mały|Dworzec autobusowy w Białymstoku Dworzec autobusowy – wyspecjalizowany terminal pasażerski, dworzec w publicznym transporcie autobusowym, który obsługuje więcej niż jedną linię i stanowi końcowy lub pośredni punkt wielu kursów; Skupia stanowiska odjazdów i przyjazdów autobusów oraz urządzenia obsługi podróżnych: poczekalnię, kasy biletowe, punkt informacji, sanitariaty i lokale handlowo-usługowe. Dworce autobusowe pełnią rolę węzłów przesiadkowych w obrębie transportu autobusowego oraz węzłów intermodalnych – integrowanych z dworcami kolejowymi, przystankami tramwajowymi lub stacjami metra – miejsce koncentracji i rozproszenia potoków pasażerów oraz zmiany środka transportu. W ekonomice transportu zaliczany jest do infrastruktury punktowej transportu drogowego. mały|MDA w Krakowie Infrastruktura dworca dzieli się na część komunikacyjną (jezdnie manewrowe, stanowiska odjazdowe i przyjazdowe, place postojowe, urządzenia bezpieczeństwa ruchu) oraz część pasażerską (perony, wiaty, budynek dworca z poczekalnią, kasami, punktami informacji, sanitariatami i lokalami handlowo-usługowymi). Dobrze zaprojektowane dworce charakteryzują się rozdzieleniem potoków pieszych i ruch autobusów, czytelnym systemem informacji wizualnej oraz dostępnością dla osób o ograniczonej mobilności (pochylnie, wietrznie, nawierzchnie fakturowe, informacja głosowa). Stosuje się elektroniczne tablice odjazdów, zapowiedzi głosowe, biletomaty i infokioski.

Położenie dworca autobusowego względem głównych celów podróży wpływa na długość dojść pieszych, czas podróży i stopień wykorzystania transportu. Lokalizuje się je zazwyczaj: w strefie śródmiejskiej, w sąsiedztwie dworca kolejowego lub głównych ulic handlowych, na obrzeżach centrum, przy węzłach drogowych, na peryferiach miasta, przy drogach wyprowadzających ruch. Dworce stanowią element oddziałujący na otoczenie – w ich sąsiedztwie koncentrują się usługi, parkingi, zabudowa mieszkaniowo-usługowa, biurowce i obiekty handlowe.

Dworce autobusowe w Polsce mały|Dworzec autobusowy Warszawa Zachodnia W Polsce prawo definiuje dworzec jako miejsce przeznaczone do odprawy pasażerów, zawierające przystanki komunikacyjne, punkt sprzedaży biletów oraz punkt informacji., przy czym rozróżnia „dworzec” i „przystanek”. Standard wyposażenia dworców w Polsce jest zróżnicowany. W małych miastach obiekty ograniczają się do zadaszonych peronów z niewielkim pawilonem lub bez budynku. W województwie podkarpackim większość miejsc odprawy nie spełnia wymogów prawnych – tylko nieliczne obiekty posiadają wszystkie obligatoryjne elementy (przystanki, punkt sprzedaży biletów, punkt informacji) w jednej strukturze.

Dworce autobusowe w Polsce zaczęły powstawać stosunkowo późno, dopiero w latach 30. XX wieku. Wcześniej, mimo że komunikacja autobusowa funkcjonowała od początku XX wieku, autobusy korzystały z przystanków na ulicach, placów miejskich lub z poczekalni na dworcach kolejowych. Jednym z pierwszych miejskich dworców autobusowych w Polsce był dworzec w Bydgoszczy, który powstał w 1933 roku na placu Kościeleckich. Parterowy budynek zaprojektował inżynier architekt Bogdan Raczkowski, a obiekt zawierał biuro, poczekalnię z bufetem, pokój dla personelu oraz toalety. Dworzec oddano do użytku 30 grudnia 1933 roku, a prace przy zagospodarowaniu terenu kontynuowano przynajmniej do wiosny 1934 roku. Pięcioperonowy dworzec służył potrzebom międzymiastowej komunikacji autobusowej do czasu zbudowania w połowie lat 70. XX wieku nowego dworca przy ul. Jagiellońskiej. Przed wybuchem II wojny światowej udało się wybudować perony autobusowe przy stacjach kolejowych o ruchu turystycznym w Nowym Targu, Nowym Sączu i Kielcach. Korzystano także z prywatnych dworców w Zakopanem, Pułtusku, Krakowie i Radomiu. Plan na najbliższe lata zakładał budowę dworca autobusowego przy nowym Dworcu Głównym w Warszawie, jednak wybuch wojny pokrzyżował te plany.

Po II wojnie światowej budowa dworców autobusowych nabrała tempa wraz z rozwojem PKS (Państwowej Komunikacji Samochodowej założonej w 1946 roku). Dominował model jednego, centralnie położonego dworca obsługującego przewozy międzymiastowe i regionalne. W wielu miastach powstawały prowizoryczne dworce – w Bielsku-Białej pod koniec 1947 roku urządzono prowizoryczny dworzec autobusowy przy dworcu PKP. W Kaliszu funkcjonował istniejący od czasów przedwojennych dworzec autobusowy zlokalizowany przy obecnej ulicy Parczewskiego.

Po 1989 roku liberalizacja rynku spowodowała pojawienie się nowych przewoźników, likwidację części połączeń PKS i zmiany w infrastrukturze dworcowej. Nastąpiła degradacja tradycyjnych dworców (sprzedaż, zmiana funkcji budynków), powstawanie „quasi-dworców” i rozproszenie odprawy na kilka punktów.

Samorządy podjęły modernizację lub budowę nowych dworców i centrów przesiadkowych, współfinansowanych z UE. Nowe obiekty mają wyższy standard obsługi, integrację z innymi środkami transportu i powiązanie z „parkingami „park and ride” i „kiss and ride”.

Największe dworce autobusowe w Polsce Warszawa Zachodnia – największy dworzec autobusowy w Polsce, rocznie korzysta z niego ponad 3,3 miliona podróżnych, położony przy al. Jerozolimskich 144, operator: PKP POLONUS S.A.

Kraków – dworzec MDA w centrum miasta, 32 stanowiska odjazdowe na dwóch poziomach, funkcjonuje od 2005 roku, zarządza spółka Małopolskie Dworce Autobusowe S.A.

Rzeszów – dworzec przy ul. Grottgera obsługiwał w 2015 roku około 550 autobusów dziennie i około 12 tysięcy pasażerów, właściciel: Związek Gmin Podkarpacka Komunikacja Samochodowa

Dworce na świecie mały|Port Authority Bus Terminal mały|Madhavaram Mofussil Bus Terminus Jednym z pierwszych dedykowanych dworców autobusowych w Europie był Victoria Coach Station w Londynie, który został otwarty 10 marca 1932 roku. W maju 1935 roku w Nowym Jorku został otwarty Pennsylvania Greyhound Terminal, dworzec firmy Greyhound. 13 marca 1937 roku został otwarty Greyhound Terminal w Pittsburghu. Dopiero w 1950 roku został otwarty Port Authority Bus Terminal w Nowym Jorku. Terminale autobusowe w Chevy Chase i przy Colorado Ave w Waszyngtonie zostały zbudowane pod koniec lat 30. i na początku lat 40. XX wieku.

Największe dworce autobusowe na świecie w Nowym Jorku (USA) – główny dworzec aglomeracji nowojorskiej. Obsługuje ok. 8 tys. autobusów i 225 tys. pasażerów dziennie (65 mln rocznie), dysponuje ponad 220 bramkami. Największy dworzec autobusowy w USA i najruchliwszy na świecie. Centralny dworzec autobusowy w Tel Awiwie (Izrael) – wielopoziomowy kompleks dworca i centrum handlowego. Powierzchnia ok. 230 tys. m². Obsługuje ponad 150 tys. pasażerów i ok. 5 tys. autobusów dziennie. w São Paulo (Brazylia) – jeden z największych dworców w Ameryce Południowej. Otwarty w 1982 roku. Dysponuje 89 peronami, obsługuje ok. 300 linii i 90 tys. użytkowników dziennie, zapewnia połączenia z ponad 1000 miejscowości w 21 stanach Brazylii i pięciu przyległych krajach. Powierzchnia przekracza 120 tys. m² (ok. 54 tys. m² zabudowy kubaturowej). Kamppi w Helsinkach (Finlandia) – podziemny dworzec w kompleksie Kamppi Centre. Powierzchnia ok. 25 tys. m². Największy podziemny dworzec autobusowy w Europie i najruchliwszy w Finlandii – ok. 700 odjazdów i 100 tys. pasażerów dziennie. (CMBT) w Ćennaju (Indie) – główny dworzec dalekobieżny w metropolii. Funkcjonuje od 2002 roku. Działka 36 akrów (ok. 14,5 ha). Trzy place peronowe umożliwiają postój ok. 180 autobusów, parking dla kolejnych 60 pojazdów. Dziennie ok. 2000 kursów. Przepływ ok. 250 tys. pasażerów dziennie. (Shinjuku Expressway Bus Terminal) w Tokio (Japonia) – wielopoziomowy terminal przy stacji Shinjuku. Największy i najbardziej kompleksowy terminal międzymiastowy w Japonii. 15 peronów obsługuje ponad 200 tras (207 linii) eksploatowanych przez ponad 100 przewoźników, łączących Tokio z ponad 300 miastami w 39 prefekturach. Dziennie ok. 38 tys. pasażerów. w Singapurze – węzeł przesiadkowy integrujący autobusy z kolejką MRT. Tymczasowy Woodlands Temporary Bus Interchange obsługiwał ponad 400 tys. pasażerów dziennie. Trzeci co do wielkości dworzec w Singapurze. w Preston (Wielka Brytania) – dworzec z lat 60. XX wieku, najważniejszy przykład architektury brutalistycznej w Wielkiej Brytanii. W 1969 roku największy dworzec autobusowy w Europie – równoczesna obsługa 80 autobusów piętrowych, parking na ok. 1100 miejsc.

Zobacz też

Dworzec kolejowy Przystanek autobusowy Węzeł komunikacyjny

Przypisy