Klasztor Wniebowstąpienia Pańskiego w Dobrzanach znany też jako Klasztor w Derwaczach () – ruiny bazyliańskiego klasztoru Ukraińskiej Cerkwi Greckokatolickiej; w pobliżu wsi Chorosno (obecnie rejon lwowski, obwód lwowski).
Pochodzenie i lokalizacja Przez długi czas uważano, że klasztor został założony w 1582 r. (brak potwierdzenia tej daty w dokumentach). Według przekazu, założycielem był hieromnich Hryhorij Panaszowski z DobrzanСлободян В. Добрянський монастир Вознесення Господнього (XVII — початок XX ст.) // Дрогобицький краєзнавчий збірник / Ред. кол. Л.Тимошенко (голов. ред.), Л. Винар, Л. Войтович, Г. Гмітерек та ін. — Вип. 17-18. — Дрогобич: Коло, 2014. — С. 154—186.. Współczesne badania archeologiczne wprowadzają istotne uściślenia w rozumienie pochodzenia opactwa. W szczególności, w 2019 r., pomiędzy wsiami Chorosno i Derewacze, odkryto pamiątkę skalną z grotami wewnątrzskalnymi oraz śladami obróbki, co pozwala przypuszczać znacznie starsze, prawdopodobnie staroruskie, pochodzenie klasztoru w Derwaczach.
Oficjalne administracyjne potwierdzenie lokalizacji znajduje się w Metryce Józefińskiej z 1788 roku, gdzie Klasztor Dobrzański wraz ze swoimi ziemiami został przyłączony już nie do Dobrzan, a do wsi Horosno Stare, w pobliżu której bezpośrednio się znajdował. Do dziś zachował się mikrotoponim Bazar, który oznacza miejsce, w którym odbywały się jarmarki, powstałe na bazie dawnych odpustów klasztornych.
Historia Historia klasztoru od XVII w. jest dobrze udokumentowana. Pierwotny drewniany kompleks spłonął podczas najazdu tatarskiego w 1612 r. W nowym miejscu wzniesiono murowaną cerkiew, zbudowaną w 1630 r. Rozkwit opactwa przypadł na koniec XVII – początek XVIII wieku, czemu sprzyjało wsparcie polskich możnowładców. Król Jan III Sobieski w 1680 r. zatwierdził wszystkie dotychczasowe przywileje. Te same przywileje zostały potwierdzone przez króla Augusta II Mocnego w 1700 r., a także ponownie w 1729 r.
Znaczna rozbudowa nastąpiła za czasów ihumena o. Hedeona Tymoszewycza (od 1706), kiedy to wzniesiono nową główną cerkiew, ukończoną w 1718 r., oraz dzwonnicę w 1725 r. W 1739 r., podczas odpustu na świętego Onufrego, w kaplicy zmarła wojewodzina smoleńska, jaśnie wielmożna pani Teresa Potocka. W 1754 r. klasztor posiadał wystarczające fundusze, a jego roczny dochód wynosił około 500 florenów.
Z księgi dochodów wiadomo, że odpusty w klasztorze zapoczątkowano: w 1706 – w święta Wniebowstąpienia Pańskiego oraz Ścięcia Głowy Świętego Jana Chrzciciela; od 1710 – w święto Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny; od 1719 – na Świętego Onufrego. W te dni odpustowe na terenie klasztoru odbywały się jarmarki – bazary, na które przybywali kupcy ze Lwowa, Szczyrca i innych miast. W skicie Humenieckim od 1711 r. odpusty odbywały się na Świętego Aleksego, a od 1719 r. – na Narodzenie Świętego Jana Chrzciciela.
W ramach reform Zakonu Bazylianów w 1744 r. do klasztoru w Dobrzanach przyłączono kilka pomniejszych klasztorów.
Architektura Drewniana cerkiew Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny była wzorem tradycyjnej ukraińskiej architektury drewnianej, zbudowana w 1718 r. Była to trójdzielna, trójkopułowa budowla: do szerszej, kwadratowej nawy przylegał węższy, wieloboczny ołtarz od wschodu oraz równej szerokości prostokątny babyniec od zachodu. Architektoniczną cechą szczególną była jej dwukondygnacyjność: na drugim poziomie babińca, otoczonego galerią, znajdowała się dodatkowa cerkiew Ścięcia Głowy Świętego Jana Chrzciciela. Budowla była kryta gontem, a jej wysokie, doświetlone oktogonalne tambury wieńczyły hełmiaste kopuły z makowicami. Cerkiew, uratowana przed sprzedażą w 1819 r., została ostatecznie rozebrana przez żołnierzy rosyjskich w 1915 r. na potrzeby budowy okopów.
W 1908 r. jej rysunek wykonał architekt Ołeksandr Łuszpyński, który w 1930 r. przerysował Antin Warywoda.
Ikonostas Najwybitniejszym zabytkiem artystycznym klasztoru był jego barokowy ikonostas, wykonany w 1716 r. Rzeźbiarzem był Ihnatij Stobieński, a ikony malowali hieromnich Teodozij Siczyński oraz świecki malarz Pawło Kyłymowycz. Ikonostas, liczący 50 obrazów, był uznawany za jeden z najlepszych w Galicji, zaraz po ikonostasie Skitu Maniawskiego.
W 1912 r, ikonostas z dawnej cerkwi Klasztoru Dobrzańskiego kupił klasztor Krasnopuszczański od dziedzica Hryhorija Czyczkewycza za 1500 koron. W 1952 r. ikonostas został sprzedany do cerkwi we wsi Wierzbowa w rejonie tarnopolskim (obwód tarnopolski), gdzie zachował się do dziś.
Upadek i likwidacja Upadek opactwa rozpoczął się pod koniec XVIII w. w wyniku reform józefińskich. W 1776 roku klasztor stracił samodzielność i został przyłączony do Klasztoru Świętojurskiego we Lwowie jako folwark.
W miejscu klasztoru, gdzie wcześniej odbywały się odpusty religijne, w 1784 r. wydarzenia te były jeszcze odnotowywane jako odpusty (na Zwiastowanie, Wniebowstąpienie, Świętego Onufrego, Ścięcie Głowy Świętego Jana Chrzciciela i Świętego Jana Teologa), a już w 1788 r. te święta zostały oficjalnie nazwane jarmarkami, co świadczy o pełnej sekularyzacji tych wydarzeń.
Likwidacja jako budowli rozpoczęła się od licytacji, wyznaczonej na 6 września 1819 r. Dzięki interwencji o. Modesta Hryneweckiego, który uiścił 600 florenów, cerkiew klasztorna została uratowana przed sprzedażą kolonistom i przetrwała jeszcze prawie 100 lat.
Już w połowie XIX w. folwark przeszedł w ręce prywatnych dzierżawców, w tym Antoniego Michniewicza (w 1877 r.). Ostateczna likwidacja nastąpiła poprzez sprzedaż majątku ziemskiego osobie prywatnej – Hryhorijowi Czyczkewyczowi w 1896 r., po czym cerkiew klasztorna wraz ze swoimi historycznymi zabytkami pozostała bez należytej opieki.
W czasach sowieckich w miejscu klasztoru znajdowała się niewielka ferma drobiu. Obecnie w miejscu klasztoru zachowały się jedynie pozostałości dawnego ogrodu klasztornego, a sam teren zarósł.
Igumenowie hieromnich ks. Hryhorij Panaszowski (XVII w.) ihumen ks. Hedeon Tymoszewycz (od 1706) ihumen ks. Atanasij (po 1706 – do 1745) ihumen ks. Wasył Słysykewycz (od początku 1745 – do 1747) ihumen ks. Dosytej Romanowycz (1747–1757) wikary ks. Samuel Podlewskyj (wrzesień 1757 – marzec 1758) ihumen ks. Josyf Łozynśkyj (marzec 1758 – sierpień 1760) ihumen ks. Wiktor Makulinśkyj (sierpień 1760 – 1765) ihumen ks. Sofronij Ilnyćkyj (od 1765) ihumen ks. Josyf Komarnyćkyj (od 1767) ihumen ks. Dionizij Bozowskyj (od 1768) ihumen ks. Josafat Łozynśkyj (kwiecień – sierpień 1772) ihumen ks. Apołonij Okulśkyj (od 23 sierpnia 1772 – do 1776) prokurator Jason Kuszczynśkyj (1778–1782), który pełnił funkcje administracyjne po utracie samodzielności przez klasztor.
Przypisy
Kategoria:Klasztory greckokatolickie w obwodzie lwowskim