Obraz Matki Bożej Gdowskiej

mały|Ołtarz główny z cudownym obrazem NMP mały|Kopia obrazu NMP Gdowskiej z Janem Pawłem II i kard. Stefanem Wyszyńskim mały|Sanktuarium NMP w Gdowie mały|Tablica pamiątkowa (Gdów) Obraz Matki Bożej Gdowskiej, Matka Boża Niepokalanie Poczęta lub Maryja w tajemnicy Narodzenia – obraz znajdujący się w kościele Narodzenia NMP w Gdowie (województwo małopolskie), przedstawiający Matkę Bożą (typ zwany „Immaculata idealna”), powstały prawdopodobnie w XVIII w. Obraz otoczony jest kultem religijnym i uważany za cudowny (łaskami słynący).

Historia Obraz Matki Bożej Gdowskiej pochodzi z XVIII wieku (po 1705 r.). Nie jest znany autor obrazu, został wykonany na zamówienie kolatorów kościoła z rodu Lubomirskich. Ma cechy stylowe charakterystyczne dla włoskiej szkoły malarstwa sakralnego, w typie samodzielnego wizerunku Marii, zwanym „Immaculata idealna”. Wizerunek wykonany na płótnie, techniką olejną, jest kopią poprzedniego obrazu malowanego na desce z ok. XIV w., który uległ spaleniu w czasie pożaru kościoła w 1705 r. Obraz znajduje się w polu środkowym późnobarokowego ołtarza głównego z poł. XVIII w. Po bokach cudownego wizerunku znajdują się barokowe rzeźby czterech ewangelistów: św. Mateusza i św. Łukasza (z lewej), św. Marka i św. Jana (z prawej). Zostały one wykonane wraz z głównym ołtarzem w warsztacie snycerskim Korneckich z Gdowa. Obraz jest codziennie odsłaniany i zasłaniany przy dźwięku fanfar.

Przekaz historyczny Legendy podają, że w 1417 roku, podczas podróży króla Władysław Jagiełło do Halicza, zatrzymał się w Gdowie, by przed obrazem Maryi Gdowskiej prosić o następcę tronu – syna. Matka Boża wysłuchała jego modlitw – doczekał się dwóch synów: Kazimierza (założyciela dynastii Jagiellonów), oraz Władysława III Warneńczyka, który również miał doświadczać łask Madonny z Gdowa. Według historycznego przekazu, podczas podróży do Węgier 6-letni królewicz poważnie zachorował, a jego matka Zofia Holszańska zaniosła go przed obraz Madonny w Gdowie modląc się o jego zdrowie (syn wyzdrowiał). Kilka lat później Władysław Warneńczyk miał doświadczyć wstawiennictwa Gdowskiej Maryi ponownie. Zimą, polując w puszczy niepołomickiej, odłączył się od grupy łowczych i błądził trzy dni. Przemarznięty, głodny i wyczerpany, modlił się do Matki Bożej o ocalenie. Król przyrzekł, że obdarzy daniną kościół w Gdowie, jeśli odnajdzie drogę do zamku w Niepołomicach. O świcie usłyszał dźwięk gdowskiego dzwonu i szczęśliwie znalazł drogę. Władysław Warneńczyk spełnił swoją obietnicę i nadał przywilej kościołowi w Gdowie. W dokumencie z dnia 1 lipca 1444 r. zapisano: ,,W młodym wieku gdy zwątpiliśmy o naszym życiu uczyniwszy dla tego Kościoła Dziewicy w Gdowie votum, życie odzyskaliśmy a później w niepołomickiej puszczy oddawszy się polowaniu narażeni na niebezpieczeństwo, przyrzekłszy uczynić votum dla tego kościoła w Gdowie znaleźliśmy prostą drogę, pozbawioną niebezpieczeństw i zostaliśmy ocaleni. Przeto winni za łaskę tą względem Dziewicy Maryi Panny naszej, wyznaczamy na stałe po wieczne czasy z dóbr królewskich niepołomickich wypłatę coroczną dla wymienionego kościoła w Gdowie, jego plebanowi w poszczególnych latach osobiście – oczywiście jakiemukolwiek, w święto Narodzenia Świętej Maryi (8 września): jelenia największego i najlepszego w Puszczy Niepołomickiej, 17 marek szerokich groszy praskich, po zakończeniu zimy pod groźbą dostarczyć temu kościołowi i plebanowi teraz i na wieczne czasy 30 drzew sosen z pniami i gałęziami, 5 dębów z pniami i gałęziami, potwierdzając to pieczęcią o co trudził się będzie starosta niepołomicki”. Dokument ten został później potwierdzony przez królów: Zygmunta Augusta w 1564 r., Augusta II Sasa w 1724 r. oraz Augusta III w 1755 r. Danina ta (przeliczona na pieniądze) wypłacana była do 1939 r.

Przechowywany na plebanii w Gdowie dokument, zaginął w czasie szwedzkiego potopu. Odnalazł się po wielu latach w aktach Lubomirskich w Gdańsku i został zwrócony parafii w Gdowie (około XVIII w.). Nieznany malarz, prawdopodobnie na polecenie ówczesnego proboszcza lub kolatora, namalował dwa duże obrazy, które w czterech scenach opowiadają historię (wotum) króla Władysława Warneńczyka dla Matki Boskiej Gdowskiej (obrazy znajdują się w kościele gdowskim). Sceny te są nazywane: Choroba małego królewicza, Król na polowaniu, Sporządzanie dokumentu nadania na Zamku w Budzie, Oddanie zagubionego dokumentu w czasie mszy św. U dołu tych obrazów, znajduje się rymowany opis opowiadający historię królewską.

Konserwacje W kronikach parafialnych odnotowane są odnowienia ołtarza i cudownego maryjnego obrazu:

w 1904 zapisano, iż ksiądz Michał Kolor w okresie swojego proboszczowania (1888–1904) „ze spadku swego przeznaczył 1000 koron na odnowienie wielkiego ołtarza i obrazu Matki Boskiej”; w 1905 ponownie go odmalowano za 260 koron oraz pozłocono aniołki i koronę za 80 koron; w okresie I wojny światowej obraz był schowany w krypcie (pod łukiem tęczowym) przez ówczesnego proboszcza ks. Jana Smołkę; w 1918 roku „odnowiono Obraz N. Maryi Panny i sprawiono sukienkę srebrną i pozłacaną na ten obraz ze srebrnych i złotych monet, które parafianie skrzętnie składali jako dar dziękczynny za opiekę Matki Bokiej. Robota sukienki kosztowała 4.000 koron”; w latach 1976–1979 oraz 1998 r. obraz był konserwowany razem z ołtarzem głównym i innym wyposażeniem kościoła.

Opis wizerunku Obraz jest w formie stojącego prostokąta zamkniętego łukiem. W centrum obrazu przedstawiona jest o naturalnej wielkości Matka Boża Niepokalanie Poczęta jako młoda kobieta stojąca boso na półksiężycu i kuli z wężem sięgającym po owoc. Matka Boska ukazana jest frontalnie, z głową skierowaną w prawo (w kontrapoście), z dłońmi złożonymi do modlitwy. Twarz jej jest pełna i rozświetlona, o delikatnie malowanych rysach. Oczy Madonny są zwrócone ku górze, ma długi nos i małe usta. Włosy są długie i falowane, opadające na plecy. (Pod nałożoną suknią na postać Maryi na obrazie) Maryja przedstawiona jest w białej sukni, przewiązanej w talii fioletową szarfą oraz z jasnobrązową szarfą u szyi. Na ramiona jest zarzucony zielononiebieski płaszcz z fioletowym podbiciem. Maryja ukazana jest na tle rozświetlonego nieba, otoczona adorującymi ją główkami aniołów. Nad głową Bogurodzicy Duch święty, tj. gołębica i wieniec z 12 gwiazd. W dolnej części obrazu widnieje krajobraz Palestyny, z symbolami Godzinek o Niepokalanym Poczęciu Najświętszej Maryi Panny, m.in. runem Gedeona, Arką Przymierza i krzakiem Mojżesza (ukazane jest także na obrazie słońce i księżyc).

Kult Maryi Kult Matki Bożej Gdowskiej trwa od niepamiętnych czasów (co najmniej od ok. XV w.), obraz jest uznawany za łaskami słynący. W „Historii cudownych obrazów NMP w Polsce” z 1904 r., ks. Alojzy Fridrich napisał, że na obrazie Matki Boskiej w Gdowie znajdowała się złota korona oraz 26 srebrnych tablic przedstawiających rozmaite łaski otrzymane w tym miejscu. Wokół obrazu znajdowały się i wciąż znajdują wota dziękczynne (srebrne i złote), a także m.in. różańce i sznury korali. Wiadomo, że (w minionym wieku) dokonano kilku kradzieży wotów oraz zdobień obrazu, w tym kolejnej z koron. Po I wojnie światowej, jako dziękczynienie za ocalenie Gdowa (straty były niewielkie, a Gdów był wolny od Rosjan już 8 grudnia, w święto Niepokalanego Poczęcia NMP), parafianie ufundowali na obraz srebrną sukienkę i koronę, zostały one wykonane z wotów oraz ofiarowanych przez parafian srebrnych monet, zastaw stołowych, korali, a także złotej biżuterii. Koronacja wizerunku odbyła się dopiero w lat 90. XX w. Pierwsze starania podjęto w trakcie I wojny światowej, następnie z powodu wybuchu II wojny światowej i reżimu władzy komunistycznej, koronacja została opóźniona w czasie, lecz wciąż czyniono takie starania. W 1995 r. ks. Stanisław Jarguz (proboszcz) uzyskał zgodę na koronację od kard. Franciszka Macharskiego. 16 czerwca 1999 r. papież Jan Paweł II w Wadowicach poświęcił koronę dla Matki Bożej Gdowskiej. 12 września 1999 r. kard. F. Macharski ukoronował cudowny obraz Pani Gdowskiej. W nocy z 14 na 15 marca 2013 r. skradziono z obrazu złotą koronę i srebrną sukienkę. Po kradzieży parafianie ufundowali nową suknię i koronę, ponownej koronacji w dniu 7 września 2014 r. dokonał kard. Stanisław Dziwisz. Na mocy dekretu kard. Macharskiego od 2003 r. kościół Narodzenia NMP w Gdowie został podniesiony do godności sanktuarium Matki Bożej Gdowskiej. Przed koronacją i 25-leciem koronacji odbyła się Peregrynacja kopi łaskami słynącego obrazu Madonny po domach parafii. Współcześnie kult wizerunku Matki Bożej Gdowskiej wciąż trwa i przejawia się w nabożeństwach maryjnych, m.in. nabożeństwach fatimskich. Jedną z forum kultu jest nieustająca nowenna do Matki Bożej (w każdą środę) odmawiana przed wizerunkiem Gdowskiej Madonny z odczytaniem intencji składanych przez wiernych; wierni często śpiewają pieśni maryjne i Godzinki o Niepokalanym Poczęciu NMP. Co roku w sanktuarium organizowany jest Festiwal Pieśni Maryjnej. Parafia obchodzi odpusty parafialne związane z wizerunkiem Matki Bożej Gdowskiej: w niedzielę ok. 8 września ku czci Narodzenia NMP oraz 8 grudnia – NMP Niepokalanie Poczętej. W sierpniu 2004 r. przy gdowskim kościele otwarto dróżki różańcowe. Pod koniec XVI w. w parafii gdowskiej powstało Bractwo Różańca świętego. Sanktuarium odwiedza codziennie wiele osób, którzy udają się przed obraz Madonny na prywatną modlitwę; od wieków przed obrazem gromadzą się m.in. chorzy prosząc o zdrowie oraz osoby proszące o dar potomstwa.

Przypisy

Kategoria:Wizerunki Matki Bożej objęte kultem Kategoria:Matka Boska na obrazach Kategoria:Obrazy w polskich świątyniach Obraz Matki Bożej Gdowskiej