przybyli do Szczecina m.in. Dh dh Łyczywek, Rozkazem Naczelnika z dnia 25.01.1957 roku zostaje zatwierdzony I skład Zachodnio-Pomorskiej Komendy Chorągwi. Pełniącym obowiązki zostaje pwd Henryk Dynarowski. Poza składem komendy, wybrani zostali również sekretarz i kierownicy wydziałów.
Powstają pierwsze hufce w Chorągwi Zachodnio-Pomorskiej: Choszczno, Dębno, Goleniów, Gryfice, Gryfino, Kamień, Łobez, Myślibórz, Nowogard, Pyrzyce, Stargard, Świnoujście, Szczecin-Powiat, Szczecin-Dąbie, Szczecin-N/Odrą, Szczecin-Pogodno, Szczecin-Śródmieście.
6 kwietnia 1957 roku po okresie przygotowań, zwołana zostaje I Chorągwiana Konferencja Wyborcza, która wybiera nowy skład Komendy Chorągwi, na czele której zostaje wybrany komendantem phm. Stefan Niewiada. Ten rok to również przejęcie nowej siedziby dla Komendy Chorągwi Zachodnio-Pomorskiej, która od tego czasu ma swoją siedzibę przy ul. Ogińskiego 15 (wcześniej w tym budynku mieściła się IMKA, a następnie do likwidacji Zarząd ZMP).
W dniach 24–25 maja 1958 roku nad jeziorem Głębokim w Szczecinie odbywa się Zlot Chorągwi. Jego kulminacją jest uroczystość wręczenia Komendzie Chorągwi sztandaru, która odbywa się na Wałach Chrobrego przed siedzibą Wojewódzkiej Rady Narodowej. Uroczystość kończy defilada i harcerski festyn. Honorowym gościem uroczystości była Naczelniczka ZHP hm. Zofia Zakrzewska. lewo|mały|Budowa nowej kei basenu portowego w Harcerskim Ośrodku Morskim w Szczecinie Wychodząc naprzeciw oczekiwaniom młodzieży, z dniem 1 czerwca 1957 roku Komenda Chorągwi powołała Harcerski Ośrodek Morski w Szczecinie Dąbiu przy ul. Żaglowej 2, który został przejęty od Ligi Morskiej. Komenda Chorągwi 29 września 1967 roku wystąpiła do Zarządu Wydziału kwaterunkowego Urzędu Miasta o przydział wymienionej nieruchomości. Ośrodek miał za zadanie prowadzić szkolenia żeglarskie oraz popularyzację wychowania wodnego. (więcej na stronie HOM Szczecin). mały|Szczecińska płyta harcerska 24 maja 1958 roku ma miejsce ważna uroczystość odsłonięcia pamiątkowej płyty z okazji XXV-lecia powstania pierwszej drużyny harcerskiej i zuchowej Gryf w Szczecinie. Jednocześnie przekazano DH Gryf z hufca Nad Odrą, kontynuującej tradycje przedwojennej drużyny.
Kolejny II Zjazd Chorągwi zostaje zwołany w dniach 4–6 marca 1960 roku. Zjazd wytyczył kierunki działania na kolejne lata: „Ziemia Szczecińska”, „Morze”, „Dziecko”, „Kadra”. Wybrano również nowe władze Chorągwi oraz Komendanta Chorągwi, którym został hm. Stanisław Gabrysiak. lewo|mały|Zespół Teatrzyku ZUCH Coraz większą aktywność programową wykazują hufce. W hufcu Szczecin Pogodno aktywnie biorącym udział w harcerskim życiu kulturalnym w 1960 roku, powstaje jako jeden z działów Harcerskiego Ośrodka Technicznego, Teatrzyk Lalkowy prowadzony przez dh. hm. Telesfora Badetko. W kolejnym roku teatrzyk przechodzi do hufca Szczecin Śródmieście i przyjmuje nazwę Teatrzyku Lalkowego „Zuch”.
Po rezygnacji z funkcji komendanta Chorągwi dh hm. Stanisława Gabrysiaka na pełniącego obowiązki zostaje wybrany dh hm. Ryszard Kowalski.
Wypełniając postanowienia uchwał zjazdowych mówiących o wychowaniu wodnym 1 lutego 1962 roku powstaje samodzielny Wydział Wychowania Morskiego. Początki tego Wydziału sięgają lat 1957–1959 od powstania w tamtym okresie Wydziału Żeglarskiego, a następnie Zespołu Wychowania Morskiego wchodzącego w skład Chorągwianego Harcerskiego Ośrodka Technicznego.